World Cup 2026 và bài toán kinh tế: Cơ hội vàng hay kỳ vọng quá lớn?

Tổng thống Mỹ ông Donald Trump và Chủ tịch FIFA Gianni Infantino.

Chỉ còn hơn một ngày nữa trái bóng World Cup 2026 sẽ chính thức lăn trên các sân cỏ tại Mỹ, Canada và Mexico.

Là kỳ World Cup lớn nhất lịch sử với 48 đội tuyển tham dự, giải đấu được FIFA kỳ vọng sẽ tạo ra hàng chục tỷ USD giá trị kinh tế và hàng trăm nghìn việc làm.

Tuy nhiên, đằng sau những con số đầy lạc quan ấy, nhiều chuyên gia cho rằng tác động thực tế của ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh có thể khiêm tốn hơn rất nhiều.

Những con số khổng lồ mà FIFA kỳ vọng

World Cup 2026 sẽ diễn ra từ ngày 11/6 đến 19/7, với 104 trận đấu được tổ chức tại 16 thành phố thuộc 3 quốc gia đồng đăng cai là Mỹ, Canada và Mexico. Đây là lần đầu tiên giải đấu có 48 đội tuyển tham dự, quy mô lớn hơn nhiều so với các kỳ World Cup trước.

FIFA dự báo giải đấu sẽ tạo ra khoảng 30,5 tỷ USD lợi ích kinh tế cho ba nước chủ nhà và đóng góp tới 40,9 tỷ USD vào GDP toàn cầu. Tổ chức này cũng ước tính World Cup 2026 có thể tạo ra khoảng 824.000 việc làm trực tiếp và gián tiếp liên quan đến các hoạt động tổ chức, du lịch, dịch vụ và thương mại.

Tổng chi phí tổ chức được FIFA tính toán vào khoảng 14 tỷ USD, trong đó riêng Mỹ chiếm hơn 11 tỷ USD nhờ số lượng thành phố đăng cai áp đảo.

Nhìn trên giấy tờ, đây là những con số rất ấn tượng, đủ để biến World Cup 2026 trở thành một trong những sự kiện thể thao có tác động kinh tế lớn nhất từng được tổ chức.

Tăng trưởng thật, nhưng không quá lớn

Dù vậy, nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng cần nhìn nhận những dự báo này một cách thận trọng hơn.

Theo phân tích của chuyên gia ngân hàng Đan Mạch Saxo, tác động kinh tế của World Cup thường dễ bị phóng đại khi các đơn vị tổ chức sử dụng những mô hình tính toán bao gồm cả hiệu ứng lan tỏa gián tiếp và các khoản chi tiêu được dự báo trong tương lai.

Tại Mỹ - nền kinh tế lớn nhất trong ba quốc gia chủ nhà - mức tăng trưởng khoảng 17 tỷ USD được dự báo thực chất chỉ chưa đến 0,1% GDP quốc gia. Với quy mô nền kinh tế hơn 30.000 tỷ USD, đây là một tác động tương đối nhỏ.

Tác động của các kỳ World Cup gần đây đối với GDP của quốc gia đăng cai. Ảnh: Euronews.

Mexico mới là quốc gia được đánh giá có thể hưởng lợi rõ rệt nhất. Khoảng 3 tỷ USD giá trị kinh tế bổ sung được dự báo có thể tương đương từ 0,2% đến 0,5% GDP, nhờ ngành du lịch và dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn hơn trong nền kinh tế.

Những thành phố như Mexico City, Guadalajara hay Monterrey được kỳ vọng sẽ là các điểm nóng hưởng lợi từ dòng khách quốc tế đổ về trong mùa hè này.

Tại Canada, lợi ích kinh tế được dự báo đạt khoảng 3,8 tỷ USD Canada. Tuy nhiên, giới chuyên gia lưu ý rằng cần đặt con số này bên cạnh các khoản đầu tư công và chi phí tổ chức mà nước này phải bỏ ra.

Một nghiên cứu của công ty nghiên cứu và tư vấn kinh tế Oxford Economics cho thấy các thành phố đăng cai tại Mỹ sẽ ghi nhận sự tăng trưởng rõ nhất ở các lĩnh vực khách sạn, du lịch, nhà hàng, giải trí và bán lẻ. Tuy nhiên, phần lớn các công việc được tạo ra chỉ mang tính thời vụ và sẽ không còn được duy trì sau khi giải đấu kết thúc.

Bài học từ những kỳ World Cup trước

Lịch sử World Cup cho thấy lợi ích kinh tế thực tế thường không lớn như những dự báo trước giải.

Thứ nhất, chi phí tổ chức thực tế thường vượt xa dự toán ban đầu. Theo nghiên cứu của Giáo sư Bent Flyvbjerg, các sự kiện thể thao quy mô lớn thường có mức đội vốn trung bình lên tới 172% so với kế hoạch ban đầu.

Nguyên nhân là những dự án phục vụ giải đấu không thể trì hoãn. Khi các dự án hạ tầng bị chậm tiến độ, ban tổ chức buộc phải đẩy nhanh thi công bằng mọi giá để kịp ngày khai mạc. Trên thực tế, phần lớn các khoản phát sinh cuối cùng đều được ngân sách nhà nước gánh chịu.

Thứ hai, ngay cả khi các cơ sở hạ tầng được hoàn thành, câu hỏi lớn vẫn là liệu chúng có mang lại lợi ích kinh tế dài hạn hay không. Nhiều quốc gia chủ nhà từng phải đối mặt với tình trạng các sân vận động hoặc công trình phục vụ World Cup bị bỏ không sau giải đấu. Đây là hiện tượng được giới kinh tế gọi là "voi trắng" - những tài sản có chi phí đầu tư và vận hành rất lớn nhưng giá trị khai thác thực tế lại thấp.

Dự toán ban đầu và chi phí thực tế của một số kỳ World Cup. Ảnh: Euronews.

Brazil sau World Cup 2014 là ví dụ điển hình. Sân vận động Arena da Amazônia tại Manaus từng trở thành biểu tượng cho những khoản đầu tư thiếu hiệu quả khi không có nhu cầu sử dụng tương xứng sau giải đấu.

Qatar cũng đối mặt những tranh luận tương tự sau World Cup 2022, kỳ World Cup được xem là đắt đỏ nhất lịch sử với tổng chi phí lên tới khoảng 220 tỷ USD.

Tuy nhiên, World Cup 2026 có một lợi thế quan trọng mà Brazil hay Qatar không có. Ba quốc gia chủ nhà vốn đã sở hữu hệ thống sân vận động hiện đại phục vụ NFL, MLS, Liga MX và nhiều giải thể thao chuyên nghiệp khác. Điều đó giúp giảm đáng kể nhu cầu xây dựng mới và hạn chế nguy cơ xuất hiện những "voi trắng" sau giải đấu.

Nỗi lo về lượng khán giả

Một trong những vấn đề được giới kinh tế quan tâm nhất hiện nay là nhu cầu thực tế từ người hâm mộ. Khảo sát của Hiệp hội Khách sạn và Lưu trú Mỹ đối với hơn 200 khách sạn tại 11 thành phố đăng cai cho thấy gần 80% cơ sở lưu trú ghi nhận lượng đặt phòng thấp hơn kỳ vọng ban đầu.

Nguyên nhân được cho là đến từ nhiều yếu tố như chi phí du lịch tăng cao, giá vé xem các trận đấu đắt đỏ, quy trình xin thị thực phức tạp đối với một số quốc gia, cùng những bất ổn địa chính trị đang diễn ra trên thế giới.

Thủ tướng Canada Mark Carney và Chủ tịch FIFA Gianni Infantino.

Tuy nhiên, ngay cả khi lượng khách du lịch thực tế đạt như kỳ vọng, nhiều nghiên cứu cho thấy tác động của các kỳ World Cup đối với GDP thường thấp hơn đáng kể so với những dự báo ban đầu. Nếu có tăng trưởng, hiệu ứng này chủ yếu mang tính ngắn hạn, tập trung ở một số địa phương và ngành nghề nhất định.

Bên cạnh đó, một phần lợi ích kinh tế có thể bị triệt tiêu bởi các hiệu ứng “thay thế” và “lấn át”, khi chi tiêu công hoặc các hoạt động kinh tế mới làm giảm đầu tư và chi tiêu ở những lĩnh vực khác. Vì vậy, tác động tổng thể của giải đấu thường khá hạn chế, đặc biệt đối với các nền kinh tế quy mô lớn như Mỹ.

World Cup vẫn thắng lớn về hình ảnh

Xét trên góc độ kinh tế vĩ mô, các chuyên gia từ Oxford Economics và Saxo Bank đều chung nhận định rằng World Cup 2026 nhiều khả năng chỉ tạo ra cú hích ngắn hạn, thay vì trở thành động lực tăng trưởng mang tính chuyển đổi cho toàn bộ nền kinh tế.

Nói cách khác, giải đấu bóng đá lớn nhất hành tinh chắc chắn sẽ tạo nên một mùa hè sôi động trên khắp Bắc Mỹ. Nhưng nếu xét riêng về tác động kinh tế, những hiệu ứng thực tế có lẽ sẽ khiêm tốn hơn đáng kể so với những lời hứa hẹn hàng chục tỷ USD được đưa ra trước ngày khai mạc.

Thế nhưng, dù tác động kinh tế có thể không tạo ra bước ngoặt cho nền kinh tế Mỹ, Canada hay Mexico, World Cup 2026 vẫn mang lại những giá trị khó đo đếm bằng tiền.

World Cup là cơ hội hiếm có để quảng bá hình ảnh quốc gia tới hàng tỷ khán giả toàn cầu, thúc đẩy sức hấp dẫn của các điểm đến du lịch, nâng cao vị thế quốc tế của các thành phố đăng cai và củng cố “quyền lực mềm” của các nước chủ nhà.

Bên cạnh đó, giải đấu còn tạo ra những lợi ích xã hội lâu dài như lan tỏa niềm tự hào dân tộc, khuyến khích người dân tham gia các hoạt động thể thao và để lại những kinh nghiệm quý giá trong công tác tổ chức các sự kiện quy mô lớn.

Chính những giá trị vô hình này là lý do khiến nhiều quốc gia vẫn sẵn sàng đầu tư và cạnh tranh quyết liệt để giành quyền đăng cai World Cup, ngay cả khi lợi ích kinh tế ngắn hạn không thực sự bùng nổ như các dự báo ban đầu.