Vòng đàm Nga - Ukraine thứ hai: Nhất trí trao đổi tù binh, bế tắc vấn đề lãnh thổ

Đại diện Mỹ, Nga, Ukraine tham gia cuộc đàm phán hòa bình vòng hai tại Oman ngày 5/2. Ảnh: Reuters

Ngày 5/2, các phái đoàn của Ukraine, Nga và Mỹ đã kết thúc vòng đàm phán thứ hai nhằm tìm kiếm lối thoát cho cuộc xung đột lớn nhất châu Âu kể từ Thế chiến II. Hai bên mô tả các cuộc thảo luận là “mang tính xây dựng” và nhất trí sẽ sớm nối lại đối thoại trong thời gian tới.

Trao đổi tù binh: bước tiến hiếm hoi mang tính nhân đạo

Đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Donald Trump, ông Steve Witkoff cho biết, các bên đã đạt được thỏa thuận trao đổi 314 tù binh chiến tranh, và việc trao trả đã được tiến hành ngay trong ngày. Đây là cuộc trao đổi tù binh đầu tiên sau 5 tháng, đồng thời cũng là kết quả cụ thể hiếm hoi đạt được kể từ khi các nỗ lực ngoại giao bị đình trệ hồi năm ngoái.

Bộ Quốc phòng Nga thông báo mỗi bên đã trao trả 157 tù binh Ukraine. Ảnh: Reuters

Bộ Quốc phòng Nga thông báo mỗi bên đã trao trả 157 tù binh, đồng thời Nga tiếp nhận thêm ba thường dân từ khu vực Kursk. Hình ảnh do Văn phòng Tổng thống Ukraine công bố cho thấy, các cựu tù binh quấn quốc kỳ, ôm chầm lấy nhau, nhiều người bật khóc khi gọi điện về cho gia đình - những khoảnh khắc nhân đạo hiếm hoi trong cuộc chiến kéo dài gần bốn năm.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky xác nhận vòng đàm phán tiếp theo sẽ sớm diễn ra, nhiều khả năng tại Mỹ.

Đối thoại “xây dựng”, nhưng hòa bình còn xa

Phát biểu trên mạng xã hội X, ông Witkoff nhận định, các cuộc thảo luận “tập trung vào việc tạo điều kiện cho một nền hòa bình bền vững” và cho thấy ngoại giao liên tục vẫn có thể mang lại kết quả thực tế.

Tổng thống Zelensky khẳng định, Ukraine ủng hộ mọi khuôn khổ đàm phán “có thể thực sự đưa hòa bình đến gần hơn, mang tính lâu dài và tước bỏ động cơ tiếp tục chiến tranh của Nga”. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh Kiev chỉ có thể chấp nhận một thỏa thuận nếu đi kèm các bảo đảm an ninh mạnh mẽ, trong đó vai trò của Washington là không thể thiếu, nhằm ngăn chặn nguy cơ Nga tái tấn công.

Phía Nga cũng ghi nhận “tiến triển tích cực”. Đặc phái viên Kirill Dmitriev cho biết, Moscow đang xúc tiến khôi phục quan hệ với Mỹ, bao gồm hợp tác trong một nhóm công tác kinh tế song phương - tín hiệu cho thấy Nga muốn tận dụng tiến trình đàm phán để giảm bớt thế cô lập quốc tế.

Áp lực từ Mỹ và thực tế chiến trường khốc liệt

Chính quyền Tổng thống DonaldTrump đang gia tăng sức ép buộc cả Kiev và Moscow phải nhượng bộ. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết, khả năng áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt Nga sẽ phụ thuộc vào tiến triển của đàm phán, đồng thời tái khẳng định quan điểm của Washington rằng cuộc xâm lược Ukraine năm 2022 là bất hợp pháp.

Tuy nhiên, trong khi ngoại giao diễn ra, giao tranh trên thực địa vẫn vô cùng dữ dội dọc theo tuyến mặt trận dài khoảng 1.200km. Nga đã tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn ngay trước thềm đàm phán và tiếp tục tấn công bằng máy bay không người lái trong những ngày sau đó.

Ukraine tuyên bố đã đạt được “kết quả tốt” trong các hoạt động phản công, bao gồm việc sử dụng tên lửa tầm xa do trong nước sản xuất để tấn công các mục tiêu chiến lược của Nga, trong đó có bãi thử tên lửa siêu vượt âm Oreshnik gần biển Caspi.

Donetsk - nút thắt khó gỡ nhất

Vấn đề lãnh thổ, đặc biệt là vùng Donetsk ở miền Đông Ukraine, tiếp tục là trở ngại lớn nhất trên bàn đàm phán. Nga yêu cầu Ukraine rút toàn bộ lực lượng khỏi khu vực này, bao gồm cả các thành phố được phòng thủ kiên cố, vốn trụ cột trong hệ thống phòng ngự của Kiev.

Ukraine bác bỏ yêu sách trên, đề xuất đóng băng xung đột theo các đường chiến tuyến hiện tại và từ chối mọi hình thức rút quân đơn phương. Kiev cũng yêu cầu được kiểm soát nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia lớn nhất châu Âu, hiện đang do Nga chiếm giữ. Moscow tuyên bố sẵn sàng hợp tác quốc tế, kể cả với Mỹ, song khẳng định nhà máy này “phải thuộc về Nga”.

Hiện Nga đang kiểm soát khoảng 20% lãnh thổ Ukraine, bao gồm Crimea và các vùng ở Donbas. Theo các nhà phân tích, Nga chỉ mở rộng thêm khoảng 1,5% diện tích lãnh thổ Ukraine kể từ đầu năm 2024, cho thấy chiến sự đang rơi vào thế giằng co kéo dài.

Cuộc trao đổi tù binh tại Abu Dhabi cho thấy ngoại giao vẫn còn không gian, nhưng đồng thời cũng phơi bày thực tế rằng các bên vẫn còn cách rất xa một thỏa thuận hòa bình toàn diện. Khi chiến trường chưa hạ nhiệt và những yêu sách cốt lõi không thay đổi, các vòng đàm phán sắp tới nhiều khả năng sẽ tiếp tục mang tính thăm dò, hơn là bước ngoặt kết thúc chiến tranh.

Quỳnh Vũ