'Vượt nắng, thắng mưa' tìm tên cho liệt sĩ

Tại Quảng Ngãi - một trong những địa phương có số lượng phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính lớn ở miền Trung - hàng trăm cán bộ, chiến sĩ đang miệt mài thực hiện "Chiến dịch 500 ngày đêm", lấy mẫu sinh phẩm, số hóa thông tin phục vụ giám định ADN với mong muốn trả lại tên cho những người anh hùng, liệt sĩ đã hy sinh.

Khu vực lấy mẫu Nghĩa trang liệt sĩ Phổ An, phường Trà Câu.

Nghĩa tình đồng đội

Hơn 10 ngày qua, từ sáng sớm đến khi trời tối, hàng chục cán bộ, chiến sĩ, dân quân và bác sĩ có mặt tại các nghĩa trang liệt sĩ ở phường Trà Câu để thực hiện công tác lấy mẫu phục vụ giám định ADN. Tại Nghĩa trang liệt sĩ Phổ An, nơi an nghỉ của 353 liệt sĩ, trong đó có 68 phần mộ chưa xác định được danh tính, các lực lượng phối hợp chặt chẽ, triển khai từng phần việc khẩn trương nhằm bảo đảm tiến độ đợt cao điểm.

Thượng tá Nguyễn Hữu Hoàng, Phó Chính ủy Ban Chỉ huy Phòng thủ khu vực 1 - Sơn Tịnh, Đội trưởng Đội lấy mẫu số 3 cho biết, thực hiện "Chiến dịch 500 ngày đêm", đơn vị được giao lấy mẫu tại 2.598 phần mộ liệt sĩ trên địa bàn 11 xã, phường phía Đông của tỉnh. Công tác lấy mẫu tại Nghĩa trang liệt sĩ Phổ An được triển khai từ ngày 30/6. Vượt qua những ngày đầu còn bỡ ngỡ, đến nay các lực lượng hiệp đồng đã phối hợp nhịp nhàng, bảo đảm đúng quy trình và tiến độ đề ra.

Theo Thượng tá Nguyễn Hữu Hoàng, quá trình lấy mẫu tại Nghĩa trang liệt sĩ Phổ An gặp không ít khó khăn. Nhiều phần mộ sau quá trình tôn tạo đã bị sai lệch vị trí, có mộ lệch hơn 1m; nhiều phần mộ vẫn còn hài cốt nhưng cũng có những phần mộ hài cốt đã phân hủy theo thời gian. Bên cạnh đó, thời tiết khu vực ven biển nắng nóng gay gắt, chiều thường xuất hiện mưa giông nên cán bộ, chiến sĩ phải tranh thủ làm việc xuyên trưa; sau mỗi cơn mưa lại tiếp tục khai quật, lấy mẫu đến tối để bảo đảm tiến độ. "Quá trình lấy mẫu đòi hỏi sự tỉ mỉ, chính xác trong từng công đoạn. Dù điều kiện thời tiết khắc nghiệt, cán bộ, chiến sĩ vẫn nỗ lực vượt nắng, thắng mưa để hoàn thành nhiệm vụ đúng kế hoạch", Thượng tá Nguyễn Hữu Hoàng chia sẻ.

Tại các phần mộ đang khai quật, những tấm bạt được dựng lên nhằm giảm bớt cái nắng gay gắt cho lực lượng làm nhiệm vụ. Áo ướt đẫm mồ hôi, Thiếu tá A Ka, nhân viên quy tập Đội K53, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi cho biết, do điều kiện thời tiết khắc nghiệt, các thành viên được phân công từng phần việc cụ thể, mỗi người đảm nhận một công đoạn; khi một người thấm mệt sẽ có người khác thay thế. "Mỗi cán bộ, chiến sĩ đều thực hiện nhiệm vụ với tinh thần trách nhiệm cao nhất. Được tham gia lấy mẫu, góp phần sớm xác định danh tính các liệt sĩ là nhiệm vụ thiêng liêng, đồng thời cũng là niềm vinh dự của mỗi cán bộ, chiến sĩ", Thiếu tá A Ka bày tỏ.

Đồng hành cùng lực lượng quân đội trong suốt chiến dịch, bác sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, Trung tâm Pháp y tỉnh Quảng Ngãi cho biết, sau nhiều năm cải táng, tại nhiều nghĩa trang, hài cốt đã phân hủy, không còn đủ điều kiện lấy mẫu. Tuy nhiên, điều đáng mừng là tại Nghĩa trang liệt sĩ Phổ An, nhiều mẫu răng và phần xương thu được vẫn còn nguyên vẹn. Đây là nguồn sinh phẩm có giá trị phục vụ giám định ADN.

Việc khai quật phần mộ lấy mẫu trong điều kiện nắng nóng gay gắt, khắc nghiệt.

"Quy trình lấy mẫu được thực hiện nghiêm ngặt, từ khâu thu nhận mẫu ngay trong quá trình khai quật đến vệ sinh, đóng gói, bảo quản và vận chuyển nhằm tránh nhiễm chéo giữa các mẫu. Chúng tôi mong muốn góp một phần công sức để sớm trả lại danh tính cho các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc", bác sĩ Nguyễn Mạnh Hùng chia sẻ.

Song song với việc lấy mẫu, công tác số hóa thông tin tại các phần mộ cũng được triển khai nghiêm túc. Trung tá Ngô Duy Trà, nhân viên số hóa Đội K53, thành viên Đội lấy mẫu số 3 cho biết, "Chiến dịch 500 ngày đêm" không chỉ mở ra cơ hội tìm lại danh tính cho các liệt sĩ chưa xác định được tên tuổi mà còn góp phần xây dựng hệ thống quản lý phần mộ, nghĩa trang liệt sĩ trên môi trường số. Mỗi phần mộ sau khi khai quật đều được chụp ảnh hiện trạng, gắn mã định danh, ghi nhận đầy đủ thông tin về vị trí và quá trình khai quật để xây dựng hồ sơ điện tử. Toàn bộ dữ liệu, hình ảnh và mẫu sinh phẩm đều được đối chiếu, kiểm tra cẩn trọng nhằm bảo đảm tính chính xác, phục vụ công tác giám định ADN cũng như quản lý phần mộ liệt sĩ lâu dài.

Rút ngắn thời gian lấy mẫu

Tại Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Quảng Ngãi (xã Nghĩa Giang), công tác lấy mẫu sinh phẩm và số hóa thông tin các phần mộ cũng đang được triển khai khẩn trương.

Phó Chủ tịch UBND xã Nghĩa Giang Trương Văn Trung cho biết, trên địa bàn xã có ba nghĩa trang liệt sĩ gồm: Nghĩa trang liệt sĩ thôn An Hội Bắc 1, Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Quảng Ngãi và Nghĩa trang liệt sĩ thôn Hòa Chánh. Cả ba nghĩa trang hiện còn 540 phần mộ chưa xác định được danh tính. Riêng tại Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Quảng Ngãi hiện còn 194 phần mộ chưa xác định được danh tính. Thực hiện "Chiến dịch 500 ngày đêm", UBND xã đã chủ động phân công lực lượng bảo đảm an ninh, trật tự tại nghĩa trang; phối hợp với Đội lấy mẫu thực hiện số hóa thông tin, bàn giao mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ. Sau khi hoàn thành việc lấy mẫu, lực lượng của địa phương cũng sẽ tiến hành hoàn trả nguyên trạng, vệ sinh và chăm sóc các phần mộ.

Thượng tá Võ Nguyên Vũ, Phó Chính ủy Ban Chỉ huy Phòng thủ khu vực 5 - Đức Phổ cho biết, các phần mộ tại Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Quảng Ngãi được xây dựng kiên cố nên lực lượng làm nhiệm vụ phải thực hiện từng công đoạn hết sức cẩn trọng, vừa bảo đảm an toàn trong quá trình lấy mẫu phục vụ giám định ADN, vừa giữ nguyên hiện trạng phần mộ. Theo Thượng tá Võ Nguyên Vũ, với sự phối hợp, hỗ trợ tích cực của cấp ủy, chính quyền địa phương cùng tinh thần đoàn kết, "vượt nắng, thắng mưa" của cán bộ, chiến sĩ, trung bình mỗi ngày Đội lấy mẫu số 4 thực hiện lấy mẫu khoảng 30 phần mộ. Với tiến độ hiện nay, thời gian lấy mẫu tại Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Quảng Ngãi dự kiến sẽ rút ngắn khoảng ba ngày so với kế hoạch ban đầu. Thời gian còn lại, đơn vị sẽ tập trung hoàn trả nguyên trạng các phần mộ, vệ sinh khuôn viên nghĩa trang để kịp phục vụ các hoạt động kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ.

Các mẫu sinh phẩm được lấy từ phần mộ liệt sĩ nghĩa trang Phổ An, Phường Trà Câu, tỉnh Quảng Ngãi.

Quảng Ngãi hiện có 127 nghĩa trang liệt sĩ với 37.689 phần mộ, trong đó có 26 mộ tập thể; 16.758 phần mộ có đầy đủ thông tin, 5.134 phần mộ có một phần thông tin và 15.771 phần mộ chưa có thông tin. Toàn tỉnh vẫn còn khoảng 6.000 liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt. Thực hiện "Chiến dịch 500 ngày đêm", tỉnh Quảng Ngãi đang triển khai lấy mẫu sinh phẩm đối với 13.650 phần mộ liệt sĩ và phấn đấu hoàn thành trong tháng 10/2026. Việc triển khai chiến dịch không chỉ góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu ADN về liệt sĩ mà còn mở thêm hy vọng xác định danh tính, đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với tên tuổi, quê hương và người thân sau nhiều năm chờ đợi.

Mới đây, kiểm tra công tác lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Quảng Ngãi, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Ngãi Y Ngọc nhấn mạnh, mỗi mẫu ADN được thu nhận đều thắp thêm hy vọng đưa một người con đã ngã xuống trở về với tên tuổi, quê hương và vòng tay của gia đình sau nhiều thập kỷ chờ đợi. Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh, thời gian qua, công tác lấy mẫu tại Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Quảng Ngãi cũng như nhiều nghĩa trang liệt sĩ khác trên địa bàn được triển khai thuận lợi. Tuy nhiên, trong điều kiện thời tiết nắng nóng gay gắt, lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ phải làm việc liên tục trong thời gian dài, đối mặt với nhiều khó khăn, vất vả.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh đề nghị, ngoài lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, các địa phương cần huy động thêm lực lượng đoàn viên, thanh niên, hội viên phụ nữ và các tổ chức đoàn thể tham gia hỗ trợ, chia sẻ khó khăn với cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ. Đồng thời, quá trình lấy mẫu phải được thực hiện đúng, đủ quy trình, bảo đảm tính khoa học và sự trang nghiêm. Sau khi hoàn thành việc lấy mẫu, các phần mộ phải được hoàn trả ngay, bảo đảm đúng nguyên trạng, sạch đẹp và thể hiện sự tôn kính đối với các anh hùng liệt sĩ.