Xác định đấu thầu rộng rãi là hình thức chủ yếu để bảo đảm cạnh tranh

Sáng 23/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội làm việc tại hội trường, nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi).

Trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, hoàn thiện pháp luật về đấu thầu. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị đánh giá kỹ tác động, chi phí, lợi ích và rủi ro, bảo đảm tính ổn định, khả thi, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi. Ảnh: Media Quốc hội.

Đối với các hình thức lựa chọn nhà thầu, Ủy ban đề nghị tiếp tục xác định đấu thầu rộng rãi là hình thức chủ yếu để bảo đảm cạnh tranh. Các trường hợp chỉ định thầu, đặt hàng, lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt và chỉ định nhà đầu tư cần được quy định rõ điều kiện, phạm vi, giới hạn áp dụng. Đặc biệt, cần làm rõ tiêu chí xác định lĩnh vực chiến lược, hạn mức chỉ định thầu, tránh mở rộng tùy nghi, làm thu hẹp cạnh tranh.

Với hình thức đàm phán cạnh tranh, cơ quan thẩm tra lưu ý cần có cơ chế bảo vệ bí mật kinh doanh, quyền sở hữu trí tuệ, bảo đảm việc xác định và kiểm chứng giá khách quan, đồng thời làm rõ trách nhiệm giải trình trong quá trình đàm phán.

Đối với quy định cho phép nêu nhãn hiệu, xuất xứ theo nhóm trong hồ sơ mời thầu, Ủy ban đề nghị cân nhắc nguy cơ hạn chế hàng hóa tương đương, nhất là sản phẩm mới của doanh nghiệp trong nước. Tiêu chí lựa chọn nên tập trung vào công năng, chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và mục đích sử dụng; việc xác định nhóm nhãn hiệu, xuất xứ và hàng hóa tương đương cần có căn cứ rõ ràng.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị rà soát quy định về nhà thầu phụ nước ngoài, không để nhà thầu chính trong nước giao phần công việc cốt lõi hoặc phần việc dùng để đánh giá năng lực, kinh nghiệm của mình cho nhà thầu phụ nước ngoài thực hiện.

Quang cảnh phiên thảo luận tại hội trường sáng 23/10. Ảnh: Media Quốc hội.

Về các hành vi bị cấm, Ủy ban đề nghị làm rõ chủ thể và hành vi vi phạm, trong đó có thông thầu, gian lận, xung đột lợi ích và hành vi làm sai lệch giá gói thầu. Cần xác định hành vi vi phạm tại thời điểm thực hiện, đồng thời làm rõ các trường hợp ngoại lệ đối với gói thầu cấp bách, khẩn cấp và đấu thầu trước.

Một vấn đề khác được cơ quan thẩm tra lưu ý là dự thảo giao Chính phủ quy định chi tiết 38 điều, trong đó có nội dung ảnh hưởng trực tiếp đến cạnh tranh và quyền tham dự thầu, như trường hợp nhà thầu nước ngoài không phải liên danh, sử dụng nhà thầu phụ trong nước và bổ sung các trường hợp chỉ định thầu. Theo Ủy ban, những nguyên tắc, điều kiện và giới hạn cơ bản cần được quy định ngay trong luật, tránh để văn bản dưới luật mở rộng hoặc thu hẹp phạm vi áp dụng thiếu căn cứ.

Bên cạnh đó, Ủy ban đề nghị tăng cường công khai dữ liệu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, hoàn thiện cơ chế giải quyết kiến nghị độc lập và quy định rõ điều kiện đấu thầu trước, xử lý thay đổi trong quá trình thực hiện dự án. Việc điều chỉnh hợp đồng hoặc chuyển giao dự án cần bảo đảm không làm thay đổi các cam kết đã xác lập trong quá trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư.

Trước đó, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc sửa đổi nhằm hoàn thiện quy định về lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn và nâng cao hiệu quả quản lý.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn. Ảnh: Media Quốc hội.

Một trong những nội dung đáng chú ý là dự thảo Luật bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh đối với các gói thầu có yêu cầu kỹ thuật, công nghệ hoặc giá chưa thể xác định đầy đủ. Đồng thời, dự thảo Luật đơn giản hóa hình thức lựa chọn nhà thầu theo hướng gộp chào hàng cạnh tranh vào đấu thầu rộng rãi, mua sắm trực tiếp vào chỉ định thầu.

Chính phủ cũng đề xuất mở rộng trường hợp chỉ định thầu đối với các dự án đầu tư công cần đẩy nhanh tiến độ, lĩnh vực chiến lược và một số trường hợp đặc biệt, cấp bách; mở rộng đấu thầu trước nhằm tạo điều kiện chủ động hơn trong quá trình chuẩn bị và triển khai dự án.

Đối với sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ công nghệ cao và công nghệ chiến lược, dự thảo bổ sung cơ chế đặt hàng phục vụ nghiên cứu, phát triển và thúc đẩy kinh tế. Trong lĩnh vực y tế, dự thảo đề xuất áp dụng đàm phán giá, mua sắm trực tiếp đối với thiết bị y tế chỉ có một hoặc hai model đáp ứng yêu cầu chuyên môn.

Về điều kiện tư cách hợp lệ của nhà thầu, Chính phủ đề xuất bỏ quy định loại nhà thầu đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự nhằm bảo đảm nguyên tắc suy đoán vô tội. Thay vào đó, dự thảo quy định tổ chức bị đình chỉ hoạt động hoặc bị cấm theo pháp luật hình sự không được tham gia đấu thầu. Yêu cầu nhà thầu phải có tên trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trước khi phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cũng được đề xuất bãi bỏ, chuyển sang xem xét khi đánh giá tính hợp lệ của hồ sơ dự thầu.

Dự thảo Luật đồng thời định hướng ưu tiên đấu thầu trong nước; đấu thầu quốc tế gắn với nhu cầu tham gia của nhà đầu tư nước ngoài trong các dự án đầu tư kinh doanh, nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và chuyển giao công nghệ, công nghệ cao, công nghệ mới, công nghệ chiến lược và đào tạo nhân lực công nghệ số. Nhà thầu trong nước có thể sử dụng nhà thầu phụ nước ngoài đối với phần việc không đủ khả năng thực hiện hoặc cần chuyển giao công nghệ; nhà thầu nước ngoài phải liên danh với nhà thầu trong nước và sử dụng nhà thầu phụ Việt Nam theo đề xuất của Chính phủ.