Vụ 'Dịch vụ kiểm tra ADN và phân tích saponin sâm Ngọc Linh… chưa được cấp phép': Nhiều doanh nghiệp, cá nhân gửi mẫu kiểm tra ADN

Sâm Ngọc Linh và các sản phẩm được trưng bày, mua bán tại các sự kiện giới thiệu, quảng bá các tỉnh miền trung.

Tuy nhiên, trước thông tin trung tâm chưa được cấp Giấy chứng nhận thực hiện dịch vụ này, một số tổ chức, cá nhân đã gửi mẫu lo ngại về giá trị và độ chính xác của kết quả đã nhận.

“Tôi kiểm tra ADN khi khách hàng yêu cầu”

Sau gần 8 năm đầu tư, vườn sâm Ngọc Linh của anh N.Đ. ở xã Nam Trà My, thành phố Đà Nẵng có hơn 7.000 gốc trên diện tích hơn 1ha. Vườn có những cây từ 1-8 năm tuổi phát triển tốt. Hằng năm, anh thu hoạch lá, củ sâm bán cho khách hàng tại thành phố Đà Nẵng và nhiều tỉnh, thành phố khác.

Với khách hàng quen hoặc được người thân giới thiệu, việc mua bán diễn ra khá thuận lợi. Đối với khách hàng mới, khi có yêu cầu xác định củ, lá sâm có phải sâm Ngọc Linh hay không, anh N.Đ. gửi mẫu đến Trung tâm Ứng dụng khoa học công nghệ tỉnh Quảng Ngãi để kiểm tra ADN.

“Thường thì khách mới mua lần đầu cũng có yêu cầu xét nghiệm xem củ sâm, lá sâm có phải sâm Ngọc Linh hay không thì tôi gửi mẫu qua trung tâm kiểm tra ADN. Hoặc khi khách cần mua sản phẩm kèm theo giấy xác nhận thì tôi gửi qua đó xét nghiệm. Các kết quả đó chúng tôi kèm theo củ sâm, lá sâm Ngọc Linh để bán hàng”, anh N.Đ. cho biết.

Kết quả kiểm tra ADN sâm Ngọc Linh của Công ty Dược liệu sạch Kon Tum.

Không chỉ các hộ trồng sâm, một số doanh nghiệp kinh doanh sâm Ngọc Linh cũng sử dụng dịch vụ này khi khách hàng có nhu cầu. Công ty cổ phần Dược liệu sạch Kon Tum (Nga Phạm) (có địa chỉ tại đường Võ Nguyên Giáp, phường Kon Tum) vừa thu mua sâm Ngọc Linh của người dân, vừa trồng sâm với diện tích nhỏ cùng vườn của Công ty Sâm Ngọc Linh Tu Mơ Rông Kon Tum. Do có khách hàng ở nhiều tỉnh, thành phố, doanh nghiệp thường gửi mẫu sâm đi kiểm tra khi khách hàng yêu cầu.

Theo Phó Giám đốc Công ty cổ phần Dược liệu sạch Kon Tum Phạm Thị Nga, khoảng hai năm qua, công ty thường gửi sản phẩm sâm Ngọc Linh đến Trung tâm Ứng dụng khoa học công nghệ tỉnh Quảng Ngãi để kiểm tra. Chi phí từ 700 nghìn đồng đến 1,2 triệu đồng, tùy số lượng mẫu.

“Khách hàng yêu cầu kiểm định thì tôi làm. Tôi nghe thông báo tỉnh Kon Tum (cũ) mua máy kiểm định, có thể test gene sâm Ngọc Linh nên tôi xét nghiệm. Tôi gửi mẫu sang kiểm định ADN sâm vì test gene phân biệt chuẩn sâm Ngọc Linh nên tôi tin tưởng công bố, thông báo đó. Tỉnh nhà giới thiệu như thế và truyền thông nên tôi tin tưởng thôi. Nghe chưa có phép mà test ADN tôi hoang mang, chưa biết làm sao”, Phó Giám đốc Công ty cổ phần dược liệu sạch Kon Tum Phạm Thị Nga lo lắng.

Một hình ảnh mẫu kiểm tra do Trung tâm Ứng dụng khoa học công nghệ tỉnh Quảng Ngãi thực hiện.

Hợp tác xã Bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh Quảng Nam tại thôn 2, xã Trà Linh, thành phố Đà Nẵng, cũng từng gửi mẫu sâm Ngọc Linh đến Trung tâm Ứng dụng khoa học công nghệ tỉnh Quảng Ngãi.

Tháng 7/2025, hợp tác xã gửi nhiều mẫu củ sâm Ngọc Linh đến trung tâm yêu cầu phân tích ADN. Theo phản ánh của các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực trồng và kinh doanh sâm Ngọc Linh, do khu vực trồng sâm chưa có nhiều đơn vị cung cấp dịch vụ kiểm tra ADN và phân tích hàm lượng saponin nên sản phẩm từ các vùng trồng như Măng Ri, Tu Mơ Rông, Trà Linh, Trà Tập, Nam Trà My... được gửi đến Trung tâm Ứng dụng khoa học công nghệ tỉnh Quảng Ngãi để kiểm tra.

Hơn 2.800 mẫu sâm Ngọc Linh được kiểm tra ADN

Theo báo cáo của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ngãi, từ khi triển khai hoạt động đến nay, Trung tâm Ứng dụng khoa học công nghệ tỉnh Quảng Ngãi đã thực hiện kiểm tra ADN 2.880 mẫu sâm Ngọc Linh.

Quy trình tiếp nhận mẫu để kiểm tra ADN được thực hiện theo quy trình nội bộ tạm thời về kiểm tra sâm Ngọc Linh và một số loài thuộc chi Panax của Trung tâm Nghiên cứu ứng dụng và Dịch vụ khoa học và công nghệ tỉnh Kon Tum (cũ).

Chỉ tính từ năm 2025 đến giữa năm 2026, Trung tâm Ứng dụng khoa học công nghệ tỉnh Quảng Ngãi đã thực hiện kiểm tra ADN và phân tích hàm lượng saponin sâm Ngọc Linh cho hàng trăm cá nhân, tổ chức trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi và nhiều địa phương khác như: thành phố Đà Nẵng, Lâm Đồng, Gia Lai, Đắk Lắk, Thanh Hóa, Đồng Nai...

Hình ảnh mẫu phân tích saponin cho khách hàng tại phường Ba Đồn, tỉnh Quảng Trị.

Trong số các đơn vị từng gửi mẫu có nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực trồng, thu mua, chế biến và kinh doanh sâm Ngọc Linh cùng các sản phẩm từ cây sâm như: Công ty trách nhiệm hữu hạn Phát triển khoa học quốc tế Trường Sinh, Công ty cổ phần Phát triển công nghệ sinh học NHN, Công ty cổ phần Dược liệu Sâm Việt Nam, Công ty cổ phần Chế biến dược liệu TĐT, Hợp tác xã Bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh Quảng Nam, Hợp tác xã Trầm hương và cây giống Nguyễn Đăng, Hợp tác xã Nông-Lâm nghiệp-Dược liệu Bông Bang...

Các mẫu được kiểm tra không chỉ là củ sâm mà còn có lá, hoa. Kết quả kiểm tra được một số đơn vị sử dụng trong quá trình giao dịch, cung cấp sản phẩm hoặc giới thiệu nguồn gốc sản phẩm với khách hàng. “Trung tâm hoạt động kiểm tra ADN và saponin như vậy chúng tôi không biết thế nào. Chúng tôi có được trả lại tiền hay không?”, một người dân từng gửi mẫu sâm đến Trung tâm Ứng dụng khoa học công nghệ tỉnh Quảng Ngãi băn khoăn.

Vườn sâm Ngọc Linh tại xã Trà Tập, thành phố Đà Nẵng.

Ngày 16/6/2026, Trung tâm Ứng dụng khoa học công nghệ tỉnh Quảng Ngãi đã có Thông báo số 26/TB-TTƯD về việc tạm dừng hoạt động kiểm tra ADN và phân tích Saponin tổng hợp sâm Ngọc Linh. “Lý do tạm dừng là thực hiện bảo dưỡng, sửa chữa, hiệu chuẩn các thiết bị và hoàn thiện các nội dung nhằm bảo đảm điều kiện hoạt động đối với việc kiểm tra ADN và phân tích hàm lượng saponin đạt tiêu chuẩn kỹ thuật. Thời gian tạm dừng từ ngày 16/6/2026 cho đến khi có thông báo mới”, Giám đốc Trung tâm Trần Văn Quang cho hay.