Vụ án 109 bị cáo chế tạo, mua bán, tàng trữ trái phép vũ khí quân dụng: Bài học đắt giá

Từ khẩu súng hơi lộ diện đường dây tội phạm liên tỉnh

Sáng 20/7, 109 bị cáo cư trú tại nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước bị đưa ra xét xử. Phòng xử án tại Trại tạm giam số 1 Công an tỉnh Bắc Ninh chật kín. Các bị cáo bị Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao truy tố về các tội “Chế tạo, tàng trữ, mua bán trái phép vũ khí quân dụng” theo quy định tại khoản 1 Điều 304 Bộ luật Hình sự, ủy quyền cho Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Bắc Ninh thực hành quyền công tố.

Vụ án được điều tra bởi Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội, Bộ Công an và được đưa ra xét xử tại Bắc Ninh do các đối tượng đầu vụ cư trú trên địa bàn tỉnh.

Một số vũ khí quân dụng lực lượng chức năng thu giữ trong vụ án.

Theo cáo trạng, vụ án bắt đầu từ việc một người dân ở Lai Châu tự nguyện giao nộp một khẩu súng hơi cùng bình khí nén, đạn chì và khai nhận nguồn gốc mua súng. Từ đầu mối tưởng chừng rất nhỏ ấy, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội đã xác lập chuyên án đấu tranh.

Lần theo các giao dịch, đơn hàng, tài khoản mạng xã hội, Ban Chuyên án đã từng bước bóc gỡ đường dây sản xuất, mua bán trái phép vũ khí quân dụng hoạt động trên phạm vi nhiều tỉnh, thành phố với thủ đoạn rất tinh vi. Đối tượng cầm đầu là Ngô Quang Vỹ, sinh năm 1992 ở xã Lâm Thao, tỉnh Bắc Ninh.

Theo quy định của pháp luật, kể từ ngày 1/1/2025, các loại súng hơi (súng nén hơi, nén khí, bắn đạn ghém); đạn sử dụng cho các loại súng này và các linh kiện cơ bản (thân súng, bộ phận cò) được xác định là vũ khí quân dụng. Hành vi chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép các loại súng, đạn và linh kiện nêu trên bị xử lý hình sự.

Từ năm 2023, Vỹ thuê nhà tại Hải Phòng làm nơi tập kết, lắp ráp súng hơi PCP. Đối tượng đầu tư nhiều loại máy móc, đặt mua linh kiện qua mạng để lắp ráp súng hơi PCP, lôi kéo nhiều bạn bè, người quen tham gia chế tạo, tư vấn, livestream quảng cáo và đóng gói để giao bán.

Để tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng, súng và linh kiện được ngụy trang trong các kiện hàng, gửi qua xe khách hoặc dịch vụ chuyển phát. Chỉ trong chưa đầy hai năm, từ một căn nhà thuê ở Hải Phòng, Vỹ và các đối tượng liên quan đã thiết lập mạng lưới mua bán súng từ Bắc vào Nam. Hàng nghìn đơn hàng được giao dịch qua mạng xã hội; hàng tỷ đồng luân chuyển qua nhiều tài khoản ngân hàng; hàng chục khẩu súng hoàn chỉnh cùng hàng nghìn linh kiện được ngụy trang trong các kiện hàng, theo xe khách hoặc dịch vụ chuyển phát đến tay người mua.

Ngày 12/9/2025, hơn 200 cán bộ, chiến sĩ thuộc Bộ Công an và công an nhiều tỉnh, thành phố chia thành hàng chục tổ công tác khám xét, triệu tập các đối tượng trong đường dây này. Tang vật thu giữ gồm 58 khẩu súng, 130.000 viên đạn chì cùng hàng nghìn linh kiện, máy móc, thiết bị phục vụ việc sản xuất vũ khí quân dụng. Từ đây, các đối tượng liên quan đến việc chế tạo, mua bán, tàng trữ vũ khí quân dụng lần lượt bị đưa ra ánh sáng.

Chủ tọa phiên tòa, Thẩm phán Nguyễn Thị Hương Giang, Phó Chánh tòa Hình sự, Tòa án nhân dân tỉnh cho biết, số bị cáo được đưa ra xét xử lần này mới là giai đoạn 1 của vụ án. Thời gian tới, Tòa án nhân dân tỉnh sẽ tiếp tục đưa gần 40 bị cáo còn lại ra xét xử. Điều đó cho thấy đây là vụ án quy mô đặc biệt lớn.

Các bị cáo đứng trước vành móng ngựa không phải đều là đồng phạm trong đường dây sản xuất, mua bán vũ khí quân dụng. Bên cạnh nhóm cầm đầu cố tình trục lợi bất chính, phần lớn bị cáo còn lại chỉ là người mua súng, đạn về săn chim, đuổi thú bảo vệ nương rẫy hoặc đơn giản là giữ lại món đồ chơi yêu thích. Trong số này có nhiều người dân tộc thiểu số.

Có người là nông dân, công nhân, bác sĩ, quân nhân đã nghỉ hưu và cả những cán bộ, đảng viên đang công tác tại chính quyền cơ sở. Đa số họ có nhân thân tốt. Ngày được công an mời lên làm việc, họ tự tay mang súng đến giao nộp và vẫn đinh ninh đó chỉ là khẩu súng hơi đi bắn chim thông thường. Chỉ đến khi nhận quyết định khởi tố, họ mới nhận thức hết hậu quả nghiêm trọng của hành vi cất giữ chúng trong nhà.

Bản án răn đe và sự khoan hồng của pháp luật

Lắng nghe lời khai tại tòa mới thấy nhiều người thiếu ý thức chấp hành pháp luật. Anh Ha Sơn cùng người thân từ Lâm Đồng ra Bắc Ninh dự phiên tòa có bị cáo là ông Lơ Mu Ha Mếch - cha vợ của anh. Anh kể rằng, năm 2024, ông Mếch tự đặt mua linh kiện qua mạng rồi lắp ráp thành khẩu súng hơi đi bắn chim quanh rẫy. Đến khi quy định mới ra đời, người nhà khuyên mang nộp nhưng ông cứ chần chừ nghĩ mình chỉ dùng săn bắn, không bán cho ai thì chẳng sao. Đến lúc làm việc với công an, ông tự nguyện giao nộp súng thì đã muộn.

Các bị cáo tại tòa (Ngô Quang Vỹ đứng hàng đầu, ngoài cùng bên phải).

Không chỉ những người ở vùng sâu, xa ít tiếp cận pháp luật như ông Mếch, mà vụ án còn có một số bị cáo là cán bộ, đảng viên, viên chức hay người có trình độ học vấn cao. Có người giữ lại súng vì thói quen, có người biết luật đã thay đổi nhưng vẫn tặc lưỡi cho rằng cất kỹ trong nhà thì "ai mà biết được".

Quá trình xét xử vụ án cho thấy không ít bị cáo vẫn cho rằng tàng trữ súng trong nhà hay chưa sử dụng thì sẽ không sao. Bị cáo Lâm Văn Tương (xã Thiện Thuật, tỉnh Lạng Sơn) là một ví dụ. Tương bỏ 4 triệu đồng mua linh kiện và 60 viên đạn chì trên mạng về lắp súng nhưng do lắp không chuẩn nên chưa dùng được. Dù biết quy định mới cấm tàng trữ súng hơi, Tương vẫn treo khẩu súng trong nhà vì nghĩ "chưa dùng được thì không sao". Đến khi cơ quan công an triệu tập, bị cáo mới mang nộp. Nhận mức án 13 tháng tù và được hưởng án treo, rời phòng xử án, Tương bộc bạch: "Em không nghĩ sự việc lại nghiêm trọng đến thế, chắc từ nay em bỏ hẳn sở thích này".

Phía sau mỗi bị cáo là một hoàn cảnh riêng. Chỉ vì thỏa mãn sở thích săn bắn, cố tình tàng trữ vũ khí quân dụng, có người mất việc làm, có người phải rời khỏi tổ chức Đảng sau nhiều năm phấn đấu. Thậm chí có bị cáo là quân nhân, trong quá trình công tác được nhận huân chương, bằng khen, giấy khen nhưng khi nghỉ hưu lại phải hầu tòa vì cố giữ khẩu súng được bạn tặng làm kỷ niệm.

Theo Thẩm phán Nguyễn Thị Hương Giang, tinh thần của phiên tòa không chỉ là xử phạt mà còn là thức tỉnh và giáo dục. Hội đồng xét xử đã phân hóa rõ vai trò, tính chất vi phạm, nhân thân và hoàn cảnh của từng bị cáo để tuyên mức án tương xứng. Những đối tượng chủ mưu, phạm tội vì vụ lợi hoặc có nhân thân xấu bị xử lý nghiêm khắc nhằm bảo đảm tính răn đe. Ngược lại, với những bị cáo có nhân thân tốt, thành khẩn khai báo, tự nguyện giao nộp vũ khí khi được Cơ quan điều tra triệu tập thì Tòa áp dụng chính sách khoan hồng.

Kết thúc phiên tòa, Hội đồng xét xử tuyên phạt 109 bị cáo về các tội liên quan đến chế tạo, mua bán, tàng trữ trái phép vũ khí quân dụng. Hai bị cáo đầu vụ là Ngô Quang Vỹ và Ngô Văn Trọng (sinh năm 1994, xã Lâm Thao, tỉnh Bắc Ninh) nhận mức án lần lượt là 48 tháng tù và 36 tháng tù. Một số bị cáo khác nhận mức án từ 8 tháng 26 ngày đến 32 tháng tù. Ngoài ra, nhiều bị cáo được hưởng án treo. Tòa tạm giam 13 bị cáo để bảo đảm thi hành án; trả tự do ngay tại phiên tòa cho 27 bị cáo.