X-76 - mẫu máy bay Mỹ có thể làm thay đổi chiến thuật đổ bộ đường không trong chiến tranh tương lai

Hình ảnh mẫu X-76 do máy tính tạo ra. Ảnh: QQnews.

Kết hợp giữa trực thăng và máy bay phản lực - X-76 có thông số lý thuyết vượt xa máy bay cánh nghiêng V-22 Osprey độc đáo của Mỹ.

Ngày 9/3, DARPA (Cục thiết kế nghiên cứu các dự án quốc phòng tiên tiến Mỹ) chính thức thông báo: mẫu máy bay cánh nghiêng gập mới do Bell Textron phát triển được đặt tên là Bell X‑76. Hiện máy bay đã hoàn tất việc đánh giá thiết kế quan trọng và bước vào giai đoạn sản xuất, dự kiến sẽ bay thử lần đầu vào đầu năm 2028.

Thành viên mới của dòng “X-plane” này được kỳ vọng giải quyết một vấn đề khiến quân đội Mỹ đau đầu hàng chục năm: cất hạ cánh không cần đường băng, có thể bay treo lơ lửng như trực thăng nhưng lại đạt tốc độ như máy bay phản lực.

Vậy X-76 - chiếc máy bay “thấy quen nhưng khác hẳn” này có gì đặc biệt?

Máy bay cánh quạt nghiêng V-22 Osprey của Mỹ. Ảnh: QQnews.

Không phải bản nâng cấp V-22 Osprey

Khi nói đến máy bay cánh xoay nghiêng, nhiều người nghĩ ngay tới V‑22 Osprey – một sản phẩm độc đáo hợp tác giữa Bell Helicopter và Boeing.

Loại máy bay này có thể cất hạ cánh thẳng đứng như trực thăng, nhưng bay nhanh như máy bay cánh cố định. Dù bị chỉ trích nhiều về chi phí cao, độ phức tạp và an toàn, V‑22 Osprey hiện vẫn là phương tiện chủ lực trong các chiến dịch đặc nhiệm của quân đội Mỹ.

Tuy nhiên, về tính năng, V‑22 Osprey có một số hạn chế: Tốc độ hành trình tối đa chỉ đạt 518 km/h, cánh quạt luôn phải quay ngay cả khi nó bay nhanh. Điều này làm tăng lực cản không khí, hạn chế khả năng tăng tốc. Nói đơn giản, V‑22 Osprey vẫn bay chậm hơn kỳ vọng và nhu cầu thực tế.

Hình mô phỏng biên đội X-76 khi bay nhanh. Ảnh: QQnews.

Công nghệ cốt lõi của X-76: cánh quạt có thể “dừng và gập”

Mẫu X-76 đã phá vỡ hoàn toàn thiết kế của V-22 Osprey. Điểm đột phá là hệ thống cánh quạt có thể dừng và gập lại khi bay.

Nguyên lý hoạt động: Khi cất cánh và bay treo lơ lửng, máy bay hoạt động như trực thăng. Nhưng khi đạt tốc độ 150–200 knot (tức 278 – 370 km/h), cánh quạt ngừng quay và gập ra phía sau. Lúc này máy bay biến thành máy bay phản lực, dùng động cơ turbofan riêng biệt để tạo lực đẩy.

Nhờ vậy, tốc độ hành trình đạt 400–450 knot (tương đương 740–830 km/h), nhanh hơn V-22 Osprey gần 50%.

X-76 có thể cất hạ cánh trên bãi đỗ dã chiến. Ảnh: QQnews.

Không cần sử dụng đường băng nhưng vẫn bay nhanh

Ưu điểm lớn nhất của X-76 là không cần phải lựa chọn giữa hai loại máy bay trực thăng và cánh cố định.

Trước đây quân đội Mỹ phải lựa chọn giữa máy bay cánh cố định bay nhanh nhưng cần đường băng cất hạ cánh, hoặc trực thăng không cần đường băng nhưng chậm. Nay X-76 kết hợp cả hai: dùng hệ thống động lực kép.

Ở chế độ trực thăng, động cơ turboshaft quay cánh quạt ở đầu cánh, giúp X-76 cất hạ cánh từ địa hình gồ ghề hoặc bãi đỗ dã chiến. Ở chế độ phản lực, khi cánh tạo đủ lực nâng, cánh quạt gập lại, động cơ turbofan hoạt động. Kết quả làm giảm lực cản, tốc độ máy bay gần như tăng gấp đôi.

Hình ảnh mô phỏng quá trình chuyển đổi trạng thái bay của X-76. Ảnh: QQnews.

Công nghệ có thể áp dụng cho nhiều loại máy bay

Theo Bell Textron, công nghệ của X-76 có thể áp dụng cho các máy bay có trọng lượng cất cánh từ 1,8 – 45,4 tấn. Nghĩa là có thể dùng cho từ loại máy bay không người lái (UAV) cỡ nhỏ đến máy bay vận tải chiến thuật lớn cỡ như C‑130 Hercules.

So sánh thông số X-76 và Osprey: Theo dữ liệu từ DARPA và Bell:

Về tốc độ hành trình: X-76: 400–450 knot, V-22: 280 knot, nhanh hơn 43–61%.

Về yêu cầu cất hạ cánh: X-76 có thể cất cánh trên địa hình thô sơ, V-22 Osprey cần bề mặt tương đối bằng phẳng.

Về chế độ động cơ: X-76 chuyển đổi giữa rotor treo và bay phản lực, V-22 Osprey rotor quay liên tục.

Về quy mô: X-76 có cả phiên bản có người lái và UAV, V-22 Osprey có phi công lái, kích thước cố định.

Máy bay V-22 Osprey nhận tiếp dầu trên không. Ảnh: QQnews.

Không chỉ là máy bay, mà là “vạn năng trên chiến trường”

Dự án X-76 khởi nguồn từ chương trình SPRINT do DARPA và Bộ Tư lệnh Tác chiến Đặc biệt Mỹ (US Special Operations Command, SOCOM) triển khai với mục tiêu giải quyết vấn đề lựa chọn nền tảng bay trên chiến trường.

Trong chiến tranh hiện đại, đường băng dễ bị phá hủy, máy bay trực thăng bay chậm và dễ bị bắn hạ; X-76 được thiết kế để giải quyết hai vấn đề này.

Theo kế hoạch, X-76 có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ: vận tải binh lính và hàng hóa; hoạt động tìm kiếm và cứu hộ trong điều kiện chiến đấu; thu thập, theo dõi và phân tích thông tin về đối phương và chiến trường; chiến đấu không đối không và tấn công không đối đất.

Trong chiến tranh cường độ cao, X-76 có thể đột phá mạng phòng không đối phương, cứu hộ hoặc tiếp viện tại khu vực không có đường băng.

Truyền thông Mỹ viết về dự án X-76. Ảnh: QQnews.

Dự án còn cần thời gian kiểm chứng

Tên gọi “76” tượng trưng cho năm 1776 là năm bản Tuyên ngôn Độc lập của Mỹ được công bố. Đây cũng là cách kỷ niệm 250 năm lập quốc của Mỹ.

Trong nhiều thập kỷ qua, quân đội Mỹ đã thử phát triển các máy bay cất hạ cánh thẳng đứng tốc độ cao, nhưng nhiều dự án thất bại. Vì vậy, X-76 có phá được “lời nguyền” này hay không còn phụ thuộc vào chuyến bay thử được cho là dự kiến năm 2028.

Sự xuất hiện của Bell X-76 có thể là bước đột phá lớn của máy bay Tilt-rotor technology (công nghệ cánh quạt nghiêng): linh hoạt như trực thăng, bay nhanh như máy bay phản lực, không cần đường băng.

Tuy nhiên cần nhìn nhận khách quan rằng dự án vẫn đang trong giai đoạn phát triển, phải trải qua thử nghiệm mặt đất và bay thử. Việc sản xuất hàng loạt và trang bị cho quân đội Mỹ vẫn cần thời gian kiểm chứng; từng bước tiến của X-76 đều đáng theo dõi, vì nó có thể thúc đẩy sự phát triển của các phương tiện cất hạ cánh thẳng đứng trên toàn thế giới.

Theo QQnews

Thu Thủy