Vướng mắc Nghị định 46, DN 'kêu trời' vì đứt gãy nghiêm trọng kinh doanh

Đứt gãy nghiêm trọng sản xuất, kinh doanh

Ngày 26.1.2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 46/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm (có hiệu lực kể từ ngày ký).

Trong khi Nghị định đã có hiệu lực nhưng văn bản hướng dẫn chi tiết về trình tự, thủ tục kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm theo Nghị định số 46/2026/NĐ-CP chưa có, nên các cơ quan, đơn vị thực hiện kiểm tra chuyên ngành tại cửa khẩu còn lúng túng trong triển khai. Điều này ảnh hưởng đến tiến độ thông quan hàng hóa, dẫn đến ùn ứ nghiêm trọng.

Nói với phóng viên Một Thế Giới, đại diện một doanh nghiệp nhập khẩu rau củ cho rằng Nghị định 46 được ban hành nhưng chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết đã phát sinh nhiều lúng túng, không chỉ với doanh nghiệp mà ngay cả cơ quan quản lý. Trong khi đó, hàng hóa phải lưu kho, phát sinh phí cảng bãi… thời gian kéo dài, dẫn đến chi phí tăng cao, thậm chí phải bồi thường hợp đồng cho đối tác, ảnh hưởng không chỉ đến kinh tế mà còn uy tín của doanh nghiệp.

Theo ông Lê Tân Tiến, Giám đốc công ty tiếp vận Venus, đối tượng tác động của Nghị định 46 rất rộng, bao gồm toàn bộ các mặt hàng là thực phẩm nói chung, trong đó thiệt hại nhiều nhất là các mặt hàng tươi sống, ướp lạnh.

“Tết Nguyên Đán đang cận kề, nếu không kịp gỡ vướng mắc, nhiều doanh nghiệp sẽ không kịp bán hàng Tết”, ông Tiến nói.

Đại diện doanh nghiệp này cũng cho rằng tình trạng này cũng khiến một số doanh nghiệp đối tác nước bạn đang tỏ ra lo ngại về sự thay đổi chính sách, thủ tục nhanh chóng của Việt Nam. Thậm chí, có trường hợp doanh nghiệp nhập khẩu nông sản, thực phẩm từ Úc, hàng ra sân bay nhưng phải dừng không bay về Việt Nam được do không biết có nhập khẩu được hay không.

PGS-TS Trần Quang Trung - Chủ tịch Hiệp hội Sữa Việt Nam

Theo ông Trần Quang Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sữa Việt Nam, ngay sau khi hai văn bản trên có hiệu lực, nhiều doanh nghiệp thành viên hiệp hội đã đồng loạt phản ánh các bất cập lớn, đặc biệt là tình trạng ách tắc thông quan hàng hóa nhập khẩu.

Ông Trung cho hay toàn bộ các lô hàng thực phẩm nhập khẩu, bao gồm cả thành phẩm và nguyên liệu dùng để sản xuất, hiện đang ùn ứ tại cảng, không thể thông quan.

Theo ông Trung, nguyên nhân là từ ngày 27.1.2026, việc kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm được chuyển về UBND các tỉnh, thành phố theo Nghị định 46. Tuy nhiên, đến nay các địa phương chưa ban hành hướng dẫn cụ thể, dẫn đến các cơ quan kiểm tra nhà nước không thể lấy mẫu, kiểm tra và cấp giấy xác nhận đạt chất lượng nhập khẩu.

“Không có kết quả kiểm tra, cơ quan hải quan không có cơ sở cho thông quan", ông Trung nói.

Bên cạnh đó, theo ông Trung, thủ tục kiểm tra nhà nước đối với hàng nhập khẩu cũng thay đổi theo hướng phức tạp hơn. Nếu trước đây chỉ qua một bước (cơ quan kiểm tra thực hiện và cấp giấy xác nhận nếu đạt), thì nay phải trải qua ba bước:

Thứ nhất, cơ quan có thẩm quyền cấp tỉnh quyết định phương thức và đối tượng kiểm tra; thứ hai, chuyển mẫu cho cơ quan kiểm tra được chỉ định; thứ ba, kết quả được gửi lại cơ quan cấp tỉnh để cấp giấy xác nhận đạt chất lượng.

Theo ông Trung, việc này gây đứt gãy nghiêm trọng cho sản xuất kinh doanh; đồng thời phát sinh chi phí lưu kho vô cùng lớn và nhiều thiệt hại phát sinh khác.

Ngoài ra, đại diện Hiệp hội Sữa cũng cho hay các nguyên liệu và bao bì nhập khẩu phục vụ sản xuất nội bộ trước đây được miễn thủ tục tự công bố theo Nghị định 15 nay cũng bị dừng thông quan do Nghị định 46 yêu cầu phải thực hiện công bố hợp quy.

“Thủ tục này rất mất thời gian vì yêu cầu chuẩn bị hồ sơ và thẩm xét, khiến doanh nghiệp không thể đáp ứng ngay, gây gián đoạn sản xuất”, ông Trung nhìn nhận.

Kiến nghị thực hiện Nghị định 15/CP thêm ít nhất 6 tháng

Trước tình trạng trên, Hiệp hội Sữa kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo khẩn cấp cho phép cơ quan kiểm tra nhà nước tiếp tục thực hiện kiểm tra thực phẩm nhập khẩu, nguyên liệu và bao bì dùng để sản xuất nội bộ theo quy định tại Nghị định 15/2018/NĐ-CP trong thời gian chuyển tiếp thêm ít nhất 6 tháng, cho đến khi các địa phương có hướng dẫn triển khai nghị định mới và doanh nghiệp có đủ thời gian hoàn tất thủ tục công bố hợp quy. Đồng thời, đề nghị xem xét cắt giảm thủ tục kiểm tra theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW.

Ngoài vấn đề thông quan, ông Trần Quang Trung cho hay, Hiệp hội Sữa Việt Nam cũng phản ánh một loạt bất cập khác.

Hàng nghìn tấn nông sản ùn ứ vì vướng mắc triển khai Nghị định 46

Thứ nhất, do Nghị định 46 có hiệu lực ngay lập tức, nhiều tỉnh, thành phố đã ngừng tiếp nhận hồ sơ thay đổi bao bì, nhãn mác (kể cả thay đổi địa chỉ do điều chỉnh địa giới hành chính) đối với các sản phẩm đã đăng ký hoặc tự công bố theo Nghị định 15; đồng thời ngừng xét duyệt các hồ sơ đăng ký bản công bố đã nộp trước ngày Nghị định 46 có hiệu lực. Điều này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất – kinh doanh.

Thứ hai, đối với các sản phẩm dinh dưỡng công thức dành cho trẻ dưới 36 tháng tuổi và các thực phẩm khác đã có quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, doanh nghiệp hiện phải thực hiện song song hai thủ tục: đăng ký bản công bố theo Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP và đăng ký bản công bố hợp quy theo Nghị định 46/2026/NĐ-CP. Việc này dẫn tới một sản phẩm phải xin hai giấy phép lưu hành, gây tốn kém thời gian, chi phí và nguồn lực.

Thứ ba, Nghị định 46 (Điều 16) yêu cầu tất cả cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm khi hoạt động. Tuy nhiên, các cơ sở sản xuất thực phẩm ở nước ngoài không thể có giấy chứng nhận này theo chuẩn Việt Nam mà chỉ có các chứng nhận quốc tế như ISO, HACCP, FSSC…

Theo Hiệp hội, yêu cầu này khiến nhiều sản phẩm dù đã được nước ngoài cấp giấy chứng nhận lưu hành tự do vẫn không thể nhập khẩu vào Việt Nam, đồng thời có thể không phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam trong WTO.

Ông Trung kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm của Việt Nam chỉ áp dụng cho các cơ sở trong nước.

Lam Thanh