Xây dựng thương hiệu để nâng cao giá trị xuất khẩu

Tăng trưởng theo số lượng không còn là hướng đi bền vững

Năm 2025, mặc dù chịu tác động bất lợi từ môi trường quốc tế và thiên tai, bão lũ trong nước diễn biến phức tạp, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn đạt được những kết quả tích cực. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả năm 2025 đạt 930,1 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 475 tỷ USD- tăng mạnh so với mức 400 tỷ USD ghi nhận trong năm 2024.

Cán cân thương mại thặng dư 20 tỷ USD, đánh dấu 10 năm liên tiếp xuất siêu kể từ năm 2016, tiếp tục khẳng định vai trò của xuất khẩu là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế.

Dệt may - một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam - đạt kết quả tích cực khi tính tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành, bao gồm cả sợi và phụ liệu, đạt gần 14,6 tỷ USD, tương đương mức tăng trưởng khoảng 6% so với trước.

Bên cạnh tăng trưởng xuất khẩu, ngành dệt may còn ghi nhận xuất siêu khoảng 20,3 tỷ USD trong năm 2025, qua đó đóng góp quan trọng vào cán cân thương mại và tăng trưởng GDP. Đây được coi là điểm tựa quan trọng để ngành duy trì vị thế trong bức tranh xuất khẩu chung của cả nước.

Tuy vậy, ông Trương Văn Cẩm - Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) đánh giá, những kết quả đạt được trong năm 2025 không che lấp thực tế rằng dư địa tăng trưởng theo chiều rộng đang dần thu hẹp, trong khi áp lực cạnh tranh từ các đối thủ tiếp tục gia tăng.

Ông Trương Văn Cẩm - Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS).

“Kỳ vọng tăng trưởng xuất khẩu ở mức 15 - 16% như mục tiêu chung là rất thách thức đối với ngành dệt may. Nguyên nhân là do thương mại toàn cầu hiện chỉ tăng khoảng 2 - 5%, trong khi tăng trưởng riêng của ngành dệt may thế giới cũng chỉ ở mức 2 - 3%. Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia cạnh tranh trực tiếp với Việt Nam đang tìm mọi cách hỗ trợ mạnh mẽ cho ngành dệt may của họ, nhất là các nền kinh tế phụ thuộc lớn vào lĩnh vực này”, ông Cẩm chia sẻ.

Vì vậy, theo Phó Chủ tịch VITAS, việc tiếp tục chạy theo tăng trưởng số lượng không còn là hướng đi bền vững. Ngành dệt may Việt Nam đặt mục tiêu năm 2026 đạt kim ngạch khoảng 49 - 49,5 tỷ USD, tương đương mức tăng khoảng 8%, song trọng tâm không nằm ở quy mô, mà là chất lượng tăng trưởng.

“Chúng tôi xác định không mở rộng nhiều về quy mô, vẫn tăng trưởng số lượng nhưng mục tiêu chính là nâng cao giá trị gia tăng, chất lượng sản phẩm, chất lượng dịch vụ và đẳng cấp của hàng dệt may Việt Nam”, ông Trương Văn Cẩm nhấn mạnh.

Cũng là mặt hàng xuất khẩu chủ lực, xuất khẩu cà phê năm 2025 ghi nhận mức tăng trưởng kỷ lục về giá trị, tăng gần 60% so với cùng kỳ, dù sản lượng chỉ tăng nhẹ (khoảng 8,7% - 15,1%)

Mức tăng này đến từ sự cộng hưởng của nhiều yếu tố, trong đó nổi bật là nhu cầu thị trường gia tăng và giá cà phê thế giới tăng mạnh.

Dù đạt kết quả ấn tượng, song ông Lê Đức Huy - Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, Chủ tịch HĐTV Simexco Đắk Lắk trăn trở: “Bước sang năm 2026, câu hỏi lớn đặt ra không phải là có thể lặp lại mức tăng trưởng “kỳ tích” đó hay không, mà là làm thế nào để duy trì được đà tăng trưởng bền vững, kể cả khi tốc độ không còn đột biến như năm trước. Quan trọng hơn, dư địa xuất khẩu cà phê của Việt Nam sẽ kéo dài đến đâu nếu nội lực không được nâng lên tương xứng?”

Ông Lê Đức Huy cho biết, dù kim ngạch xuất khẩu cà phê đã đạt khoảng 8 tỷ USD, nhưng con số này vẫn rất nhỏ nếu đặt trong bức tranh chung của ngành công nghiệp thực phẩm - đồ uống toàn cầu với trị giá khoảng 200 tỷ USD.

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở cơ cấu xuất khẩu. Phần lớn cà phê Việt Nam vẫn là cà phê nhân xanh, giá trị gia tăng thấp. Các sản phẩm chế biến sâu như cà phê rang xay, cà phê hòa tan dù đã có bước phát triển nhưng tỷ trọng vẫn còn hạn chế.

Việc thiếu các khu công nghiệp phù hợp, thiếu hệ thống kho bãi, kho lạnh, thiếu năng lực dự trữ khiến doanh nghiệp buộc phải chọn con đường xuất khẩu thô để quay vòng vốn nhanh.

“Nếu có các khu công nghiệp được quy hoạch bài bản, có kho trữ hàng, có hệ thống logistics đủ mạnh, doanh nghiệp không chỉ nâng cao khả năng dự trữ mà còn có thêm “độ trễ” để đàm phán giá, nâng cao giá trị mỗi đơn hàng. Khi đó, xuất khẩu cà phê sẽ có giá trị cao hơn”, ông Lê Đức Huy chia sẻ.

Nâng cao giá trị xuất khẩu bằng xây dựng thương hiệu

Từ thực tiễn của doanh nghiệp và địa phương, ông Huy kiến nghị, Tây Nguyên cần được kết nối tốt hơn với hệ thống logistics quốc gia và quốc tế. Việc quy hoạch nhanh các cụm, khu công nghiệp, cảng xuất khẩu tại chỗ, kho ngoại quan được thị trường quốc tế công nhận là yêu cầu cấp thiết.

Phần lớn cà phê xuất khẩu của Việt Nam vẫn là cà phê nhân xanh, giá trị gia tăng thấp.

Bên cạnh hạ tầng, bài toán tài chính cũng được đặt ra một cách rõ ràng. Không có tài chính dài hạn, doanh nghiệp rất khó đầu tư vào chế biến sâu, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu. Trong khi đó, nếu không làm được những việc này, mục tiêu duy trì tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030 sẽ rất khó đạt được.

Theo ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), việc đi tìm động lực tăng trưởng mới cho xuất khẩu trong năm 2026 là hết sức cần thiết và động lực tăng trưởng mới cho xuất khẩu cần dựa trên 4 trụ cột: sản xuất, logistics, thị trường và xúc tiến thương mại.

Về sản xuất, cần phát triển công nghiệp nền tảng, chủ động R&D để nâng cao giá trị nội địa. Logistics phải tối ưu hóa chi phí và tận dụng lợi thế địa kinh tế để vươn tầm toàn cầu. Về thị trường, cần đa dạng hóa qua các FTA mới và đẩy mạnh thương mại điện tử xuyên biên giới. Công tác xúc tiến phải đổi mới theo hướng ứng dụng số, đáp ứng tiêu chuẩn xanh và xây dựng thương hiệu gắn liền truy xuất nguồn gốc.

Trong khi đó, nhấn mạnh việc nâng cao giá trị xuất khẩu bằng việc xây dựng thương hiệu, ông Phan Đức Hiếu - Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội khóa XV, xây dựng thương hiệu là một trụ cột quan trọng của chiến lược xuất khẩu trong giai đoạn mới. Tăng trưởng xuất khẩu về lượng là cần thiết, nhưng chưa đủ nếu thiếu nền tảng thương hiệu và thông tin minh bạch về sản phẩm.

“Xây dựng thương hiệu là yếu tố then chốt để nâng cao giá trị gia tăng. Người tiêu dùng cần được cung cấp đầy đủ thông tin về sản phẩm, từ chủng loại, chất lượng đến nguồn gốc và quy trình sản xuất”, ông Phan Đức Hiếu nêu.

Theo ông Hiếu, khi thương hiệu được đầu tư bài bản, giá trị giữ lại trong nước sẽ được cải thiện, góp phần nâng cao hiệu quả xuất khẩu một cách bền vững. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các mặt hàng nông sản, nơi Việt Nam có lợi thế về sản lượng nhưng giá trị gia tăng và mức độ nhận diện thương hiệu trên thị trường quốc tế vẫn còn nhiều dư địa để cải thiện.

Nguyệt Minh