'Tháp Ẩn ca' đánh thức những thanh âm bí ẩn trong lòng di sản Hà Nội

Ngày Văn hoá Việt Nam

Tháp Ẩn ca (The Tower of hidden songs) là dự án nghệ thuật sắp đặt âm thanh lần đầu tiên được giới thiệu tại Hà Nội, biến Tháp nước Hàng Đậu - công trình kiến trúc có lịch sử từ cuối thế kỷ XIX thành không gian trải nghiệm nghệ thuật đa giác quan. Chương trình do UBND TP Hà Nội chỉ đạo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì.

Thông qua sự kết hợp giữa nghệ thuật âm thanh và công nghệ hiện đại, tác phẩm đưa công chúng bước vào thế giới rung động tự nhiên của các loài côn trùng, những thanh âm vốn nằm ngoài ngưỡng nghe thông thường của con người. Không gian tháp cổ vì thế trở thành một bản giao hưởng độc đáo, nơi di sản kiến trúc và thiên nhiên gặp gỡ trong ngôn ngữ nghệ thuật đương đại.

Đại biểu cắt băng khai trương tác phẩm "Tháp Ẩn ca" tại Tháp nước Hàng Đậu. Ảnh: BTC

Chia sẻ tại lễ khai mạc, Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam Thomas Gass gọi Tháp nước Hàng Đậu là “tòa tháp bí ẩn nhất của Hà Nội”. Ông cho biết, trong 4 năm sinh sống tại Thủ đô, ông và gia đình nhiều lần đi qua công trình này nhưng luôn tò mò về thế giới bên trong những bức tường đá tĩnh lặng.

Theo Đại sứ Thomas Gass, "Tháp Ẩn ca" đã mở cánh cửa của một không gian vốn khép kín, tạo điểm giao thoa giữa tư duy sáng tạo của Thụy Sĩ và chiều sâu văn hóa của Hà Nội. Đây cũng là cơ hội để công chúng khám phá một di sản quen thuộc dưới góc nhìn hoàn toàn mới.

Đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội khẳng định, Tháp nước Hàng Đậu là di sản văn hóa công nghiệp đặc sắc của Thủ đô. Việc đưa nghệ thuật đương đại vào công trình lịch sử không chỉ tạo sức sống mới cho di sản mà còn góp phần hiện thực hóa định hướng kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo, thúc đẩy phát triển kinh tế sáng tạo của thành phố.

Đứng sau tác phẩm là hai nghệ sĩ Thụy Sĩ Patrick Kessler và Ludwig Berger, thành viên dàn nhạc thể nghiệm Tschüss-Party Orchestra. Ý tưởng sáng tạo của dự án bắt nguồn từ biotremology - lĩnh vực khoa học nghiên cứu hoạt động giao tiếp của sinh vật thông qua các rung động, đặc biệt là ở côn trùng.

Theo nhà soạn nhạc Ludwig Berger, để tiếp cận thế giới âm thanh đặc biệt này, các nghệ sĩ đã hợp tác với 13 nhà khoa học tại 8 quốc gia, tuyển chọn 59 bản ghi âm tư liệu về rung động của côn trùng và nhện. Những tín hiệu vốn không thể nghe thấy bằng tai thường được ghi lại bằng máy đo rung động laser chiếu trực tiếp vào cây cỏ.

Công chúng tham quan "Tháp Ẩn ca". Ảnh: BTC

Trong lòng tháp cổ, 8 chiếc loa được sưu tầm từ Nepal phát ra âm thanh đặc trưng của từng loài côn trùng, dẫn dắt người xem khám phá những giai điệu tự nhiên. Đáng chú ý, hệ thống loa truyền rung được bố trí dưới sàn tạo nên những chuyển động nhẹ, giúp người thưởng thức không chỉ nghe bằng tai mà còn cảm nhận rung động qua đôi bàn chân, như đang đứng giữa một thảm cỏ.

Tác phẩm là kết quả của quá trình giám tuyển giữa nhạc sĩ Trần Kim Ngọc và nhà âm nhạc dân tộc học người Thụy Sĩ Johannes Rühl, do Lên Ngàn phối hợp Trung tâm Âm nhạc và Nghệ thuật Thể nghiệm Đom Đóm thực hiện. Khởi nguồn từ chuyến nghiên cứu thực địa vào tháng 1/2026, dự án đặt nền móng cho sự hợp tác lâu dài giữa nghệ sĩ Việt Nam và Thụy Sĩ, với sự đồng hành của Hội đồng Nghệ thuật Thụy Sĩ Pro Helvetia và Đại sứ quán Thụy Sĩ.

Theo giám tuyển Nguyễn Quốc Hoàng Anh, thông qua âm thanh của côn trùng, tác phẩm không chỉ mang đến trải nghiệm nghệ thuật mới mà còn gợi mở những suy ngẫm về phát triển, mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên và giữa con người với con người.

"Tháp Ẩn ca" mở ra cách tiếp cận mới trong việc phát huy giá trị di sản đô thị. Ảnh: BTC

Ông Hoàng Anh cho biết, không chỉ là một tác phẩm sắp đặt âm thanh, "Tháp Ẩn ca" còn mở ra cách tiếp cận mới trong việc phát huy giá trị di sản đô thị. Giữa nhịp sống hối hả, công trình mời gọi người dân và du khách chậm lại, lắng nghe những thanh âm ít được biết đến của tự nhiên và khám phá sức sống mới trong không gian di sản.

"Tháp Ẩn ca" mở cửa miễn phí từ ngày 14/11 đến hết ngày 28/11. Thời gian đón khách hằng ngày từ 9h đến 12h và từ 14h đến 21h. Mỗi lượt tham quan kéo dài 15 phút, tối đa 30 khách.