Xâm phạm quyền tác giả: Khi nào bị xử lý hình sự?

Ngày 16-5, Cơ quan Cảnh sát điều tra, Bộ Công an đã ra quyết định khởi tố 5 vụ án xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan tại BH Media, Lululola, 1900 Group, Mây Sài Gòn, Giọng ca để đời; khởi tố 7 bị can.

Bộ Công an cho hay hoạt động này nằm trong việc thực hiện Công điện 38 ngày 5-5 của Thủ tướng về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Chế tài ra sao?

Nêu quan điểm về vụ việc, luật sư Mai Thanh Bình, Đoàn Luật sư TP.HCM, nhận định việc cơ quan tiến hành tố tụng khởi tố các vụ án liên quan khai thác nội dung âm nhạc trên môi trường số cho thấy xu hướng chuyển mạnh từ xử lý dân sự, hành chính sang hình sự đối với các hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan có tính chất thương mại.

Theo luật sư Bình, hành vi vi phạm trong lĩnh vực này chủ yếu được điều chỉnh theo Luật Sở hữu trí tuệ 2025, trong đó các hành vi như sao chép, re-upload tác phẩm, truyền đạt đến công chúng qua internet hoặc khai thác bản ghi âm, ghi hình khi chưa được phép đều bị xem là xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan (Điều 28, Điều 35).

Thực tế, nhiều tổ chức, cá nhân không chỉ đăng tải lại nội dung mà còn thiết lập quyền quản lý đối với các video chứa tác phẩm âm nhạc không thuộc sở hữu của mình, từ đó nhận tiền quảng cáo phát sinh. Một số trường hợp còn khai báo bản quyền không đúng hoặc nhận vơ quyền sở hữu để hệ thống nền tảng phân chia doanh thu về cho mình, qua đó chiếm hưởng nguồn thu đáng lẽ thuộc về chủ thể quyền.

Luật sư Bình cho rằng, việc áp dụng chế tài nào sẽ phụ thuộc vào tính chất và mức độ của hành vi. Trường hợp hành vi xâm phạm gây thiệt hại cho chủ thể quyền thì có thể phát sinh trách nhiệm dân sự, với quyền yêu cầu chấm dứt hành vi, gỡ bỏ nội dung và bồi thường thiệt hại. Nếu hành vi vi phạm chưa đến mức nghiêm trọng, chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì sẽ bị xử phạt hành chính theo quy định pháp luật.

Trong khi đó, đối với các hành vi có yếu tố cố ý, mang tính tổ chức, nhằm mục đích thương mại, đặc biệt khi việc khai thác được thực hiện trong thời gian dài, tạo ra doanh thu đáng kể hoặc gây thiệt hại lớn cho chủ thể quyền, thì có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 225 Bộ luật Hình sự (BLHS).

“Việc đánh giá không chỉ dựa trên hành vi đăng tải nội dung không xin phép, mà còn xem xét toàn bộ cơ chế khai thác, từ căn cứ quyền, hợp đồng đến dòng tiền phát sinh từ hoạt động nội dung số” - LS Bình nói.

Khởi tố 5 vụ án xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan tại BH Media, Lululola, 1900 Group, Mây Sài Gòn, Giọng ca để đời; khởi tố 7 bị can, trong đó có ca sĩ Quang Lập.

Ba cơ chế xử lý vi phạm bản quyền

ThS-LS Võ Minh Thuận, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho biết theo Điều 199 Luật Sở hữu trí tuệ 2025, tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của tổ chức, cá nhân khác thì tùy theo tính chất, mức độ xâm phạm, có thể bị xử lý bằng biện pháp hành chính hoặc hình sự, dân sự.

Điều 3 Nghị định 341/2025 quy định các hình thức xử phạt chính và xử phạt bổ sung như phạt tiền, tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm, đình chỉ hoạt động hoặc tước quyền sử dụng giấy phép, giấy chứng nhận trong một số trường hợp nhất định.

Bên cạnh đó, Điều 4 của nghị định này quy định các biện pháp khắc phục hậu quả gồm buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm trên môi trường mạng, buộc cải chính thông tin sai lệch, buộc thu hồi hoặc tiêu hủy bản sao vi phạm và buộc nộp lại khoản lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm.

Đối với các hành vi trong lĩnh vực khai thác âm nhạc số, Nghị định 341/2025 quy định cụ thể mức xử phạt tại Điều 11 đối với hành vi xâm phạm quyền phân phối, biểu diễn tác phẩm trước công chúng.

Cụ thể, phạt tiền từ 20-30 triệu đồng đối với hành vi biểu diễn gián tiếp tác phẩm (thông qua bản ghi âm, ghi hình hoặc phương tiện kỹ thuật) tại nơi công chúng có thể tiếp cận nhưng không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả. Trường hợp biểu diễn trực tiếp trước công chúng mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả, mức phạt từ 30-50 triệu đồng. Mức phạt này áp dụng với cá nhân, tổ chức vi phạm bị phạt gấp đôi.

Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả, gồm: Buộc nộp lại khoản lợi bất hợp pháp thu được (nếu có); buộc gỡ bỏ, xóa nội dung vi phạm trên môi trường mạng.

Ngoài ra, nghị định cũng quy định các hành vi liên quan khác trong khai thác âm nhạc số như: xâm phạm quyền sao chép tác phẩm (Điều 10), xâm phạm quyền phân phối bản gốc hoặc bản sao (Điều 13) và xâm phạm quyền của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình (Điều 17, Điều 18).

Đây là những căn cứ pháp lý trực tiếp trong các vụ việc liên quan đến re-upload nội dung âm nhạc, khai thác doanh thu quảng cáo từ video có bản quyền hoặc sử dụng bản ghi âm, ghi hình chưa được cấp phép trên nền tảng số.

Theo LS Thuận, thông thường, chế tài hành chính được áp dụng khi hành vi vi phạm chưa gây hậu quả nghiêm trọng, quy mô khai thác còn nhỏ hoặc chưa đạt ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, trong trường hợp hành vi mang tính thương mại rõ ràng, được tổ chức bài bản và đạt các ngưỡng định lượng theo quy định, người vi phạm có thể bị xử lý theo Điều 225 BLHS về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan.

Theo Điều 225 BLHS, người nào cố ý sao chép hoặc phân phối đến công chúng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình mà không được phép của chủ thể quyền nhằm mục đích thương mại sẽ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên, gây thiệt hại cho chủ thể quyền từ 100 triệu đồng trở lên hoặc hàng hóa vi phạm có giá trị từ 100 triệu đồng trở lên.

Đáng chú ý, khoản 2 Điều 225 BLHS còn quy định các tình tiết tăng nặng trong trường hợp phạm tội có tổ chức, thực hiện nhiều lần, thu lợi bất chính từ 300 triệu đồng trở lên hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan 500 triệu đồng trở lên. Khi đó, cá nhân vi phạm có thể đối diện mức phạt tiền lên đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Đối với pháp nhân thương mại như doanh nghiệp truyền thông, công ty quản lý nội dung số hoặc network YouTube, mức xử phạt có thể lên đến 3 tỷ đồng, kèm theo hình phạt đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc cấm kinh doanh trong một số lĩnh vực nhất định.

Về trách nhiệm dân sự, tổ chức, cá nhân xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan còn có thể bị chủ thể quyền khởi kiện theo Luật Sở hữu trí tuệ 2025. Cụ thể, khoản 1 Điều 198 cho phép chủ thể quyền có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm, gỡ bỏ nội dung vi phạm trên môi trường mạng, xin lỗi, cải chính công khai, bồi thường thiệt hại và khởi kiện ra tòa án hoặc trọng tài.

Theo Điều 202, tòa án có thể buộc chấm dứt hành vi xâm phạm, xin lỗi, cải chính công khai, thực hiện nghĩa vụ dân sự và bồi thường thiệt hại. Điều 204 và Điều 205 quy định mức bồi thường được xác định trên cơ sở thiệt hại thực tế, khoản lợi nhuận mà bên vi phạm thu được hoặc giá chuyển giao quyền sử dụng giả định, đồng thời bên vi phạm còn có thể phải thanh toán chi phí hợp lý để thuê luật sư.