Xây dựng hệ giá trị văn hóa Hà Nội từ những điều giản dị mỗi ngày

Nơi hệ giá trị văn hóa bắt đầu từ những điều nhỏ

Có những giá trị không cần treo bảng hay nhắc nhở lớn tiếng. Chúng hiện diện trong những hành vi giản dị: một lời chào khi bước vào nhà, bữa cơm gia đình đủ mặt, hay đôi dép được xếp ngay ngắn trước cửa. Những chi tiết nhỏ ấy tạo nên “nếp nhà”, nền tảng đầu tiên của văn hóa đô thị.

Tinh thần ấy cũng phản ánh rõ định hướng của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam: coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là nguồn lực nội sinh cho phát triển và đặt con người ở vị trí trung tâm. Theo đó, việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh phải bắt đầu từ gia đình, nơi mỗi cá nhân hình thành những chuẩn mực ứng xử đầu tiên.

Từ định hướng đó, Hà Nội đang từng bước đưa hệ giá trị văn hóa vào đời sống bằng những hành động cụ thể, bắt đầu từ chính mỗi gia đình và lan tỏa ra nhà trường, cộng đồng.

Trong nhiều gia đình Hà Nội, hệ giá trị không được nói thành những khái niệm lớn lao, mà được truyền lại qua những thói quen hằng ngày: chào hỏi lễ phép, đúng giờ, tự giác với việc của mình. Những điều tưởng chừng bình thường ấy lại tạo nên con người biết tôn trọng người khác và biết giữ trách nhiệm với cộng đồng.

Chị Vũ Quỳnh Nga (xã Nam Phù, Hà Nội) cho rằng nếp nhà được hình thành chủ yếu từ cách người lớn làm gương cho con trẻ.

“Gia đình tôi luôn cố gắng giữ ba điều: chào hỏi lễ phép, đúng giờ và tự giác trong sinh hoạt. Khi người lớn làm đều đặn, trẻ con sẽ tự hình thành thói quen mà không cần nhắc quá nhiều. Việc giáo dục con cái không nhất thiết phải bằng những bài học lớn. Đôi khi chỉ là lời nhắc nhẹ “con tự dọn bát nhé” hay việc người lớn giữ lời hứa với con cũng đủ để trẻ hiểu thế nào là trách nhiệm”, chị Nga chia sẻ.

Theo chị Vũ Quỳnh Nga, những giá trị văn hóa Hà Nội bắt đầu từ chính nếp nhà: lời chào lễ phép, bữa cơm gia đình ấm cúng hay thói quen gọn gàng trong sinh hoạt hằng ngày.

Khi những thói quen ấy được lặp lại mỗi ngày, trẻ em sẽ hình thành phản xạ văn minh khi bước ra ngoài xã hội: biết xếp hàng, biết nói lời xin phép và biết giữ gìn không gian chung. Nếp nhà vì thế trở thành điểm khởi đầu quan trọng của hệ giá trị văn hóa đô thị.

Khi hệ giá trị trở thành nếp sống cộng đồng

Nếu gia đình là nơi gieo mầm những giá trị đầu tiên, thì nhà trường và phố phường chính là môi trường để những giá trị ấy được rèn luyện và lan tỏa.

Ở nhiều trường học tại Hà Nội, việc xây dựng môi trường văn hóa không nằm ở những quy định dài dòng mà ở những quy tắc đơn giản nhưng được thực hiện kiên trì mỗi ngày: xếp hàng khi vào lớp, tôn trọng bạn bè, giữ vệ sinh chung hay biết nói lời xin lỗi – cảm ơn.

Chị Vũ Thị Tuyết, quản lý Trường Mầm non Pink House (phường Đống Đa, Hà Nội) cho biết, việc rèn luyện nếp sống cho trẻ nhỏ cần sự kiên trì và nhất quán.
“Chúng tôi không đặt ra quá nhiều nội quy phức tạp. Điều quan trọng là để cho trẻ làm quen với những thói quen cơ bản như xếp hàng, giữ trật tự, tôn trọng bạn bè. Khi lớp học có nếp tôn trọng nhau, mọi việc trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Khi những quy tắc đơn giản được duy trì mỗi ngày, chúng dần trở thành phản xạ tự nhiên của trẻ em, cũng chính là cách hệ giá trị văn hóa được chuyển hóa thành hành vi cụ thể”, chị Tuyết cho biết.

Bước ra khỏi cổng trường, những giá trị ấy tiếp tục được kiểm chứng trên phố phường, nơi nhiều con người với nhịp sống khác nhau cùng chia sẻ một không gian chung.

Trường học là nơi những giá trị văn hóa Hà Nội được vun đắp mỗi ngày. Từ việc xếp hàng, giữ trật tự đến lời xin lỗi – cảm ơn, học sinh dần hình thành nếp sống văn minh, góp phần xây dựng thế hệ công dân Thủ đô thanh lịch, trách nhiệm.

Trong nhịp sống đô thị, văn hóa Hà Nội thể hiện qua những chi tiết nhỏ nhưng bền bỉ: người đi đường nhường nhau ở con ngõ hẹp, khách mua hàng xếp hàng trật tự, hay sự giữ gìn vệ sinh nơi công cộng. Những hành động tưởng như giản dị ấy lại góp phần tạo nên bản sắc riêng của Thủ đô.

Anh Trần Huy Hoàng (phường Ô Chợ Dừa, Hà Nội) cho rằng: “Văn hóa phố phường được xây dựng từ ý thức của từng cư dân. Chỉ cần mỗi người giữ ý thức một chút, bỏ rác đúng chỗ, đi lại trật tự, nhắc nhau nhẹ nhàng khi cần, thì phố xá đã gọn gàng và dễ chịu hơn nhiều. Văn minh đô thị không đến từ những phong trào nhất thời mà từ sự duy trì đều đặn của cộng đồng”.

Hình ảnh người dân Hà Nội xếp hàng trật tự chờ đèn đỏ là biểu hiện rõ nét của văn minh đô thị. Những hành động nhỏ nhưng bền bỉ mỗi ngày đang góp phần xây dựng diện mạo văn hóa Thủ đô thanh lịch và hiện đại.

Trong xu hướng công nghệ số ngày nay, xây dựng văn hóa trên môi trường mạng cũng là một phần quan trọng trong việc thực hiện tinh thần của Nghị quyết 80.

Việc chia sẻ thông tin có trách nhiệm, kiểm chứng nguồn tin trước khi đăng tải hay tôn trọng người khác khi tranh luận chính là cách mỗi người góp phần xây dựng một không gian số lành mạnh.

Thực hành hệ giá trị văn hóa vì thế không phải là những khẩu hiệu lớn. Đó là những hành vi nhỏ được lặp lại mỗi ngày: nếp nhà gọn gàng, cổng trường trật tự, phố phường lịch sự và lời nói có trách nhiệm trên không gian mạng.

Một thành phố văn hiến không đòi hỏi ai cũng phải làm điều lớn lao. Chỉ cần mỗi người giữ cho mình vài “nếp” nhỏ - chào hỏi đúng mực, tôn trọng người khác, giữ gìn trật tự và vệ sinh nơi công cộng thì Hà Nội sẽ ngày càng đẹp lên trong mỗi người.

Kim Quyên