Vụ xô xát ở quán dê: 'Người bị hại' cũng có thể có lỗi

Những ngày qua, đoạn video ghi lại cảnh một nam thanh niên và nhân viên một nhà hàng thịt dê tại tỉnh Ninh Bình,xảy ra tranh cãi, sau đó người nhân viên cầm vật giống điếu cày đuổi theo nam thanh niên, được chia sẻ trên mạng xã hội.

Theo thông tin được đăng tải, trước thời điểm xảy ra xô xát, nam thanh niên được cho là nhiều lần có lời nói, cử chỉ mang tính khiêu khích, xúc phạm đối với nhân viên nhà hàng. Phía nhà hàng cho rằng người này nhiều lần đến khu vực quán, quay video, livestream và có lời lẽ khiến nhân viên bức xúc. Hiện cơ quan chức năng vẫn đang xác minh toàn bộ diễn biến vụ việc.

Hình ảnh nhân viên nhà hàng thịt dê đuổi đánh người lan truyền trên mạng xã hội. Ảnh cắt từ clip

Khiêu khích, xúc phạm không phải hành vi "vô hại" 

Theo luật sư Nguyễn Văn Nam - Đoàn Luật sư TP Hà Nội, khi đánh giá một vụ xô xát, cần nhìn nhận toàn bộ chuỗi hành vi dẫn đến sự việc, thay vì chỉ tập trung vào hành động dùng vũ lực ở thời điểm cuối.

Nếu một người liên tục có hành vi chửi bới, lăng mạ, khiêu khích hoặc có cử chỉ xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác thì tùy tính chất, mức độ, hành vi này có thể bị xử lý theo quy định pháp luật.

"Không thể xem hành vi khiêu khích, xúc phạm người khác chỉ là chuyện lời nói rồi bỏ qua hoàn toàn. Nếu được chứng minh bằng các tài liệu, hình ảnh, lời khai hoặc chứng cứ khác, hành vi này có thể được xem xét độc lập về trách nhiệm pháp lý. Đồng thời, trong trường hợp hành vi đó là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới xung đột, đây cũng là một tình tiết cần được đặt trong tổng thể vụ việc để đánh giá trách nhiệm của các bên", luật sư Nguyễn Văn Nam phân tích.

Theo Điều 8 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, hành vi khiêu khích, trêu ghẹo, xúc phạm, lăng mạ, bôi nhọ danh dự, nhân phẩm người khác có thể bị xử phạt hành chính nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Ở mức độ nghiêm trọng, hành vi xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác có thể bị xem xét về tội Làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự.

Tuy nhiên, luật sư Nam lưu ý, không phải cứ có lời nói khó nghe hoặc tranh cãi là đương nhiên cấu thành tội phạm. Cơ quan chức năng phải căn cứ vào nội dung cụ thể, hoàn cảnh, mức độ, tính chất của hành vi và các chứng cứ liên quan để xác định có vi phạm hay không.

"Người bị hại" cũng có thể có lỗi 

Một điểm đáng chú ý trong vụ việc là nếu kết quả xác minh cho thấy người được xác định là bị hại trước đó nhiều lần có hành vi, cử chỉ xúc phạm, khiêu khích người thực hiện hành vi tấn công, thì yếu tố này không nhất thiết bị bỏ qua khi xem xét trách nhiệm pháp lý.

Luật sư Nguyễn Văn Nam cho biết, pháp luật hình sự hiện hành có cơ chế xem xét trường hợp người bị hại cũng có lỗi. Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao, có hiệu lực từ ngày 15/11/2025, hướng dẫn "người bị hại cũng có lỗi hoặc thiệt hại do lỗi của người thứ ba" là một trong những trường hợp có thể được xem xét là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo khoản 2 Điều 51 Bộ luật Hình sự. Việc áp dụng phải căn cứ vào tính chất, đặc điểm và diễn biến cụ thể của từng vụ án.

"Trong trường hợp cơ quan chức năng xác định người được xác định là bị hại trước đó có hành vi trái pháp luật, liên tục khiêu khích, xúc phạm hoặc có hành động trực tiếp dẫn đến việc người kia mất kiểm soát, thì hành vi của người bị hại có thể được xem xét là một phần nguyên nhân của vụ việc. Nếu đủ căn cứ, đây có thể là tình tiết được xem xét khi đánh giá trách nhiệm và lượng hình đối với người thực hiện hành vi gây thương tích", luật sư Nam nói.

Theo luật sư, điều này không có nghĩa người bị khiêu khích "được quyền đánh người", cũng không có nghĩa mọi trường hợp người bị hại có lỗi đều đương nhiên được giảm trách nhiệm. Đây là hai vấn đề cần được tách biệt.

Ranh giới giữa phòng vệ và trả đũa

Đáng chú ý hơn, trong những vụ xô xát có diễn biến từ tranh cãi, khiêu khích sang dùng vũ lực, cần phân biệt giữa phòng vệ chính đáng và hành vi trả đũa.

Điều 22 Bộ luật Hình sự quy định phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả một cách cần thiết đối với người đang có hành vi xâm phạm quyền, lợi ích chính đáng. Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm. Ngược lại, nếu chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi xâm hại thì được xác định là vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng và người thực hiện phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định.

Từ quy định này, theo luật sư Nguyễn Văn Nam, trong vụ việc tại Ninh Bình cần đặc biệt làm rõ thời điểm người nhân viên sử dụng vật giống điếu cày: lúc đó nam thanh niên có đang tiếp tục có hành vi xâm phạm hay tấn công hay không; nguy cơ xâm phạm còn hiện hữu hay đã chấm dứt; hành động của người nhân viên nhằm ngăn chặn hành vi xâm phạm hay chuyển sang truy đuổi, trả đũa; mức độ chống trả có tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi xâm hại hay không.

"Nếu tại thời điểm xảy ra hành vi chống trả vẫn tồn tại một hành vi xâm phạm trái pháp luật thì có thể đặt vấn đề phòng vệ chính đáng. Nhưng nếu hành vi xâm phạm đã chấm dứt mà người bị xúc phạm tiếp tục truy đuổi để đánh trả thì cần xem xét rất thận trọng, bởi khi đó có thể không còn là phòng vệ mà đã chuyển sang hành vi trả đũa. Nếu sự chống trả rõ ràng quá mức cần thiết thì có thể đặt vấn đề vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng", luật sư Nam phân tích.

Như vậy, việc xác định "người bị hại cũng có lỗi" và việc xác định "vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng" là hai nội dung liên quan nhưng không đồng nhất. Một bên có thể được xem xét như tình tiết giảm nhẹ khi lượng hình; bên kia là vấn đề về bản chất pháp lý của hành vi chống trả.