Xây dựng Bình Dương khai thác vượt phép tại mỏ Thường Tân III, để ngoài sổ kế toán 205.407 m³ đá

Mới đây, Thanh tra Chính phủ đã ban hành kết luận thanh tra chuyên đề công tác quản lý, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại TP HCM, Tây Ninh và Đồng Tháp.

Trong số các nội dung được nêu, Thanh tra Chính phủ xác định tại mỏ đá Thường Tân III có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự liên quan đến hoạt động khai thác khoáng sản.

CTCP Xây dựng Bình Dương khai thác vượt công suất gần 786.000 m³ đá nguyên khối trong 4 năm tại mỏ đá Thường Tân III.

Theo đó, mỏ đá Thường Tân III được UBND tỉnh Bình Dương, nay là TP HCM, cấp Giấy phép khai thác khoáng sản số 78/GP-UBND ngày 9/9/2019 cho CTCP Xây dựng Bình Dương. Theo giấy phép, mỏ có trữ lượng 17,37 triệu m³ đá nguyên khối, công suất khai thác 1,7 triệu m³/năm và thời hạn khai thác 10 năm, đến ngày 9/9/2029.

Tuy nhiên, kết quả xác minh hồ sơ, chứng từ kế toán và số liệu do doanh nghiệp cùng các cơ quan liên quan cung cấp cho thấy CTCP Xây dựng Bình Dương đã khai thác vượt công suất được cấp phép trong cả 4 năm từ 2022 đến 2025.

Tổng khối lượng khai thác vượt công suất được xác định là 785.949 m³ đá nguyên khối, tương đương gần 1,14 triệu m³ đá nguyên khai, với giá trị tạm tính 120,04 tỷ đồng.

Cụ thể, năm 2022 doanh nghiệp khai thác vượt 68.626 m³, tương đương 4,037% công suất; năm 2023 vượt 236.620 m³, tương đương 13,919%; năm 2024 vượt 237.493 m³, tương đương 13,970%; và năm 2025 vượt 243.210 m³, tương đương 14,306%.

Điểm đáng chú ý nằm ở chính phần giải trình của doanh nghiệp. Theo Thanh tra Chính phủ, tại buổi làm việc ngày 12/8/2026, Chủ tịch HĐQT CTCP Xây dựng Bình Dương xác nhận, doanh nghiệp nhận thức rõ việc khai thác vượt công suất ghi trong giấy phép nhưng vẫn thực hiện do nhu cầu thị trường.

Không chỉ vậy, doanh nghiệp còn chủ động kiểm soát sản lượng khai thác vượt dưới 15% công suất được phép nhằm tránh bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung tước quyền sử dụng giấy phép khai thác khoáng sản.

Thanh tra Chính phủ cho rằng hành vi khai thác vượt công suất là khai thác không đúng nội dung giấy phép, vi phạm các quy định của Luật Khoáng sản năm 2010 và Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024.

Căn cứ các tài liệu thu thập và đối chiếu quy định tại Điều 227 Bộ luật Hình sự, Thanh tra Chính phủ xác định hành vi của CTCP Xây dựng Bình Dương có dấu hiệu của tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên.

Không dừng ở việc khai thác vượt công suất, kết luận thanh tra còn chỉ ra một vấn đề khác liên quan đến khối lượng khoáng sản thực tế được khai thác tại mỏ Thường Tân III.

Theo Kết luận giám định số 340/KLGĐ-ĐCĐTB ngày 10/8/2026 của Liên đoàn Địa chất Trung Trung Bộ, tổng khối lượng khoáng sản thực tế đã được khai thác tại mỏ từ ngày 1/8/2019 đến ngày 23/7/2026 là 19,024 triệu m³ đá nguyên khai.

Trong khi đó, đối chiếu hồ sơ, chứng từ kế toán và số liệu tồn kho, Thanh tra Chính phủ xác định doanh nghiệp đã kê khai tổng khối lượng khoáng sản khai thác trong kỳ là 18,819 triệu m³ đá nguyên khai.

Như vậy, giữa khối lượng thực tế được giám định và khối lượng doanh nghiệp ghi nhận trên sổ sách xuất hiện chênh lệch 205.407 m³ đá nguyên khai. Thanh tra Chính phủ xác định đây là khối lượng đá đã được khai thác nhưng không được CTCP Xây dựng Bình Dương ghi nhận, phản ánh trên sổ kế toán. Giá trị tạm tính của lượng đá này khoảng 28,617 tỷ đồng, tính theo đơn giá bán bình quân năm 2025 là 139.317 đồng/m³.

Theo kết luận, việc không ghi nhận khối lượng đá đã khai thác trên sổ kế toán là hành vi “để ngoài sổ kế toán tài sản” và thuộc hành vi bị nghiêm cấm theo Luật Kế toán.

Thanh tra Chính phủ đồng thời xác định hành vi này có dấu hiệu của tội vi phạm quy định của Nhà nước về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng theo Điều 221 Bộ luật Hình sự, đồng thời có dấu hiệu của tội trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự.

Đáng chú ý, nghĩa vụ thuế, phí liên quan đến phần khoáng sản chưa được kê khai được tạm tính khoảng 7,161 tỷ đồng, gồm thuế tài nguyên với thuế suất 10%, phí bảo vệ môi trường 7.000 đồng/m³ và thuế giá trị gia tăng; chưa bao gồm thuế thu nhập doanh nghiệp.

Kết luận thanh tra cũng đặt vấn đề đối với công tác kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác tại mỏ Thường Tân III.

Theo Thanh tra Chính phủ, CTCP Xây dựng Bình Dương liên tục khai thác vượt công suất trong nhiều năm nhưng không được cơ quan quản lý phát hiện, xử lý kịp thời. Tại thời điểm thanh tra, sau 8 năm kể từ khi được cấp giấy phép, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP HCM chưa thực hiện kiểm tra, giám sát việc chấp hành các điều kiện của Giấy phép số 78/GP-UBND ngày 9/9/2019.

Trong khi đó, từ năm 2015 đến thời điểm thanh tra, công ty cũng chưa được cơ quan thuế TP HCM kiểm tra. Thanh tra TP HCM đã tiến hành thanh tra chuyên đề lĩnh vực khoáng sản làm vật liệu xây dựng năm 2026 và phát hiện vi phạm.

Tuy nhiên, theo Thanh tra Chính phủ, cơ quan này chưa kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định. Thanh tra Chính phủ cho rằng việc chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm sau cấp phép là chưa bảo đảm trách nhiệm theo quy định của Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024.

Trách nhiệm được xác định thuộc UBND TP HCM, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP HCM, Thanh tra TP HCM, cơ quan thuế TP HCM, CTCP Xây dựng Bình Dương và các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Từ các kết quả nêu trên, Thanh tra Chính phủ yêu cầu CTCP Xây dựng Bình Dương chấm dứt và khắc phục các hành vi vi phạm được nêu trong kết luận, đồng thời hoàn trả toàn bộ kinh phí trưng cầu giám định mà Thanh tra Chính phủ đã chi trả theo quy định.