Xây dựng năng lực chống chịu cho doanh nghiệp Việt Nam

Doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao năng lực chuyển đổi bền vững trong kỷ nguyên bất định, với giải pháp từ ESG, số hóa và năng lực chống chịu.

Nâng cao “khả năng chống chịu” trong kinh doanh

Môi trường kinh doanh toàn cầu đang thay đổi với tốc độ chưa từng có. Những cú sốc liên tiếp như đại dịch Covid-19, biến đổi khí hậu, xung đột địa chính trị, gián đoạn chuỗi cung ứng, các cuộc tấn công an ninh mạng và sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi căn bản cách thức doanh nghiệp tạo lập và duy trì lợi thế cạnh tranh. Thế giới đã chuyển từ trạng thái “ổn định với các rủi ro có thể dự báo” sang trạng thái “đứt gãy thường trực”.

Trong bối cảnh đó, chỉ theo đuổi hiệu suất là chưa đủ. Một doanh nghiệp có thể đạt năng suất rất cao nhưng vẫn dễ dàng bị tê liệt trước một cú sốc lớn nếu thiếu khả năng thích ứng và phục hồi. Do đó, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong giai đoạn mới cần được mở rộng từ hiệu suất (Efficiency) sang khả năng chống chịu trong kinh doanh (Business Resilience).

Nhận thức sâu sắc yêu cầu mang tính chiến lược đó, ngày 28/7, Trường đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Hội thảo quốc tế với chủ đề “Chuyển đổi bền vững doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên bất định: ESG, số hóa và năng lực chống chịu”.

Tại hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Chí Anh, Viện trưởng Viện Quản trị Kinh doanh, Trường đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, khả năng chống chịu không đơn thuần là khả năng “chịu đựng” hay “ứng phó” với khủng hoảng. Đây là năng lực của doanh nghiệp trong việc dự báo, hấp thụ, thích ứng, phục hồi và chuyển đổi dưới tác động của các biến động nhằm duy trì hoạt động liên tục và tạo ra giá trị bền vững trong dài hạn.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Chí Anh, Viện trưởng Viện Quản trị Kinh doanh, Trường đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu tại hội thảo.

Đối với Việt Nam, những thách thức này đã trở nên rất rõ ràng. Thiên tai và biến đổi khí hậu gây gián đoạn hạ tầng và hậu cần; các quy định mới như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) tạo ra áp lực chuyển đổi xanh đối với các doanh nghiệp xuất khẩu; trong khi trí tuệ nhân tạo đang thay đổi mạnh mẽ mô hình kinh doanh và yêu cầu về kỹ năng lao động. Những yếu tố này đặt doanh nghiệp trước yêu cầu phải chuẩn bị tốt hơn cho những biến động khó dự báo thay vì chỉ tập trung vào tối ưu hóa chi phí.

Sử dụng một bộ dữ liệu toàn diện gồm 1351 công ty năng lượng trên 20 quốc gia từ năm 2002 đến năm 2020, Giáo sư Tâm Nguyễn - Đại học Nottingham Trent, Vương quốc Anh phân tích, sự bất định liên quan đến năng lượng và rủi ro địa chính trị đóng vai trò quan trọng trong việc định hình các chiến lược đổi mới sinh thái của doanh nghiệp, cho thấy các công ty tăng cường đầu tư vào đổi mới sinh thái để quản lý sự bất định và nâng cao an ninh năng lượng.

Giáo sư Tâm Nguyễn - Đại học Nottingham Trent, Vương quốc Anh phát biểu tại hội thảo.

Sự chuyển đổi này không có nghĩa là doanh nghiệp từ bỏ mục tiêu nâng cao hiệu suất. Ngược lại, hiệu suất vẫn là nền tảng quan trọng của năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, trong môi trường kinh doanh nhiều bất định, hiệu suất cần được bổ sung bởi khả năng chống chịu để doanh nghiệp có thể tồn tại và phát triển bền vững.

Sự khác biệt lớn nhất giữa hai cách tiếp cận nằm ở mục tiêu quản trị. Nếu hiệu suất tập trung vào việc tạo ra giá trị kinh tế thông qua tối ưu hóa nguồn lực thì khả năng chống chịu tập trung vào việc bảo vệ giá trị đó trước các cú sốc và tận dụng khủng hoảng như cơ hội để đổi mới.

Trong bài phát biểu của Tiến sĩ Bradley A. Corbett - Giám đốc Nghiên cứu tại Thái Lan, Phó Giáo sư tại Trường Kinh doanh Ivey, Canada về sự dịch chuyển hệ thống, tái định hình trật tự toàn cầu, cạnh tranh chiến lược và tương lai của doanh nghiệp bền vững, cho thấy chuyển đổi doanh nghiệp trong giai đoạn hiện nay không phải là sự lựa chọn giữa hiệu suất và khả năng chống chịu, mà là quá trình xây dựng khả năng chống chịu trên nền tảng hiệu suất. Một doanh nghiệp có khả năng chống chịu cao phải đồng thời vận hành hiệu quả trong điều kiện bình thường và duy trì hoạt động khi môi trường kinh doanh thay đổi đột ngột.

Tiến sĩ Bradley A. Corbett - Giám đốc Nghiên cứu tại Thái Lan, Phó Giáo sư tại Trường Kinh doanh Ivey, Canada phát biểu tại hội thảo.

Xây dựng khả năng chống chịu trong kinh doanh cho doanh nghiệp Việt Nam

Khả năng chống chịu không thể hình thành chỉ thông qua một dự án hay một khoản đầu tư đơn lẻ. Đây là kết quả của một quá trình chuyển đổi toàn diện, đòi hỏi sự cam kết của lãnh đạo và sự tham gia của toàn bộ tổ chức.

Tại phiên họp toàn thể và những phiên họp song song, hội thảo đã đề xuất bốn định hướng trọng tâm.

Trước hết là lãnh đạo có tư duy dự báo (Leadership with Foresight). Lãnh đạo không chỉ quản lý hoạt động hiện tại mà cần chủ động nhận diện các xu hướng dài hạn, các tín hiệu rủi ro và cơ hội mới. Việc xây dựng văn hóa quản trị rủi ro, khuyến khích đổi mới và ra quyết định dựa trên dữ liệu sẽ giúp doanh nghiệp phản ứng nhanh hơn trước những thay đổi của môi trường.

Thứ hai là phát triển năng lực số (Digital Intelligence). Chuyển đổi số không chỉ nhằm tự động hóa quy trình mà còn tạo nền tảng cho việc thu thập, phân tích và khai thác dữ liệu theo thời gian thực. Các công nghệ như AI, dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) hay điện toán đám mây sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng dự báo, phát hiện sớm rủi ro và hỗ trợ ra quyết định.

Cùng với đó, phát triển hệ sinh thái hợp tác (Collaborative Ecosystem). Khả năng chống chịu không còn là năng lực của từng doanh nghiệp riêng lẻ mà là năng lực của cả hệ sinh thái. Doanh nghiệp cần tăng cường hợp tác với nhà cung cấp, khách hàng, đối tác logistics, tổ chức tài chính và cơ quan quản lý để chia sẻ thông tin, phối hợp ứng phó và cùng nâng cao khả năng chống chịu của toàn chuỗi giá trị.

Cuối cùng, doanh nghiệp cần học hỏi và đổi mới liên tục (Continuous Learning). Trong môi trường thay đổi nhanh, lợi thế cạnh tranh không nằm ở việc doanh nghiệp biết nhiều hơn đối thủ mà ở khả năng học nhanh hơn và thích ứng nhanh hơn. Vì vậy, doanh nghiệp cần xây dựng văn hóa học tập, khuyến khích thử nghiệm, chia sẻ tri thức và liên tục cải tiến sau mỗi sự cố hoặc biến động.