Xã hội hóa hoạt động công chứng - Bước chuyển mình tất yếu

Sở Tư pháp đang hoàn thiện thủ tục chuyển đổi Phòng Công chứng số 1 sang mô hình Văn phòng Công chứng.

Từ ngày 1/7/2026, Phòng Công chứng số 1, Sở Tư pháp Thanh Hóa ngừng hoạt động theo mô hình sự nghiệp công lập để chuyển đối thành Văn phòng Công chứng theo chủ trương xã hội hóa hoạt động công chứng. Ngày 14/8/2026, Chủ tịch UBND tỉnh đã phê duyệt Đề án “Chuyển đổi Phòng Công chứng số 1 trực thuộc Sở Tư pháp thành Văn phòng Công chứng”. Theo đó, Văn phòng Công chứng mới sau khi được thành lập sẽ kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ và tiếp nhận toàn bộ hệ thống hồ sơ nghiệp vụ, cơ sở dữ liệu lưu trữ công chứng của Phòng Công chứng số 1 để tiếp tục phục vụ người dân, tổ chức và doanh nghiệp.

Việc chuyển đổi Phòng Công chứng số 1 thành Văn phòng Công chứng nằm trong lộ trình thực hiện Nghị định số 104/2025/NĐ-CP của Chính phủ ban hành về quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Công chứng. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh vẫn còn Văn phòng Công chứng số 2 đóng trên địa bàn xã Ngọc Lặc đang hoạt động. Theo đó, Sở Tư pháp đang chuẩn bị các hồ sơ, thủ tục để chuyển đổi mô hình hoạt động của đơn vị trong thời gian tới, nhằm đáp ứng yêu cầu xã hội hóa hoạt động công chứng theo chủ trương của Chính phủ.

Nhìn lại chặng đường hai thập kỷ trước, toàn tỉnh Thanh Hóa chỉ vỏn vẹn có vài phòng công chứng công lập trực thuộc Sở Tư pháp, khiến người dân tại các địa phương mỗi khi có nhu cầu công chứng đều phải di chuyển quãng đường dài và xếp hàng chờ đợi do tình trạng quá tải. Đến nay, diện mạo của ngành bổ trợ tư pháp Thanh Hóa đã thay đổi căn bản khi thực hiện sâu rộng định hướng xã hội hóa hoạt động công chứng, mở ra chương mới cho sự đồng hành cùng dòng chảy kinh tế địa phương.

Theo báo cáo từ Đại hội Hội Công chứng Thanh Hóa khóa IV (nhiệm kỳ 2025-2030), toàn tỉnh phát triển được mạng lưới rộng khắp, với 59 tổ chức hành nghề công chứng cùng đội ngũ 131 công chứng viên. Việc các văn phòng công chứng xuất hiện ngày càng nhiều từ khu vực đô thị cho tới địa bàn miền núi, miền biển không chỉ giúp giải phóng bộ máy hành chính công, mà còn trực tiếp thúc đẩy sự minh bạch trong hoạt động kinh tế khi trung bình mỗi năm, khối lượng hồ sơ xử lý đạt tới gần 200.000 hợp đồng, giao dịch - một con số minh chứng cho vai trò “gác cổng” pháp lý thầm lặng nhưng đầy hiệu quả.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, các tổ chức hành nghề công chứng đã thực hiện 149.785 hợp đồng giao dịch (tăng 36.713 hợp đồng, giao dịch so với cùng kỳ năm 2025); chứng thực bản sao từ bản chính 294.737 bản và chứng thực chữ ký 34.479 việc. Các tổ chức hành nghề công chứng đã nộp ngân sách Nhà nước 6,3 tỷ đồng.

Ghi nhận thực tế từ phía người dân, ông Lê Văn Hùng, trú tại phường Hạc Thành, chia sẻ: “Trước đây, mỗi lần đi làm thủ tục sang tên sổ đỏ hay thế chấp ngân hàng là một nỗi ám ảnh vì phải đi lại nhiều lần và chờ đợi cả ngày ở cơ quan hành chính. Thế nhưng, từ khi các văn phòng công chứng tư nhân phát triển rộng khắp, tôi có thể chủ động lựa chọn nơi phục vụ gần nhất, hồ sơ được công chứng viên hướng dẫn tận tình, xử lý nhanh chóng, giúp người dân tiết kiệm được thời gian và chi phí đi lại”.

Bên cạnh sự thuận tiện về mặt thời gian và khoảng cách địa lý, xu hướng xã hội hóa công chứng còn mang đến những bước đột phá về chất lượng phục vụ mà trước đây người dân chưa từng được tiếp cận. Chị Nguyễn Thị Minh, kinh doanh bất động sản ở phường Quảng Phú, cho biết: “Điều khiến các doanh nghiệp hài lòng nhất ở hệ thống văn phòng công chứng tư nhân hiện nay chính là tính linh hoạt và các dịch vụ tiện ích đi kèm được niêm yết công khai. Người dân và doanh nghiệp được hỗ trợ từ khâu tra cứu quy hoạch đất đai, tư vấn phòng ngừa rủi ro pháp lý; kiểm tra tính xác thực của sổ đỏ cho đến dịch vụ công chứng lưu động tại nhà đối với các trường hợp già yếu, phân chia di chúc. Sự cạnh tranh lành mạnh giữa các văn phòng công chứng đã buộc các tổ chức hành nghề phải nâng cao văn hóa ứng xử, lấy sự hài lòng của khách hàng làm thước đo”.

Chủ trương xã hội hóa công chứng đã từng bước đưa hoạt động công chứng tại địa phương phát triển theo hướng chuyên nghiệp, năng động. Tuy nhiên, Sở Tư pháp luôn xác định phát triển số lượng phải đi đôi với kiểm soát chặt chẽ chất lượng hành nghề, không để xảy ra tình trạng buông lỏng quy trình tư pháp vì lợi ích thương mại. Đồng thời, trong giai đoạn tiếp theo, ngành sẽ tập trung cao độ vào việc hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu công chứng dùng chung kết nối thông suốt với cơ sở dữ liệu đất đai nhằm đảm bảo an toàn tối đa cho mọi tài sản, giao dịch của người dân.