Xây dựng nguồn nhân lực an ninh mạng tinh nhuệ cho kỷ nguyên số

Theo số liệu khảo sát của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA), năm 2025 ghi nhận hơn 552.000 cuộc tấn công mạng, với trên 52% cơ quan, doanh nghiệp bị ảnh hưởng, tăng đáng kể so với năm trước.

Trong khi đó, Việt Nam có thể thiếu tới khoảng 700.000 chuyên gia an ninh mạng trong những năm tới. Hơn 20% cơ quan, doanh nghiệp chưa có nhân sự chuyên trách về an ninh mạng và hơn 35% đơn vị chưa đáp ứng đủ nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực này.

Hướng dẫn sinh viên Đại học Phenikaa "thực chiến" chống lại các cuộc tấn công trên không gian mạng. Ảnh: Ngọc Thơm/Nhân Dân

Các chuyên gia nhận định, an ninh mạng không còn là vấn đề riêng của các doanh nghiệp công nghệ hay tổ chức tài chính mà đã trở thành yêu cầu thiết yếu đối với mọi lĩnh vực, từ chính phủ điện tử, y tế số, giáo dục số đến thương mại điện tử và đô thị thông minh. Trong bối cảnh đó, giáo dục đại học được xem là nhân tố then chốt trong việc giải quyết bài toán nhân lực.

Tuy nhiên, công tác đào tạo hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế. Chương trình đào tạo ở một số cơ sở giáo dục chưa theo kịp sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, còn nặng về lý thuyết, thiếu môi trường thực hành và các tình huống mô phỏng thực tế.

Đội ngũ giảng viên có kinh nghiệm thực tiễn trong lĩnh vực an ninh mạng cũng còn thiếu, trong khi hạ tầng đào tạo như phòng thí nghiệm, hệ thống diễn tập tấn công - phòng thủ chưa được đầu tư đồng bộ.

Theo các nhà giáo dục, khoảng cách lớn nhất giữa đào tạo và nhu cầu thực tế nằm ở khả năng thực chiến của sinh viên. Nhiều sinh viên có nền tảng kiến thức tốt nhưng thiếu kỹ năng vận hành hệ thống, xử lý sự cố và ứng phó với các mối đe dọa trong môi trường thực tế.

Vì vậy, xu hướng đào tạo trong thời gian tới cần chuyển từ truyền đạt kiến thức đơn thuần sang phát triển năng lực thực hành, tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và điện toán đám mây cũng đang đặt ra những yêu cầu mới đối với nguồn nhân lực an ninh mạng. Các chuyên gia dự báo trong 5-10 năm tới, nhu cầu nhân lực chất lượng cao sẽ tiếp tục tăng mạnh, đặc biệt ở các lĩnh vực như bảo mật AI, an ninh điện toán đám mây, phân tích dữ liệu và trí tuệ mối đe dọa. Người lao động không chỉ cần kỹ năng kỹ thuật chuyên sâu mà còn phải am hiểu pháp lý, quản trị rủi ro, tiêu chuẩn quốc tế và đạo đức dữ liệu.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện hành lang pháp lý về chuyển đổi số, bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh mạng được kỳ vọng sẽ tạo động lực thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực. Các chuyên gia cho rằng cần sớm xây dựng khung năng lực quốc gia về nhân lực an ninh mạng, chuẩn hóa chương trình đào tạo, chứng chỉ nghề nghiệp và cơ chế đánh giá kỹ năng theo chuẩn quốc tế.

Để xây dựng hệ sinh thái nhân lực an ninh mạng bền vững, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò hoạch định chính sách, nhà trường đổi mới chương trình đào tạo, còn doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình thực hành, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.

Đây được xem là giải pháp căn cơ nhằm hình thành đội ngũ chuyên gia an ninh mạng chất lượng cao, góp phần bảo vệ chủ quyền số quốc gia và bảo đảm an toàn cho tiến trình phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.