Xây dựng một nền ngoại giao nghị viện ASEAN ngày càng chủ động, hiệu quả

Đại sứ Việt Nam tại Philippines Lại Thái Bình. (Ảnh: TTXVN phát)

Từ ngày 17-18/11, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn sẽ dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Quốc hội Việt Nam tham dự Đại hội đồng liên Nghị viện các nước ASEAN lần thứ 47 (AIPA-47) tại Manila (Philippines).

Nhân dịp này, phóng viên TTXVN tại Đông Nam Á đã có cuộc trao đổi với Đại sứ Việt Nam tại Philippines Lại Thái Bình về ưu tiên ngoại giao nghị viện của nước Chủ tịch ASEAN 2026 và triển vọng hợp tác nghị viện Việt Nam-Philippines thời gian tới.

- Thưa Đại sứ, ông đánh giá như thế nào về các ưu tiên ngoại giao nghị viện của Philippines, nước Chủ tịch ASEAN 2026, đối với việc củng cố lòng tin chính trị và thúc đẩy quan hệ giữa nghị viện các nước thành viên ASEAN, đặc biệt trong bối cảnh khu vực và quốc tế nhiều biến động như hiện nay?

Đại sứ Lại Thái Bình: Việc đảm nhận vai trò Chủ tịch ASEAN và Chủ tịch Đại hội đồng liên Nghị viện các nước Đông Nam Á (AIPA) trong năm 2026 là cơ hội quan trọng để Philippines khẳng định vai trò dẫn dắt các nỗ lực của khu vực nhằm tăng cường sự gắn kết giữa hợp tác liên chính phủ và hợp tác liên nghị viện, qua đó phát huy sức mạnh tổng thể của ASEAN trong ứng phó với những thách thức khu vực và quốc tế.

Trên kênh nghị viện, các ưu tiên của Philippines được thể hiện thông qua chủ đề của AIPA-47: “Nghị viện kiến tạo một ASEAN hòa bình, thịnh vượng và lấy người dân làm trung tâm”, trong đó định hướng ngoại giao nghị viện của Philippines trong năm nay có một số điểm đáng chú ý.

Thứ nhất, phát huy vai trò của nghị viện trong củng cố hòa bình, an ninh và lòng tin ở khu vực. Bên cạnh các vấn đề an ninh truyền thống, AIPA quan tâm thúc đẩy hợp tác về an ninh mạng, tội phạm xuyên quốc gia, phòng chống ma túy, ứng phó với các mối đe dọa phi truyền thống và thông tin sai lệch.

Đặc biệt, ngoại giao nghị viện có thể đóng góp tích cực thông qua đối thoại, xây dựng lòng tin, chia sẻ kinh nghiệm lập pháp và thúc đẩy việc tuân thủ luật pháp quốc tế.

Thứ hai, gắn kết ngoại giao nghị viện với các mục tiêu phát triển và hội nhập kinh tế của ASEAN. Nghị viện các nước có vai trò quan trọng trong hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, giám sát thực thi chính sách và tạo môi trường thuận lợi cho thương mại, đầu tư, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển bền vững.

Việc AIPA quan tâm đến trí tuệ nhân tạo (AI), kinh tế số, biến đổi khí hậu và khả năng chống chịu của nền kinh tế cho thấy hợp tác nghị viện đang từng bước mở rộng sang những lĩnh vực mới, có ý nghĩa thiết thực đối với tương lai ASEAN.

Thứ ba, đề cao tính bao trùm và lấy người dân làm trung tâm. Việc thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ, thanh niên, bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương và tăng cường phúc lợi xã hội thể hiện nhận thức rằng thành công của hội nhập ASEAN không chỉ được đo bằng tăng trưởng kinh tế mà còn bằng mức độ người dân được thụ hưởng những thành quả đó.

Trong bối cảnh ASEAN bước vào giai đoạn triển khai Tầm nhìn Cộng đồng 2045, vai trò của nghị viện ngày càng quan trọng, không chỉ trong việc chuyển hóa các cam kết khu vực thành chính sách, pháp luật quốc gia mà còn trong giám sát, bảo đảm các cam kết đó được thực hiện hiệu quả.

Điều quan trọng là các sáng kiến của AIPA cần tiếp tục được cụ thể hóa thành những chương trình hợp tác và kết quả thực chất, đáp ứng lợi ích chung của các quốc gia thành viên và người dân ASEAN.

- Xin Đại sứ cho biết những điểm nhấn trong hợp tác nghị viện Việt Nam-Philippines thời gian qua, góp phần vào dòng chảy của hợp tác nghị viện ASEAN cũng như sự đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN?

Đại sứ Lại Thái Bình: Quan hệ nghị viện Việt Nam-Philippines là một bộ phận quan trọng, đồng thời là một trong những động lực thúc đẩy quan hệ hữu nghị và hợp tác toàn diện giữa hai nước.

Trải qua 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao và 10 năm triển khai quan hệ Đối tác Chiến lược, hai nước đã không ngừng củng cố lòng tin, tăng cường trao đổi và mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực.

Trong tiến trình đó, hợp tác giữa Quốc hội Việt Nam và Thượng viện, Hạ viện Philippines ngày càng được củng cố và phát triển, với một số điểm nhấn nổi bật như sau.

Thứ nhất, duy trì và thúc đẩy trao đổi đoàn, tiếp xúc giữa lãnh đạo và nghị sỹ hai nước. Hai bên đã quan tâm thúc đẩy các hoạt động tiếp xúc, trao đổi giữa lãnh đạo các cơ quan lập pháp, nghị sỹ và các nhóm nghị sỹ hữu nghị, qua đó tăng cường hiểu biết, củng cố lòng tin và tạo nền tảng cho việc triển khai các hoạt động hợp tác thiết thực.

Tháng 11/2022, Hạ viện Philippines đã thông qua Nghị quyết số 571 về thành lập Nhóm Nghị sỹ Hữu nghị Philippines-Việt Nam, Thượng viện Philippines cũng thông qua Nghị quyết số 26 nhằm ghi nhận và thúc đẩy quan hệ hợp tác liên nghị viện giữa hai nước.

Đây là những cơ sở quan trọng để duy trì tiếp xúc, tăng cường trao đổi thông tin và thúc đẩy các sáng kiến hợp tác giữa nghị sỹ hai nước.

Thứ hai, tăng cường trao đổi kinh nghiệm trong công tác lập pháp, giám sát và xây dựng chính sách. Quốc hội Việt Nam và các cơ quan lập pháp Philippines có nhiều điểm tương đồng về lợi ích và mối quan tâm chính sách, nhất là trong các lĩnh vực phát triển kinh tế-xã hội, nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, bảo đảm an ninh lương thực, phát triển nông nghiệp, kinh tế biển, chuyển đổi số và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Việc chia sẻ kinh nghiệm xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật và giám sát thực thi chính sách không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của mỗi cơ quan lập pháp mà còn tạo khuôn khổ pháp lý thuận lợi cho hợp tác giữa hai nước, với chuyến thăm, khảo sát và trao đổi kinh nghiệm tại Việt Nam từ ngày 21-24/3/2024 của Đoàn Ủy ban Cải cách Giáo dục lần thứ hai của Quốc hội Philippines (EDCOM 2) là một ví dụ điển hình.

Thứ ba, phối hợp tích cực tại các diễn đàn nghị viện khu vực và quốc tế, đặc biệt là AIPA. Việt Nam và Philippines đều là những thành viên tích cực, có trách nhiệm của AIPA.

Hai nước thường xuyên trao đổi quan điểm, phối hợp và ủng hộ các sáng kiến phù hợp với lợi ích chung của ASEAN, hướng tới củng cố đoàn kết, nâng cao vai trò trung tâm của ASEAN và thúc đẩy xây dựng Cộng đồng ASEAN.

Sự phối hợp này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh khu vực đang đối mặt với nhiều thách thức đan xen, đòi hỏi các quốc gia thành viên phải tăng cường đối thoại, củng cố lòng tin và tìm kiếm tiếng nói chung.

Tôi cho rằng những kết quả trên càng có ý nghĩa khi ngày 1/6/2026, nhân chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Philippines, hai nước chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược tăng cường.

Tuyên bố chung giữa hai nước đã nhấn mạnh yêu cầu xây dựng các cơ chế hợp tác mới giữa cơ quan lập pháp hai nước, tăng cường tương tác song phương và đa phương, chia sẻ thông tin và trao đổi kinh nghiệm.

Đây là định hướng chính trị quan trọng, tạo khuôn khổ và động lực mới để hợp tác nghị viện phát triển tương xứng với tầm vóc quan hệ hai nước.

Thông qua hợp tác song phương và phối hợp tại AIPA, Việt Nam và Philippines không chỉ đóng góp vào việc tăng cường quan hệ giữa hai cơ quan lập pháp mà còn góp phần xây dựng một nền ngoại giao nghị viện ASEAN ngày càng chủ động, thực chất, hiệu quả, gắn kết chặt chẽ hơn với tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.

- Tiếp nối đà phát triển trong 5 thập kỷ quan hệ ngoại giao Việt Nam-Philippines và dấu mốc mối quan hệ Đối tác Chiến lược tăng cường hiện nay, Đại sứ nhìn nhận thế nào về triển vọng hợp tác nghị viện giữa hai nước, vì một khu vực hòa bình, ổn định, an ninh và tự do hàng hải tại Biển Đông dựa trên nền tảng luật pháp quốc tế?

Đại sứ Lại Thái Bình: Hợp tác nghị viện Việt Nam-Philippines được kỳ vọng sẽ phát triển rất tích cực trong thời gian tới, nhất là khi quan hệ hai nước vừa được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược tăng cường, tạo nền tảng và xung lực mới cho việc mở rộng hợp tác trên tất cả các lĩnh vực.

Ở cấp độ song phương, hai bên được kỳ vọng tiếp tục tăng cường trao đổi đoàn các cấp, nhất là giữa lãnh đạo Quốc hội, các ủy ban chuyên môn và các nhóm nghị sỹ hữu nghị; đồng thời nghiên cứu thiết lập, hoàn thiện các cơ chế trao đổi thường xuyên giữa Quốc hội Việt Nam với Thượng viện và Hạ viện Philippines.

Qua đó, hai bên có thể tăng cường chia sẻ kinh nghiệm lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước; phối hợp hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tạo thuận lợi cho việc triển khai các thỏa thuận hợp tác giữa hai chính phủ.

Các cơ quan lập pháp hai nước cũng được kỳ vọng sẽ quan tâm thúc đẩy hợp tác trong những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược và lợi ích thiết thực như kinh tế biển, an ninh hàng hải, an ninh lương thực, thương mại, đầu tư, chuyển đổi số, khoa học-công nghệ, giáo dục và giao lưu nhân dân.

Đặc biệt, hai bên cần tiếp tục phát huy vai trò của nghị viện trong thúc đẩy nhận thức chung, củng cố lòng tin và ủng hộ các cơ chế đối thoại, hợp tác nhằm duy trì hòa bình, ổn định, an ninh và an toàn hàng hải tại Biển Đông trên cơ sở luật pháp quốc tế, nhất là Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS).

Ở cấp độ đa phương, Việt Nam và Philippines được kỳ vọng tiếp tục phối hợp chặt chẽ tại AIPA cũng như các diễn đàn liên nghị viện quốc tế khác nhằm đóng góp tích cực vào việc củng cố đoàn kết, thống nhất và vai trò trung tâm của ASEAN.

Hai nước có nhiều lợi ích và quan tâm chung trong việc thúc đẩy chủ nghĩa đa phương, thượng tôn luật pháp quốc tế, giải quyết hòa bình các tranh chấp và ứng phó với những thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống.

Hợp tác giữa các cơ quan nghị viện hai nước cũng được kỳ vọng sẽ thúc đẩy việc thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, đặc biệt là chuyển hóa các mục tiêu và cam kết khu vực thành chính sách, pháp luật và hành động cụ thể ở cấp quốc gia.

Những lĩnh vực như chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, phát triển xanh, ứng phó biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh mạng, phòng chống tội phạm xuyên quốc gia và nâng cao năng lực thích ứng của người dân cần tiếp tục là những nội dung hợp tác được quan tâm.

Tôi tin tưởng rằng với nền tảng quan hệ hữu nghị, sự tin cậy chính trị và quyết tâm của lãnh đạo hai nước, hợp tác nghị viện Việt Nam-Philippines sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, thực chất và hiệu quả hơn nữa, không chỉ phục vụ lợi ích của nhân dân hai nước mà còn đóng góp tích cực vào hòa bình, ổn định, đoàn kết và thịnh vượng chung của ASEAN.

- Xin trân trọng cảm ơn Đại sứ!