Xây dựng chuỗi giá trị và chuyển đổi số ngành hàng hoa - kiểng ĐBSCL

Bà Đỗ Thị Thảo, 65 tuổi, nơi Làng hoa Bà Bộ đang đô thị hóa - Ảnh: V.K.K

Áp lực từ đô thị hóa và chi phí đầu vào

Dù các làng hoa kiểng ĐBSCL đang bước vào mùa vụ nhộn nhịp, sự duy trì và phát triển bền vững của ngành này đòi hỏi một sự chuyển đổi đồng bộ, từ kỹ thuật canh tác đến phương thức tiếp cận thị trường.

Tại các vùng trọng điểm, áp lực về đất đai đang là rào cản lớn nhất. Đơn cử là Làng hoa Bà Bộ (phường Long Tuyền, TP.Cần Thơ), một thương hiệu hoa kiểng từng vang danh nay đang dần mai một. Bà Đỗ Thị Thảo, 65 tuổi, người duy trì nghề trồng hoa tại đây, chia sẻ về thực trạng khó khăn: "Làng hoa Bà Bộ trước đây nổi tiếng với hàng trăm hộ trồng hoa, nay nó đã lụi tàn”. Nguyên nhân chính là do dự án Khu đô thị Cửu Long đã triển khai dang dở suốt 15 năm khiến diện tích canh tác bị thu hẹp nghiêm trọng. Hiện tại chỉ còn khoảng 20 người vì yêu nghề mà cố gắng níu giữ truyền thống.

Không chỉ đối mặt với nguy cơ giải tỏa, người trồng hoa còn chịu áp lực lớn từ chi phí đầu vào tăng cao: Giá nguyên liệu, chi phí cây giống, phân bón, thuốc trừ sâu, và nhân công đều đồng loạt tăng. Việc tiếp cận thị trường trở nên khó khăn hơn do cạnh tranh gay gắt về giá và không gian trưng bày, đặc biệt là vào dịp Tết. Tình trạng hoa kiểng bị ế vào giờ cuối vẫn diễn ra hằng năm, buộc người trồng phải chịu thiệt hại lớn, thậm chí là "bỏ hoa lại chợ" để tiết kiệm chi phí vận chuyển.

Hoa kiểng tại phường Sa Đéc (Đồng Tháp) - Ảnh: T.P

Đối với các vùng hoa lớn khác như Sa Đéc (Đồng Tháp) hay Vĩnh Thành (Vĩnh Long), dù không bị áp lực giải tỏa đất, họ lại phải đối mặt với áp lực chuyển đổi công nghệ trong canh tác và bài toán đầu ra cho sản phẩm. Nghệ nhân Đặng Quang Giàu, người canh tác 2ha hoa kiểng tại phường Sa Đéc (Đồng Tháp), khẳng định: "Hiện nay nghề trồng hoa kiểng là một nghề kinh tế hiện đại. Vì vậy mọi hoạt động từ khâu giống, đến quá trình canh tác, áp dụng khoa học công nghệ và tính toán thương mại cho sản phẩm là một chuỗi hoạt động”. Điều này cho thấy sự cần thiết của một cách tiếp cận mang tính hệ thống và ứng dụng KHCN thay vì canh tác truyền thống.

Những xứ hoa - kiểng nổi tiếng vùng ĐBSCL

Dù đối mặt với thách thức, ĐBSCL vẫn là vựa hoa kiểng lớn nhất cả nước, với những làng nghề có bề dày lịch sử và quy mô đáng nể.

Hoa chuẩn bị bán dịp Tết 2026 - Ảnh: T.P

Đồng Tháp, với 1400ha hoa - kiểng, trung tâm là Sa Đéc, hiện có hơn 2.000 chủng loại hoa - kiểng. Thu nhập hằng năm từ ngành hoa kiểng của tỉnh đạt khoảng 3.500 tỉ đồng. Đặc biệt, tại phường Sa Đéc, có gần 190 doanh nghiệp chuyên kinh doanh, trong đó đa số hoạt động theo hình thức thương mại điện tử, cho thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình kinh doanh hiện đại.

Hoa Xuân - Ảnh: Mỹ Tho

Nghề trồng hoa ở Vĩnh Long nổi tiếng và có lịch sử hơn 100 năm, đó là xứ hoa Chợ Lách. Hiện nay do sáp nhập địa giới hành chính nên ngành nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long chưa tổng hợp số liệu mới về diện tích đất trồng hoa - kiểng. TS Bùi Thanh Liêm, nguyên Trưởng Phòng Nông nghiệp - PTNT huyện Chợ Lách trước đây cho biết, vào năm 2023, huyện có khoảng 1.000ha đất trồng hoa kiểng với hàng ngàn hộ canh tác hoa - kiểng. Hoa - kiểng Chợ Lách từng nổi tiếng khắp miền Nam. Toàn tỉnh Bến Tre năm 2024 có 7.907 hộ sản xuất hoa kiểng, trong đó huyện Chợ Lách chiếm hơn 80% tổng số hộ với 33 làng nghề sản xuất giống hoa kiểng.

Công nghệ số và xây dựng chuỗi ngành hàng hoa-kiểng

Để ngành hoa kiểng ĐBSCL thực sự "cất cánh," chiến lược trọng tâm phải là xây dựng một chuỗi ngành hàng hoàn chỉnh và hiệu quả dựa trên nền tảng công nghệ.

Công nghệ trồng hoa - Ảnh: Mỹ Tho

Ông Lê Hà Luân, Giám đốc Sở Nông nghiệp & Môi trường (NN&MT) tỉnh Đồng Tháp, nhấn mạnh: "Sự phối hợp đồng bộ giữa Ngành NN&MT và Công thương với chính những người trồng là yếu tố then chốt”.

Ngành NN&MT đóng vai trò dẫn dắt trong việc chuyển giao và áp dụng các công nghệ cao (CNC), bao gồm: Công nghệ nhà kính/nhà lưới; Kiểm soát môi trường tối ưu, giảm thiểu rủi ro thời tiết; tưới nhỏ giọt tự động để tiết kiệm nước và dinh dưỡng, tăng năng suất và chất lượng. Kỹ thuật Nuôi cấy mô, tạo giống sạch bệnh, đồng nhất, và năng suất cao.

Song song đó là việc quản lý chất lượng sản phẩm theo các tiêu chuẩn quốc tế như GlobalGAP hoặc tiêu chuẩn trong nước như VietGAP, nhằm nâng cao giá trị và khả năng xuất khẩu.

Chuyển đổi số và tối ưu hóa thương mại ngành Công thương tập trung vào việc mở rộng thị trường tiêu thụ thông qua tổ chức hội chợ, xúc tiến thương mại trong và ngoài nước, và đặc biệt là hỗ trợ xây dựng thương hiệu, nhãn hiệu tập thể.

Hoa Chợ Lách - Ảnh: Chu Trinh

Ông Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch UBND phường Sa Đéc, nhận định: "Thương mại điện tử là kênh phân phối đầy tiềm năng, giúp hoa kiểng Sa Đéc tiếp cận trực tiếp với người tiêu dùng trên toàn quốc và quốc tế, giảm các khâu trung gian không cần thiết”. Chiến lược phát triển kênh phân phối số bao gồm: Xây dựng nền tảng bán hàng trực tuyến chuyên biệt; tận dụng hiệu quả các sàn như Shopee, Lazada, và TikTok…, phát triển giải pháp đóng gói và vận chuyển chuyên nghiệp để đảm bảo chất lượng hoa - kiểng được giữ nguyên khi đến tay khách hàng.

Việc tổ chức người trồng hoa kiểng thành các hợp tác xã hoặc nhóm liên kết là điều kiện tiên quyết. Mô hình này giúp chuẩn hóa quy trình sản xuất và dễ dàng áp dụng công nghệ đồng bộ; tăng cường sức mạnh đàm phán với các nhà cung ứng và các kênh tiêu thụ lớn.

Hoa đón Tết - Ảnh: V.K.K

Nghề trồng hoa kiểng ở ĐBSCL đang chuyển mình từ một nghề truyền thống phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân sang một ngành kinh tế hiện đại, dựa trên KHCN. Sự kết hợp hài hòa giữa chính sách hỗ trợ đồng bộ, liên kết chặt chẽ trong chuỗi giá trị. Từ nghiên cứu giống đến phân phối số, và tận dụng công nghệ hiện đại là con đường vững chắc nhất để ngành hoa - kiểng ĐBSCL bứt phá, nâng cao thu nhập cho người nông dân và khẳng định vị thế hoa kiểng ĐBSCL trên thương trường.

Ông Đoàn Hữu Nhiều, nghệ nhân hoa kiểng miền Tây - Clip: V.K.K

Ông Nguyễn Phước Lộc, Chủ tịch Hội Hoa - Kiểng phường Sa Đéc: “Trong thời công nghệ và thương mại điện tử, việc xây dựng chuỗi ngành hàng hoa - kiểng là rất cần thiết. Theo tôi nắm được, chỉ riêng sản xuất hoa, công nghệ được sử dụng ở các công đoạn có tới 30-40%. Trong đó, từ khâu giống đến, chiết, tháp cành, nuôi trồng và ra hoa đúng thời vụ đều có công nghệ tham gia. Về kiểng, hiện người trồng kiểng sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu sinh học và các công đoạn uốn, tỉa, ghép có sử dụng công nghệ. Thương mại điện tử hiện chiếm 30-40% trong buôn bán hoa - kiểng. Riêng về kiểng, giá trị từ 10 triệu đồng/sản phẩm thì khách hàng sử dụng thương mại điện tử. Giá trị cao hơn khách hàng sẽ tìm đến tận nơi để xem cho tường tận mới xuống mối mua hàng”.

Văn Kim Khanh