Xác tàu Camarat 4: Robot lặn sâu hé lộ kho báu 500 năm dưới Địa Trung Hải

Xác tàu Camarat 4 chứa nhiều gốm sứ và hiện vật quý

Ở độ sâu khoảng 2,4 km dưới Địa Trung Hải, ngoài khơi bờ biển miền nam nước Pháp, một phương tiện điều khiển từ xa của hải quân Pháp vừa tiếp cận một xác tàu đắm được cho là của Italy từ thế kỷ 16. Cuộc lặn giúp các nhà khảo cổ quan sát rõ hơn một địa điểm gần như còn nguyên trạng sau khoảng 500 năm.

Địa điểm được đặt tên là Camarat 4, nằm cách bờ biển Ramatuelle khoảng 30 dặm. Theo các nhà khảo cổ, đây hiện được xem là xác tàu đắm sâu nhất từng được ghi nhận trong vùng biển thuộc lãnh thổ Pháp. Vị trí chính xác được giữ kín để tránh săn cổ vật.

Màn hình trên tàu BSAA Jason hiển thị hình ảnh trực tiếp từ robot lặn ROV C 4000 về xác tàu Camarat 4 ngoài khơi Ramatuelle, đông nam nước Pháp, ngày 7.4.2026. Nhiệm vụ do Hải quân Pháp và DRASSM thực hiện nhằm lập bản đồ, thu mẫu gốm tại xác tàu buôn thế kỷ 16 nằm ở độ sâu khoảng 2.500 m, được xem là xác tàu sâu nhất từng phát hiện trong vùng biển Pháp. Ảnh: Thibaud MORITZ / AFP qua Getty Images

Camarat 4 được phát hiện tình cờ trong một cuộc khảo sát thường lệ của hải quân Pháp năm ngoái. Tuy nhiên, việc tiếp cận và nghiên cứu con tàu không thể dựa vào may mắn. Ở độ sâu lớn, áp suất, bóng tối và điều kiện thao tác hạn chế khiến con người gần như không thể trực tiếp khảo sát. Vì vậy, các nhà khảo cổ phải phối hợp với hải quân, sử dụng robot lặn cỡ lớn, trang bị nhiều camera và cánh tay gắp đồ vật.

Khi robot chạm đáy biển, hình ảnh truyền về cho thấy một khung cảnh vừa kỳ vĩ vừa mong manh. Trên nền cát là hàng trăm hiện vật gốm, bình, chum và đĩa nằm rải rác. Nhiều món vẫn giữ được hoa văn hình học màu xanh lam và vàng, như còn giữ dấu vết từ ngày con tàu chìm xuống.

Dữ liệu hình ảnh thu được rất lớn: 66.974 bức ảnh, được ghi lại với tốc độ khoảng 8 khung hình mỗi giây. Nhờ đó, các chuyên gia nhận diện được sáu khẩu pháo, một mỏ neo, 12 chiếc vạc cùng khối lượng đồ gốm đáng kể. Một hiện vật có khắc ba chữ cái Hy Lạp đầu tiên trong tên Chúa Giê-su Ki-tô.

Các khẩu pháo không nhất thiết biến con tàu thành chiến hạm. Trong bối cảnh hàng hải thế kỷ 16, tàu buôn thường phải tự bảo vệ trước cướp biển và rủi ro trên các tuyến đường biển. Sự hiện diện của pháo, neo, vạc và hàng hóa gốm sứ củng cố nhận định đây là tàu buôn. Các nhà nghiên cứu cho rằng con tàu có nguồn gốc từ miền bắc Italy, nhưng điểm đến cuối cùng và nguyên nhân chìm vẫn là câu hỏi chưa có lời giải.

Robot biển sâu và bài học bảo tồn di sản

Cuộc thám hiểm Camarat 4 không chỉ gây chú ý vì kho hiện vật cổ. Nó còn cho thấy công nghệ robot đang thay đổi cách con người tiếp cận khảo cổ học dưới nước. Từ tàu mẹ, người vận hành có thể điều khiển robot hạ xuống đáy biển trong khoảng một giờ, ghi hình chi tiết và dùng cánh tay cơ khí nhặt hiện vật. Trong chuyến khảo sát, robot đã thu hồi ba chiếc bình và một chiếc đĩa để phục vụ nghiên cứu.

Tuy nhiên, việc dùng càng kim loại của robot hiện đại để nâng những đồ gốm gần 500 năm tuổi không phải phương pháp hoàn hảo. Các hiện vật ở độ sâu lớn đã suy yếu sau nhiều thế kỷ, vì vậy mỗi thao tác phục hồi đều đòi hỏi sự thận trọng. Thách thức là thu được dữ liệu mà không làm tổn hại thêm di sản.

Toàn bộ ảnh chụp từ robot sẽ được dùng để dựng mô hình 3D xác tàu và khu vực xung quanh. Mô hình số cho phép đo đạc, so sánh, tái dựng hiện trường và tiếp tục phân tích mà không phải liên tục can thiệp xuống đáy biển. Các chuyến lặn sau có thể dựa vào bản đồ 3D này để chọn điểm khảo sát chính xác hơn.

Giá trị lớn nhất của Camarat 4 nằm ở chỗ các ghi chép lịch sử về tàu buôn Địa Trung Hải thế kỷ 16 còn khá khan hiếm. Nếu xác định được con tàu xuất phát từ đâu, đi đến cảng nào và chuyên chở những loại hàng hóa nào, giới khảo cổ có thể hiểu rõ hơn các tuyến thương mại, mạng lưới trao đổi hàng hóa và đời sống hàng hải thời kỳ đó.

Trớ trêu là chính độ sâu khiến con tàu khó tiếp cận lại giúp nó được bảo vệ khỏi nạn trục vớt trái phép. Trong nhiều thế kỷ, Camarat 4 gần như nằm ngoài tầm với của con người, tránh được sự xáo trộn thường thấy ở các xác tàu nông hơn. Nhưng dấu vết thời hiện đại vẫn xuất hiện: lon bia, hộp nhựa và lưới đánh cá cũ được phát hiện gần pháo và đồ gốm.

Sự hiện diện của rác thải giữa một di sản 500 năm tuổi khiến phát hiện này không chỉ gợi niềm kinh ngạc, mà còn đặt ra câu hỏi về trách nhiệm bảo vệ đại dương. Biển sâu không còn là nơi hoàn toàn tách biệt khỏi hoạt động của con người. Khi robot có thể đi xa hơn và sâu hơn, nhân loại cũng phải học cách bảo vệ tốt hơn những gì được tìm thấy trong lòng biển.

Camarat 4 vì thế là câu chuyện của khoa học, lịch sử và công nghệ, nhắc rằng đáy Địa Trung Hải vẫn còn nhiều bí mật chờ giải mã. Phát hiện này cũng cho thấy cuộc đua khám phá biển sâu đang bước vào giai đoạn mới đầy thận trọng.