Vòng đời mới của đồ cũ

Những xác tàu được xả bản tại bến cảng, trở thành nguồn vật liệu để chế tác đồ gỗ nội thất thủ công. Ảnh: XUÂN SƠN

Thổi hồn vào những thân tàu

Trong xưởng sản xuất đồ gỗ của mình ở phường Hội An Đông, ông Lê Huỳnh Huyên cùng đội ngũ nghệ nhân, công nhân miệt mài chế tác những sản phẩm nội thất gỗ phục vụ thị trường.

Từ bàn tay tài hoa của người thợ mộc Hội An, những khối gỗ thô ráp đã thành tượng gỗ lũa, đèn trang trí, giường ngủ... với những chi tiết độc đáo, kết cấu đẹp mắt, ấn tượng. Nếu không được ông Huyên giới thiệu, chúng tôi cũng không nhận ra mấy phần gỗ ấy được xả bản từ những con thuyền, con tàu từng nhiều năm tháng lênh đênh sóng nước.

Đúng 6 năm trước, thời điểm Covid-19 bùng phát, công việc bị ảnh hưởng, ông Huyên nghĩ đến việc chuyển hướng tái chế vỏ tàu thuyền cũ thành sản phẩm gỗ nội thất thủ công thân thiện môi trường. Ý tưởng thành hình, những thớ gỗ từng dập dềnh ngoài trùng khơi, từng chở theo con cá, con mực..., đã bao lần vào bờ ra bến, nay được tái sinh theo vòng đời mới.

Chuyện tái chế gỗ tàu thuyền không phải “ngày một ngày hai”. Từ những đợt chế tác đầu tiên, ông Huyên nhận ra việc xử lý những đoạn gỗ tàu thuyền không hề đơn giản. “Gỗ tàu thuyền tuy “cứng, bền nhưng vẫn mong manh”, càng cứng càng dễ nứt. Tôi từng cố gò những đoạn cong thành thẳng, được một thời gian gỗ bật lại, lại phải xả ra sửa. Từ đó mà bắt đầu tìm hướng... “khắc chế” chúng thành sản phẩm theo ý mình. Dù tái sinh hay tái chế, thì sản phẩm phải đẹp, bền, dùng được”, ông Huyên kể lại.

Dần dần, người thợ tự học, tự sửa, nắm cách tận dụng, “men” theo những đoạn cong của mũi thuyền, của gian đà... để biến chúng thành chân bàn ghế, đèn trang trí... Đến năm 2022, chiếc tủ đầu tiên từ vỏ tàu cũ ra đời, mở đường cho những dòng sản phẩm đa dạng về sau.

Theo ông Huyên, thế mạnh của nghề mộc Hội An, trong đó có nghề mộc trứ danh từ làng Kim Bồng bên “ốc đảo tài hoa” Cẩm Kim là tính thủ công trong chế tác. Đó là tôn chỉ, là thế mạnh của gỗ Hội An trong việc cạnh tranh với những dòng sản phẩm gỗ công nghiệp, nhôm, kính trên thị trường.

Khi chúng tôi ghé xưởng ông Huyên, nhiều sản phẩm tái chế từ vỏ tàu thuyền đã theo chân du khách trong và ngoài nước đến khắp nơi. Mỗi tác phẩm gần như độc bản, có tác phẩm còn vết hằn của năm tháng trên thân tàu.

Tại cuộc thi Thiết kế Không gian Sáng tạo Hội An 2026, do UN-Habitat phối hợp cùng Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An tổ chức, nhóm ông Huyên nhận giải cao nhất bảng B ở hạng mục ý tưởng cộng đồng với dự án “Bến Tái Sinh”.

Những sản phẩm tái chế từ rác và đồ dùng qua sử dụng tại dự án Trạm Xanh. Ảnh: XUÂN SƠN

Dự án này đã được chọn triển khai thí điểm tại Quảng trường Sông Hoài, trên cơ sở sử dụng gỗ tàu thuyền cũ và kỹ thuật mộc địa phương để tạo một không gian văn hóa sáng tạo cho người dân và du khách; khắc họa hình ảnh con thuyền qua hệ khung mở, gắn với cảnh quan sông nước và nghề mộc của địa phương, đồng thời gửi gắm câu chuyện về tái chế đồ cũ thành sản phẩm xanh tại phố cổ.

Ông Huyên kể, nhiều du khách đến tham quan khu vực trưng bày sản phẩm của ông đặc biệt quan tâm đến xuất xứ vật liệu. Đã có vị khách nước ngoài hỏi thẳng: “Nguồn gỗ từ đâu, có chặt từ cây rừng?”. Câu hỏi đó cùng hướng đi mà ông Huyên triển khai đã và đang gửi gắm câu chuyện tái chế, tái sinh đến cộng đồng.

Tái sinh đồ cũ

Từ chỗ ông Huyên đi qua trụ sở UBND xã Cẩm Kim cũ - nay là tổ dân phố Kim Bồng chừng chục phút. Mấy tháng trước, cũng tại nơi này, chúng tôi từng mục sở thị những người dân, du khách tham gia “Chợ Cộng đồng giảm rác” - nơi mọi người có thể mang rác đã được phân loại đến để đổi lấy quà cũng là những sản phẩm tái chế từ rác.

Bây giờ, tại đây còn có những lớp học tái chế, nơi những chiếc áo cũ sờn vai, phế liệu được tái sinh thành những tác phẩm nghệ thuật hoặc đồ dùng.

Thích thú với ý tưởng tái chế đồ dùng qua sử dụng thành sản phẩm mới, chị Adrian Satello, du khách đến từ Colombia chia sẻ: “Khi một địa phương có đông khách du lịch, đông dân cư và phát sinh lượng lớn rác thải cùng đồ dùng qua sử dụng, việc có những mô hình trải nghiệm thực tế về tái chế là thiết thực, hạn chế phát thải ra môi trường. Đây là một ý tưởng giáo dục cộng đồng ý nghĩa”.

Tại phường Ngũ Hành Sơn, mấy năm gần đây, cộng đồng Green Đà Nẵng triển khai dự án Trạm Xanh nhằm thu gom, tái chế rác thải và đồ dùng qua sử dụng do người dân và du khách mang đến thay vì thải bỏ ra môi trường.

Sau quá trình tiếp nhận, phân loại, hiện đã có khoảng 10 tấn rác thải đã được bốc dỡ, phân loại và chuyển đến các nhà máy chuyên biệt để tái sinh thành những sản phẩm hữu dụng cho đời sống từ chiếc ghế đá công viên, tấm lợp vững chãi đến khung ảnh mộc mạc hay chậu hoa tô điểm góc phố.

Tham gia dự án, chị Võ Mai Linh (phường Ngũ Hành Sơn) bày tỏ: “Chúng tôi muốn lan tỏa thông điệp “Một điều nhỏ, một điểm xanh”, khuyến khích mọi người chủ động thu gom, phân loại rác tại nhà rồi mang đến trạm để tái chế. Qua đó, mỗi người dân, mỗi du khách có thể góp một phần công sức để cùng xây dựng thành phố Đà Nẵng xanh, sạch, đẹp hơn”.