Vườn quốc gia Cát Tiên trước cơ hội phát triển kinh tế xanh, mở hướng sinh kế cho người dân vùng đệm

Vườn quốc gia Cát Tiên là một trong những khu vực có giá trị sinh thái nổi bật tại Việt Nam, sở hữu hệ sinh thái rừng tự nhiên phong phú cùng nguồn tài nguyên đa dạng sinh học quý giá. Tuy nhiên, bên cạnh nhiệm vụ bảo tồn, bài toán tạo sinh kế ổn định cho cộng đồng dân cư sinh sống quanh khu vực rừng cũng đang trở thành vấn đề quan trọng.

Trong bối cảnh đó, phương án thống nhất quản lý Vườn quốc gia Cát Tiên về địa bàn thành phố Đồng Nai được kỳ vọng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công tác điều hành, bảo vệ tài nguyên và tổ chức các hoạt động phát triển kinh tế gắn với bảo tồn.

Du lịch sinh thái mở thêm dư địa phát triển kinh tế địa phương

Theo phương án được đề cập, xã Phước Sơn sẽ tiếp nhận thêm hơn 272 km² diện tích tự nhiên từ khu vực liên quan đến tỉnh Lâm Đồng. Sau điều chỉnh, tổng diện tích tự nhiên của xã dự kiến vượt 659 km², trong khi dân số cơ bản giữ nguyên ở mức gần 32.000 người.

Phương án thống nhất quản lý Vườn quốc gia Cát Tiên về địa bàn thành phố Đồng Nai được kỳ vọng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công tác điều hành, bảo vệ tài nguyên và tổ chức các hoạt động phát triển kinh tế gắn với bảo tồn.

Việc sắp xếp này được kỳ vọng giúp tập trung đầu mối quản lý, tăng cường phối hợp giữa chính quyền địa phương với lực lượng kiểm lâm và ban quản lý vườn quốc gia. Qua đó, các hoạt động tuần tra, kiểm soát, phòng cháy chữa cháy rừng và xử lý vi phạm có thể được triển khai đồng bộ hơn.

Đáng chú ý, tại thôn Phước Thành, xã Phước Sơn hiện có 784 hộ dân với hơn 3.000 nhân khẩu, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 70%. Thôn Phước An có 783 hộ với hơn 3.377 nhân khẩu, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số khoảng 75%.

Đây là những cộng đồng có mối liên hệ mật thiết với hệ sinh thái rừng. Người dân không chỉ sinh sống tại khu vực vùng đệm mà còn tham gia các tổ cộng đồng phòng cháy, chữa cháy rừng, phối hợp tuần tra và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Tại thôn Phước An, kết quả lấy ý kiến cho thấy 728/728 phiếu thu về đều đồng thuận với phương án điều chỉnh. HĐND xã Phước Sơn cũng đã thống nhất thông qua chủ trương với sự tham gia của 26/26 đại biểu.

Sự đồng thuận của người dân là cơ sở quan trọng để địa phương triển khai những định hướng quản lý mới, trong đó bảo tồn rừng cần đi đôi với cải thiện đời sống và tạo thêm cơ hội phát triển kinh tế cho cộng đồng.

Không chỉ có ý nghĩa về bảo tồn thiên nhiên, Vườn quốc gia Cát Tiên còn sở hữu nhiều tiềm năng để phát triển du lịch sinh thái và các sản phẩm trải nghiệm gắn với môi trường tự nhiên.

Với hệ sinh thái rừng, vùng đất ngập nước cùng sự phong phú của các loài động, thực vật, khu vực này có điều kiện phát triển những hoạt động như khám phá rừng, quan sát động vật hoang dã, tìm hiểu đa dạng sinh học và trải nghiệm văn hóa bản địa.

Đây là hướng khai thác có thể tạo ra giá trị kinh tế từ tài nguyên thiên nhiên mà không nhất thiết phải dựa vào việc mở rộng các hoạt động xây dựng hay khai thác tài nguyên truyền thống.

Đặc biệt, khi du lịch sinh thái được tổ chức bài bản, người dân vùng đệm có thể tham gia vào nhiều mắt xích của chuỗi dịch vụ. Các hộ gia đình có thể phát triển mô hình lưu trú cộng đồng, kinh doanh ẩm thực, cung cấp dịch vụ vận chuyển, hướng dẫn tham quan hoặc giới thiệu sản phẩm nông nghiệp và đặc sản địa phương.

Những hoạt động này không chỉ tạo thêm việc làm mà còn giúp đa dạng hóa nguồn thu nhập, giảm sự phụ thuộc của một bộ phận người dân vào các hoạt động khai thác tài nguyên rừng.

Bên cạnh du lịch, các chương trình giao khoán bảo vệ rừng cũng là một hướng tạo sinh kế cần được chú trọng. Khi người dân được tham gia trực tiếp vào hoạt động tuần tra, giám sát và bảo vệ rừng, đồng thời có nguồn thu ổn định từ công việc này, lợi ích kinh tế sẽ gắn chặt hơn với trách nhiệm bảo tồn.

Tuy nhiên, phát triển du lịch tại Cát Tiên cần được đặt trong giới hạn chịu tải của hệ sinh thái. Việc gia tăng lượng khách phải đi kèm với kiểm soát hoạt động tham quan, bảo vệ môi trường sống của động vật hoang dã và hạn chế những tác động tiêu cực đến rừng tự nhiên.

Thống nhất quản lý để khai thác giá trị rừng theo hướng bền vững

Dù mở ra nhiều triển vọng, việc thống nhất quản lý một khu vực rừng có quy mô lớn cũng đặt ra yêu cầu cao về năng lực điều hành và phân bổ nguồn lực.

Bên cạnh du lịch, các chương trình giao khoán bảo vệ rừng cũng là một hướng tạo sinh kế cần được chú trọng.

Trước hết, chính quyền địa phương cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa ban quản lý vườn quốc gia, lực lượng kiểm lâm và cộng đồng dân cư. Công tác tuần tra, kiểm soát, phòng chống cháy rừng và ngăn chặn các hành vi xâm hại tài nguyên cần được duy trì thường xuyên, có sự phân công trách nhiệm rõ ràng.

Song song đó, việc phát triển sinh kế cho người dân cần được triển khai bằng những chương trình cụ thể. Không chỉ dừng lại ở việc khuyến khích tham gia bảo vệ rừng, địa phương cần quan tâm đến đào tạo kỹ năng làm du lịch, hỗ trợ phát triển sản phẩm bản địa và kết nối các hộ dân với doanh nghiệp khai thác dịch vụ du lịch sinh thái.

Đây cũng là yếu tố quyết định để người dân thực sự trở thành một phần trong chuỗi giá trị kinh tế xanh, thay vì chỉ đóng vai trò hỗ trợ công tác bảo tồn.

Về dài hạn, giá trị của Vườn quốc gia Cát Tiên không chỉ được đo bằng diện tích rừng được bảo vệ mà còn nằm ở khả năng duy trì đa dạng sinh học, bảo đảm cân bằng sinh thái và tạo ra lợi ích kinh tế bền vững cho cộng đồng địa phương.

Việc thống nhất đầu mối quản lý có thể tạo nền tảng thuận lợi cho quá trình này. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành kết quả thực tế, cần có sự kết hợp giữa chính sách bảo tồn, đầu tư hạ tầng phù hợp và cơ chế chia sẻ lợi ích minh bạch với người dân.

Khi bảo vệ rừng trở thành một hoạt động tạo ra giá trị kinh tế và du lịch sinh thái mang lại nguồn thu ổn định cho cộng đồng, Cát Tiên sẽ có thêm động lực để phát triển theo hướng hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên và tăng trưởng kinh tế.