Xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới

Phó Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Thanh Bình tham luận tại Đại hội.

Phó Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Thanh Bình cho biết, qua các chặng đường lịch sử, mô hình và hiệu quả hoạt động của tổ chức bộ máy luôn được Đảng ta đặc biệt coi trọng, theo đó, đã có nhiều chủ trương, nghị quyết về xây dựng, hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Trong hơn 95 năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập và rèn luyện, có thể khái quát rằng, dân tộc Việt Nam đã trải qua 02 kỷ nguyên vẻ vang:

Kỷ nguyên thứ nhất là Kỷ nguyên độc lập, tự do, xây dựng chủ nghĩa xã hội (từ 1930 đến 1975), khởi đầu từ năm 1930 khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, trong thời kỳ này, tổ chức bộ máy của hệ thống tập trung hoàn thành nhiệm vụ kháng chiến, kiến quốc, góp phần quan trọng vào thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và các cuộc kháng chiến chống xâm lược, cùng những thành tựu quan trọng trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc giai đoạn 1954 - 1975.

Kỷ nguyên thứ hai là Kỷ nguyên thống nhất đất nước, đổi mới, phát triển (từ 1975 đến 2025), với mốc son lịch sử là sự kiện giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước năm 1975. Thời kỳ này, tổ chức bộ máy của hệ thống có nhiều lần được điều chỉnh nhằm tập trung, tạo tiền đề vững chắc để tiến hành công cuộc đổi mới (bắt đầu từ Đại hội VI của Đảng vào năm 1986) chuyển đổi từ mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, xóa bỏ cơ chế bao cấp, chuyển sang vận hành theo cơ chế thị trường với sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế, bước những bước căn bản trong thu hút đầu tư, hội nhập kinh tế sâu rộng, tạo bước phát triển mạnh mẽ, toàn diện trên các lĩnh vực.

Theo ông Bình, đến giai đoạn hiện nay, qua những kết luận, chủ trương của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và dưới sự lãnh đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Đảng ta đang lãnh đạo đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, “Kỷ nguyên phát triển, giàu mạnh dưới sự lãnh đạo, cầm quyền của Đảng Cộng sản, xây dựng thành công nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa, dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh, sánh vai với các cường quốc năm châu”. Và như vậy, chúng ta hoàn toàn có thể tin tưởng rằng, với những quyết sách chiến lược đã được định hướng, Đại hội XIV sẽ đi vào lịch sử cách mạng Việt Nam và là dấu mốc quan trọng, đánh dấu thời điểm đất nước chuyển mình, mở ra trang mới của phát triển và hội nhập, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Các đại biểu dự Đại hội ngày 21.1.

Trước yêu cầu, nhiệm vụ của thời kỳ phát triển mới, Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã chỉ đạo Ban Tổ chức Trung ương tham mưu tổng kết sớm, toàn diện việc thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW năm 2017; qua đó xác định rõ tầm nhìn dài hạn, bước đi chiến lược của đất nước để đề ra những quyết sách đổi mới quyết liệt, mạnh mẽ, định hướng cụ thể trong thực hiện cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy.

Với quyết tâm cao nhất, quan điểm chỉ đạo nhất quán, xuyên suốt, việc sắp xếp được thực hiện nghiêm túc, quyết liệt theo 02 giai đoạn là giai đoạn Sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy đối với các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị ở Trung ương, địa phương; và giai đoạn Sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã, không tổ chức cấp huyện, thống nhất vận hành hệ thống hành chính 03 cấp.

Trong một thời gian rất ngắn chưa đến 9 tháng (tính đến tháng 7.2025), cuộc cách mạng sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy đã hoàn thành vượt các mục tiêu Nghị quyết 18 đề ra đến năm 2030. Những kết quả đạt được trong thời gian qua đã khẳng định sự đột phá, vượt trội cả trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo và công tác tổ chức thực hiện.

Hệ thống tổ chức, các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội từ Trung ương đến địa phương được tổ chức lại đồng bộ, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả: Kết thúc hoạt động của mô hình đảng đoàn, ban cán sự đảng từ Trung ương đến địa phương; Giảm 04 cơ quan đảng ở Trung ương; 05 cơ quan của Quốc hội; 05 bộ; 03 cơ quan thuộc Chính phủ; 13 tổng cục và tương đương; gần 1.500 đầu mối cấp vụ, hơn 4.800 đầu mối cấp phòng và tương đương; giảm 29 tỉnh, thành phố (từ 63 còn 34); không tổ chức mô hình cấp huyện (giảm gần 700 huyện, quận); điều chỉnh, sáp nhập từ hơn 10.000 xuống còn 3.321 xã, phường (giảm khoảng 6.700); giảm 710 cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và 344 cơ quan tổ chức chính trị - xã hội cấp tỉnh; tinh giản gần 150.000 cán bộ, công chức, viên chức, người lao động thông qua chính sách hỗ trợ vượt trội, đến 15.10.2025 đã hoàn thành việc chi trả chính sách, chế độ đối với người lao động được tinh giản (99.99%).

Thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy theo mô hình mới đồng thời với việc sáp nhập các đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã; tổ chức lại hệ thống Quân đội, Công an (ở địa phương), Tòa án, Viện Kiểm sát, Thanh tra; các cơ quan, đơn vị quản lý theo ngành dọc; sắp xếp các tổ chức đảng ở địa phương đồng bộ với tổ chức hành chính; sắp xếp các tổ chức chính trị - xã hội, các hội quần chúng do Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ trực thuộc Mặt trận Tổ quốc các cấp.

Các chủ trương, quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước, quy định của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể được tiến hành đồng bộ. Hệ thống văn bản ban hành mới cơ bản bảo đảm đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý để thực hiện sắp xếp; chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của các cơ quan được nghiên cứu ban hành, sửa đổi toàn diện, kịp thời, bảo đảm không trùng dẫm, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm theo hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho các cấp cơ sở. Bảo đảm giữ vững, ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, không để xảy ra các vấn đề phức tạp trước, trong và sau khi thực hiện sáp nhập, vận hành tổ chức bộ máy mới.

Phó Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Thanh Bình nêu rõ, sau hơn 01 năm thực hiện cuộc cách mạng sắp xếp tổ chức bộ máy, nhất là giai đoạn nước rút trong 6 tháng (từ tháng 7.2025 đến nay), có thể khẳng định: Đây là một chủ trương rất đúng, rất trúng, có ý nghĩa lịch sử, được cán bộ, đảng viên, Nhân dân đồng tình ủng hộ, dư luận quốc tế đánh giá cao. Việc sắp xếp, tinh gọn không chỉ giảm số lượng tổ chức, đơn vị hành chính, biên chế, giảm kinh phí chi thường xuyên, mà quan trọng hơn là nâng cao hiệu lực, hiệu quả của bộ máy, giảm tầng nấc trung gian, phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh gắn với kiểm soát quyền lực. Bộ máy chuyển từ hoạt động theo cơ chế mệnh lệnh, hành chính sang kiến tạo, gần dân, sát dân, phục vụ nhân dân. Đã mở ra không gian, khơi thông nguồn lực, tạo dư địa để phát triển kinh tế - xã hội cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Ông Bình khẳng định, từ những kết quả, thành tựu của cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy, hệ thống hành chính vừa qua, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm: Một là, có sự lãnh đạo, chỉ đạo tập trung, thống nhất, quyết liệt của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và cấp ủy các cấp, đặc biệt là vai trò của đồng chí Tổng Bí thư trong chỉ đạo định hướng, thúc đẩy, truyền cảm hứng và "thực sự là tổng công trình sư" của cuộc cách mạng. Hai là, kiên định, giữ vững các nguyên tắc của Đảng; thực hiện nghiêm các quy định pháp luật. Kịp thời thể chế hóa, cụ thể hóa chủ trương của Đảng; tập trung giải quyết những nút thắt, vướng mắc; có chuẩn bị sẵn sàng, kỹ lưỡng, bố trí nguồn lực để thực hiện sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy.

Ba là, làm tốt công tác dự báo trên cơ sở tổng kết thực tiễn và bám sát bối cảnh trong nước, quốc tế (nhất là dự báo về những khó khăn, thách thức); có chiến lược, định hướng, xác định rõ tầm nhìn dài hạn, có kế hoạch thực hiện cụ thể, khả thi, đồng bộ, bảo đảm ổn định chính trị - xã hội. Bốn là, thống nhất trong nhận thức và hành động; đoàn kết cao trong hệ thống chính trị, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám vượt qua khó khăn, thách thức của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.

Năm là, công tác tổ chức triển khai được thực hiện nghiêm túc, quyết liệt với tinh thần trách nhiệm cao nhất, có sự chủ động, linh hoạt, sáng tạo; triển khai từ trên xuống, Trung ương làm gương, địa phương hưởng ứng; không chủ quan, nóng vội, nhưng cũng không cầu toàn, với phương châm “vừa làm vừa rút kinh nghiệm”, kịp thời chuyển đổi trạng thái từ “vừa chạy vừa xếp hàng” sang “hàng thẳng, lối thông, đồng lòng cùng tiến”; tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số. Đây là bài học kinh nghiệm có ý nghĩa quan trọng đối với hệ thống chính trị trong xu hướng phát triển mới; qua đó, cơ bản khắc phục khâu yếu về tổ chức thực hiện trước đây.

Sáu là, sự chủ động, kịp thời định hướng thông tin, tuyên truyền công khai, minh bạch, kịp thời, đầy đủ các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước, làm tốt công tác chính trị, tư tưởng, nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân; tạo sự thống nhất cao trong Đảng và sự đồng thuận trong xã hội, hạn chế tối đa các khoảng trống thông tin hoặc không gian để các thế lực thù địch, các phần tử xấu lợi dụng xuyên tạc, chống phá, chia rẽ nội bộ.

Ông Bình cho biết, xác định rõ cuộc cách mạng về sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính mới đạt được những kết quả bước đầu; nhiệm vụ đặt ra trong thời gian tới hết sức quan trọng. Để cho bộ máy thực sự vận hành thông suốt, hiệu lực, hiệu quả, ổn định theo yêu cầu của Trung ương, trong thời gian tới, cần tiếp tục hoàn thiện, đồng bộ thể chế, quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước phù hợp với mô hình tổ chức mới; xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức trong từng cơ quan, đơn vị, bảo đảm hoạt động thông suốt, đồng bộ, nhịp nhàng. Tiếp tục đẩy mạnh và thực hiện hiệu quả phân cấp, phân quyền giữa Trung ương và địa phương theo hướng nâng cao năng lực tự chủ, tự chịu trách nhiệm của địa phương.

Vận hành tổ chức bộ máy mới thông suốt, đồng bộ, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; kịp thời sơ kết, tổng kết, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai, thực hiện. Tiếp tục sắp xếp, tinh gọn tổ chức bên trong của các cơ quan, đơn vị; số hóa tài liệu, quản lý và sử dụng trụ sở, tài sản sau sắp xếp phù hợp với thực tiễn, tránh lãng phí. Tập trung sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập, trường học, cơ sở giáo dục, cơ sở y tế, doanh nghiệp nhà nước theo đúng định hướng của Trung ương.

Hoàn thiện các quy định về công tác cán bộ; đồng thời, đổi mới nhận thức, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cơ sở. Hoàn thiện cơ chế, chính sách thu hút, trọng dụng và phát huy người có tài năng. Rà soát, xây dựng và hoàn thiện vị trí việc làm và giao biên chế phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, tổ chức giai đoạn 2026 - 2031.

Phó Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Thanh Bình khẳng định, trước yêu cầu, nhiệm vụ của thời kỳ phát triển mới, hướng đến hiện thực hóa hai mục tiêu 100 năm, nhiệm kỳ Đại hội XIV, bằng quyết tâm, nỗ lực của cả hệ thống chính trị, chắc chắn tổ chức bộ máy theo mô hình mới sẽ tiếp tục hoàn thiện và triển khai vận hành hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Hiền Hòa - Kim Thanh