Vòng xoáy của bão giá năng lượng

Một trạm xăng ở Dar es Salaam, Tanzania. (Ảnh: TÂN HOA XÃ)

Trong tháng 4, giá nhiên liệu máy bay tăng vọt từ khoảng 830 USD/tấn lên hơn 1.800 USD/tấn. Các chuyên gia kinh tế nhận định đây là mức tăng rất lớn, khiến chi phí nhiên liệu, vốn chiếm 25%-30% chi phí vận hành, nay có thể lên tới 45%-50%.

Các hãng hàng không buộc phải áp dụng một số biện pháp tình thế như tăng giá vé, thu phụ phí nhiên liệu, cắt giảm hoặc đình chỉ các đường bay kém hiệu quả. Các biện pháp này giúp các hãng duy trì hoạt động, tránh thua lỗ nhưng lại khiến số lượng hành khách giảm sút.

Tại khu vực Bắc Mỹ, ngành hàng không Canada hủy nhiều chuyến bay trong tuần qua. Danh sách hãng cắt giảm chuyến bay tiếp tục dài thêm dù mùa cao điểm du lịch đang đến gần. Mặc dù nguồn cung nhiên liệu ở Canada không quá nghiêm trọng so với châu Á và châu Âu, do quốc gia Bắc Mỹ có gần 10 nhà máy lọc dầu sản xuất nhiên liệu bay và 85% số nhiên liệu hàng không được sử dụng là hàng sản xuất nội địa nhưng vẫn không tránh được cuộc khủng hoảng toàn cầu.

Các hãng hàng không lớn như Air Canada, WestJet, Porter Airlines và Air Transat đều đã công bố kế hoạch tăng giá vé hoặc thu thêm phụ phí để bù đắp chi phí nhiên liệu tăng cao. Các hãng hàng không tiết lộ rằng, họ đang thua lỗ hàng trăm triệu đô-la Canada (CAD) và buộc phải đẩy giá vé lên cho đến khi chạm ngưỡng khách hàng không chấp nhận được.

Air Transat thông báo cắt giảm khoảng 1.000 chuyến bay, tương đương 6% tổng lưu lượng, trong khoảng thời gian từ tháng 5 đến tháng 10 dù đây là mùa du lịch - mùa bận rộn nhất của hãng.

WestJet cũng cắt giảm 1% công suất bay trong tháng 4, sau đó tăng lên 3% trong tháng 5 và 6% trong tháng 6 bằng cách hợp nhất các chuyến bay trên một số tuyến.

Air Canada cũng thông báo tạm ngừng 6 tuyến bay, đồng thời tăng phí hành lý ký gửi từ 35 CAD lên 45 CAD (25-32 USD).

Tương tự, châu Âu đang đối mặt nguy cơ khủng hoảng nhiên liệu hàng không nghiêm trọng khi nguồn cung có thể chỉ còn khoảng 6 tuần. Sự lo lắng bao trùm các hãng hàng không châu Âu, bởi 30% nhiên liệu bay của Lục địa già được nhập khẩu từ Trung Đông.

Theo cảnh báo của Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), nếu tình trạng phong tỏa Eo biển Hormuz kéo dài, nhiều chuyến bay nội địa và quốc tế tại châu Âu có thể bị hủy do thiếu nhiên liệu.

Tổng Giám đốc IEA Fatih Birol nhận định, đây là một phần của cuộc khủng hoảng năng lượng lớn nhất trong lịch sử thế giới. Hãng hàng không KLM của Hà Lan thông báo hủy 80 chuyến bay đi và đến sân bay Amsterdam Schiphol trong tháng 5. Hãng hàng không quốc gia Đức Lufthansa cân nhắc cắt giảm công suất 2,5-5%, tạm dừng khai thác 20-40 máy bay, còn hãng SAS của ba nước Bắc Âu hủy 1.000 chuyến bay trong tháng 4.

Trước bối cảnh nêu trên, giới chức doanh nghiệp kêu gọi Liên minh châu Âu (EU) triển khai các biện pháp khẩn cấp như phối hợp mua nhiên liệu, tạm thời miễn giảm thuế và hỗ trợ tài chính để xoa dịu cơn bão giá năng lượng. EU cũng đang tính đến việc mua nhiên liệu từ Mỹ.

Tuy nhiên, cái khó là nhiên liệu Jet A, chủ yếu được sử dụng tại Mỹ, lại có sự khác biệt về tiêu chuẩn và khả năng tương thích hạ tầng hàng không. Cuộc khủng hoảng hiện nay một lần nữa cho thấy mức độ phụ thuộc lớn của Lục địa già vào năng lượng nhập khẩu, cũng như sự mong manh của chuỗi cung ứng toàn cầu trước các biến động địa chính trị.

Ngay cả khi xung đột tại Trung Đông kết thúc, vết thương của cuộc khủng hoảng còn lâu mới có thể lành. Hiệp hội Vận tải hàng không quốc tế (IATA) cho rằng sẽ mất nhiều tháng để nguồn cung và giá nhiên liệu trở lại bình thường. Trong bối cảnh đó, trung tâm của cơn bão giá nhiên liệu chính là hành khách, những người phải chi trả nhiều hơn cho các chuyến bay.