Vụ án cựu Cục trưởng Nguyễn Thanh Phong là minh họa điển hình cho sự cấu kết lợi ích nhóm

Sáng 8/1, sau 3 ngày làm việc, phiên tòa xét xử sơ thẩm 55 bị cáo trong vụ án “Đưa hối lộ, Nhận hối lộ” xảy ra tại Cục An toàn thực phẩm (Cục ATTP, Bộ Y tế) và các doanh nghiệp liên quan trên địa bàn TP Hà Nội và các tỉnh, thành trên toàn quốc đã kết thúc phần xét hỏi.

Quang cảnh phiên tòa sáng 8/1. Ảnh: Hồng Nguyên

Trước khi chuyển sang phần tranh luận, đại diện Viện kiểm sát công bố bản luận tội và nêu quan điểm giải quyết vụ án.

Đại diện Viện kiểm sát nhận định, trong thời gian qua, tình hình tội phạm tham nhũng, có chiều hướng gia tăng cả về quy mô, tính chất, mức độ, nhất là những hành vi tham nhũng được móc nối từ doanh nghiệp với các cá nhân giữ chức vụ lãnh đạo, quyết định trong việc kiểm tra, thẩm định, cấp phép để doanh nghiệp đưa sản phẩm không đủ điều kiện, không đạt tiêu chuẩn được lưu hành ra thị trường trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, môi trường.

Để đấu tranh phòng, chống tham nhũng hiệu quả, Đảng và Nhà nước đã xây dựng và tổ chức triển khai thực hiện nhiều biện pháp, cơ chế, chính sách pháp luật về đấu tranh phòng, chống tham nhũng. Trong những năm qua, với quyết tâm chính trị của Đảng và Nhà nước; sự lãnh đạo, chỉ đạo tập trung, quyết liệt của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan tư pháp; sự nỗ lực, cố gắng của các cấp, các ngành, các tổ chức chính trị - xã hội, cộng đồng doanh nghiệp, báo chí và nhân dân, công tác phòng, chống tham nhũng đã có những bước tiến mạnh mẽ.

Đại diện Viện kiểm sát công bố bản luận tội, nêu quan điểm giải quyết vụ án. Ảnh: Hồng Nguyên

Cũng theo đại diện Viện kiểm sát, việc phát hiện, xử lý các vụ án về tham nhũng, kinh tế được thực hiện đồng bộ, triệt để “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, góp phần quan trọng trong việc kiềm chế, ngăn chặn, đẩy lùi vi phạm, tội phạm tham nhũng, kinh tế, giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, củng cố niềm tin của nhân dân, tạo hiệu ứng tích cực, lan tỏa mạnh mẽ trong xã hội.

Nhiều vụ án có quy mô, tính chất đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp bị phát hiện, nhiều cán bộ cấp cao bị xử lý về hình sự, trong đó có nhiều người phạm tội có chức vụ cao trong bộ máy cơ quan Nhà nước. Vụ án này là một minh họa điển hình cho sự cấu kết lợi ích nhóm, thông đồng giữa doanh nghiệp với các cá nhân có chức vụ, quyền hạn để tạo cơ chế “xin - cho” trong giải quyết thủ tục hành chính.

Tại phiên tòa, đại diện Viện kiểm sát đã phân tích, đánh giá những chứng cứ đã được thẩm tra làm rõ tại phiên tòa, lời khai nhận của các bị cáo, lời trình bày của những người có quyền, nghĩa vụ liên quan trong vụ án; ý kiến của các Luật sư và những người tham gia tố tụng khác; tính chất của vụ án, hậu quả do hành vi phạm tội của các bị cáo gây ra và những tác hại về mặt chính trị, xã hội, sức khỏe của người dân, trên cơ sở đó xác định vai trò, động cơ, mục đích, nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm, mức độ hành vi phạm tội, hậu quả, những tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, khả năng nhận thức về pháp luật và nhân thân của từng bị cáo.

Qua đó, để HĐXX nghiên cứu việc áp dụng tội danh, mức hình phạt, trách nhiệm dân sự đối với các bị cáo nhằm quyết định một bản án có căn cứ, khách quan, nghiêm trị đối với các bị cáo giữ vai trò chủ mưu, chỉ đạo, đồng thời giảm nhẹ, khoan hồng đối với các bị cáo có thái độ khai báo thành khẩn, ăn năn hối cải, tích cực hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án, đồng phạm với vai trò giúp sức, nhằm thể hiện tính nhân văn, thuyết phục và phòng ngừa tội phạm.

Các bị cáo nghe đại diện Viện kiểm sát công bố bản luận tội. Ảnh: Hồng Nguyên

Đại diện Viện kiểm sát nêu rõ, Cục ATTP là Cục chuyên ngành thuộc Bộ Y tế, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Y tế quản lý nhà nước và tổ chức thực thi pháp luật về lĩnh vực an toàn thực phẩm thuộc trách nhiệm của Bộ Y tế được phân công quản lý trong phạm vi cả nước. Nghị định 15 quy định: “Tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm bảo vệ sức khỏe, phụ gia thực phẩm hỗn hợp có công dụng mới, phụ gia thực phẩm chưa có trong danh mục phụ gia được phép sử dụng trong thực phẩm do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định phải đăng ký bản công bố sản phẩm tại Bộ Y tế”.

Tuy nhiên, do Nghị định 15 mới ban hành, có nhiều nội dung mới gây khó khăn cho các cá nhân, doanh nghiệp trong quá trình hoàn thiện hồ sơ, nhất là các yêu cầu liên quan đến cung cấp tài liệu khoa học chứng minh công dụng, liều dùng của sản phẩm. Lợi dụng những khó khăn, bất cập trên, các chuyên viên, lãnh đạo đơn vị chuyên môn liên quan tại Cục ATTP đã nhiều lần gửi văn bản yêu cầu các cá nhân, doanh nghiệp sửa đổi, bổ sung hồ sơ với nội dung chung chung, khó hiểu, gây khó khăn hoặc kéo dài thời gian xử lý hồ sơ nhằm trục lợi.

Mặt khác, thẩm quyền quyết định đối với nhiều nội dung chuyên môn tập trung vào một số cá nhân hoặc bộ phận, dẫn đến việc lạm dụng quyền lực và hình thành cơ chế “xin - cho" trong giải quyết thủ tục hành chính. Về phía doanh nghiệp vì mục tiêu lợi nhuận, để tránh việc xét duyệt hồ sơ và công bố sản phẩm bị kéo dài dẫn đến không thể sản xuất, đưa sản phẩm ra lưu thông ngoài thị trường nên nhiều đơn vị, cá nhân khi làm hồ sơ đã chủ động đề nghị đưa tiền từ 5 triệu đến 10 triệu đồng/01 hồ sơ ngoài lệ phí phải nộp theo quy định để rút ngắn thời gian thẩm định, hợp thức hóa hồ sơ không đủ điều kiện để được cấp giấy tiếp nhận, giấy xác nhận. giấy chứng nhận GMP.

Lợi dụng các quy định pháp luật, trong thời gian từ năm 2018 đến 2025, một số chuyên viên báo cáo nội dung các doanh nghiệp đưa tiền để “bôi trơn” trong hoạt động thẩm định cấp Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm; thẩm định Giấy xác nhận nội dung quảng cáo; thẩm định, hậu kiểm, cấp Giấy chứng nhận GMP cho lãnh đạo cấp phòng, Trung tâm để báo cáo xin ý kiến chỉ đạo của Phó cục trưởng và Cục trưởng Cục ATTP đồng ý cho phép nhân viên nhận tiền để hướng dẫn giúp đỡ khi tiếp nhận, thẩm xét hồ sơ cho các doanh nghiệp, cá nhân.

Sau khi được Nguyễn Thanh Phong đồng ý cho chủ trương trên, lãnh đạo phòng, trung tâm trao đổi lại với các chuyên viên thống nhất thực hiện. Kết quả điều tra xác định trong thời gian từ 2018 đến 2024, Nguyễn Thanh Phong cùng 34 bị can nguyên là lãnh đạo, cán bộ, chuyên viên của Cục ATTP đã có hành vi nhận hối lộ của 21 bị can là các cá nhân, doanh nghiệp.

Trong đó, tổng số tiền nhận hối lộ trong hoạt động cấp Giấy tiếp nhận là hơn 93,7 tỉ đồng; cấp Giấy xác nhận là hơn 12,6 tỉ đồng và cấp GMP là hơn 1 tỉ đồng.

Đại diện Viện kiểm sát cũng nêu rõ hành vi phạm tội của từng bị cáo.

Cựu Cục trưởng Nguyễn Thanh Phong tại phiên tòa diễn ra vào sáng 8/1. Ảnh: Hồng Nguyên

Đại diện Viện kiểm sát nhấn mạnh: “Các bị cáo phạm tội nhận hối lộ đều là người có chức vụ, quyền hạn, được Đảng và Nhà nước giao trọng trách, nhiệm vụ trong công tác quản lý, chỉ đạo điều hành và thực thi nhiệm vụ. Các bị cáo đều có trình độ chuyên môn và hiểu biết pháp luật nhưng các bị cáo chỉ vì vụ lợi, đã thực hiện những công việc không được phép làm, vi phạm quy định của pháp luật. Hành vi nêu trên của các bị can phạm tội Nhận hối lộ, quy định tại khoản 3, khoản 4 Điều 354 Bộ luật Hình sự”.

Đánh giá vai trò, mức độ thực hiện hành vi phạm tội, đại diện Viện kiểm sát nhận thấy, bị cáo Nguyễn Thanh Phong, Trần Việt Nga là người giữ chức vụ cao nhất tại Cục ATTP không thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ được giao, đã đưa ra chủ trương, cho phép và chỉ đạo nhân viên cấp dưới nhận tiền của các cá nhân, doanh nghiệp để tạo điều kiện cho họ được cấp giấy tiếp nhận, giấy xác nhận nội dung quảng cáo, cấp giấy chứng nhận GMP khi hồ sơ không đủ điều kiện nên có vai trò chủ mưu, cầm đầu, cần áp dụng hình phạt nghiêm khắc, cao hơn các bị cáo khác. Đối với các bị cáo Nguyễn Hùng Long, Đỗ Hữu Tuấn là cấp dưới của bị cáo Phong cùng thống nhất chủ trương cho nhân viên dưới quyền nhận tiền để chia nhau hưởng lợi nên có vai trò đồng phạm giúp sức rất tích cực, cần áp dụng mức hình phạt tương xứng với mức độ thực hiện hành vi phạm tội.

Đối với các bị cáo giữ vai trò nguyên trưởng phòng, giám đốc trung tâm, phó trưởng phòng, chuyên viên đều thực hiện hành vi nhận tiền trực tiếp từ các doanh nghiệp và các cá nhân theo sự chỉ đạo sau đó báo cáo lại cấp trên để chia nhau theo tỷ lệ. Hành vi của các bị cáo có vai trò là người thực hiện hành vi phạm tội nên cấp áp dụng mức hình phạt tương xứng với hành vi, mức độ phạm tội của từng bị cáo.

Đối với hành vi của các bị cáo phạm tội "Đưa hối lộ", đại diện Viện kiểm sát nhận định, trong quá trình thực hiện thủ tục đăng ký công bố sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe và xin cấp nội dung quảng cáo, nhiều doanh nghiệp gặp vướng mắc do quy định tại Nghị định số 15 còn chung chung, thiếu hướng dẫn chi tiết.

Cựu Cục trưởng Trần Việt Nga. Ảnh: Hồng Nguyên

Việc tiếp nhận, xử lý hồ sơ tại Cục ATTP thường xuyên quá hạn hoặc yêu cầu chỉnh sửa, bổ sung tài liệu nhiều lần, gây khó khăn cho doanh nghiệp; dẫn đến các cá nhân làm dịch vụ tư vấn đã chủ động tiếp xúc với các chuyên viên Cục An toàn thực phẩm để nhờ hướng dẫn, tạo điều kiện để sớm cấp Giấy tiếp nhận, các cá nhân sẽ chi ngoài từ 5 triệu đồng/hồ sơ đến 10 triệu đồng/hồ sơ cho các chuyên viên qua hình thức chuyển khoản hoặc nhận trực tiếp tiền mặt (với nội dung chuyển khoản là trả nợ, vay mượn, sử dụng ký tự riêng thể hiện số hồ sơ được giải quyết khi đưa tiền) để che giấu hành vi phạm tội.

Đến nay, đã điều tra, làm rõ 21 cá nhân và doanh nghiệp đưa tiền cho các chuyên viên, lãnh đạo của Cục An toàn thực phẩm để nhờ hỗ trợ, tạo điều kiện hướng dẫn, hoàn thiện hồ sơ cấp Giấy tiếp nhận và Giấy xác nhận nội dung quảng cáo và giấy chứng nhận GMP mà không bị yêu cầu chỉnh sửa, bổ sung tài liệu nhiều lần, với tổng số tiền hơn 77,4 tỉ đồng.

Vũ Phương - Hồng Nguyên