Xây dựng và nhân rộng các mô hình, giá trị văn hóa phù hợp với đời sống của người dân

Trong suốt chiều dài lịch sử, đặc biệt là những thời điểm đất nước đứng trước gian nguy, thử thách, chính văn hóa – với cốt lõi là tinh thần yêu nước, ý chí độc lập tự cường, truyền thống đại đoàn kết, sự yêu thương, sẻ chia, đùm bọc lẫn nhau – đã kết tinh thành sức mạnh vô song, giúp dân tộc Việt Nam vượt qua mọi khó khăn, viết nên những trang sử vàng chói lọi.

Tranh cổ động tuyên truyền Đại hội Đảng lần thứ XIV của Đảng. Nguồn: Internet.

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ đan xen thách thức, việc xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, đặc biệt là xây dựng và nhân rộng các mô hình văn hóa phù hợp, gắn bó chặt chẽ với đời sống của người dân, càng trở nên cấp thiết và có ý nghĩa chiến lược lâu dài.

Phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa - Nền tảng từ cơ sở, sức lan tỏa từ cộng đồng

Năm 2025, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” tiếp tục được triển khai sâu rộng, nghiêm túc và bài bản trên phạm vi cả nước. Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo tập trung của Ban Chỉ đạo Trung ương và sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành, phong trào đã được tổ chức thực hiện có trọng tâm, trọng điểm, gắn với yêu cầu thực tiễn của từng địa phương, từng cộng đồng dân cư. Công tác kiểm tra, giám sát được đổi mới về nội dung và phương pháp; sự phối hợp giữa các cơ quan thành viên ngày càng chặt chẽ, hiệu quả hơn, góp phần nâng cao chất lượng và chiều sâu của phong trào.

Điểm nổi bật của phong trào trong năm 2025 là tính thực chất và sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng. Nhiều địa phương đã chủ động sáng tạo, có những cách làm hay, giải pháp phù hợp, khơi dậy vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng đời sống văn hóa. Phong trào không còn dừng lại ở việc đăng ký danh hiệu hay hình thức bề nổi, mà ngày càng gắn với những việc làm cụ thể, thiết thực, đáp ứng trực tiếp nhu cầu đời sống tinh thần của người dân.

Theo bà Hà Thị Nga, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, phong trào đã thực sự đi vào chiều sâu với nhiều hoạt động có ý nghĩa xã hội sâu sắc. Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc được tổ chức linh hoạt, sáng tạo, không chỉ trong nước mà còn lan tỏa tới cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài như tại Nhật Bản, Nga…, góp phần nhân lên giá trị văn hóa Việt, củng cố tình làng nghĩa xóm, gắn kết cộng đồng người Việt trên toàn thế giới. Thông qua phong trào, hàng trăm nghìn ngôi nhà đại đoàn kết đã được xây dựng, sửa chữa; nhiều địa phương tích cực tham gia xóa nhà tạm, nhà dột nát, chung tay khắc phục hậu quả thiên tai, thể hiện sinh động tinh thần tương thân tương ái – một giá trị cốt lõi của văn hóa Việt Nam.

Cùng với đó, công tác tuyên truyền đóng vai trò quan trọng trong việc lan tỏa phong trào. Đài Tiếng nói Việt Nam và các cơ quan báo chí đã đẩy mạnh tuyên truyền, giới thiệu các mô hình tiêu biểu như “Người tốt, việc tốt”, “Gia đình văn hóa”, “Làng văn hóa”, “Tổ dân phố văn hóa”, phản ánh sinh động những điển hình tiên tiến, góp phần định hướng giá trị, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh cả trong đời sống thực và trên không gian mạng. Việc quảng bá hệ giá trị văn hóa và con người Việt Nam bằng nhiều ngôn ngữ cũng góp phần khẳng định sức mạnh mềm của văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Xây dựng và nhân rộng các mô hình văn hóa phù hợp – Từ yêu cầu thực tiễn đến động lực phát triển bền vững

Bước sang năm 2026 – năm đầu tiên thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026–2031, triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa – yêu cầu đặt ra đối với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” là phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ về tư duy, nội dung và phương thức triển khai, bảo đảm thực chất, hiệu quả và bền vững.

Nông thôn mới Hà Nội gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Nguồn: Internet.

Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính đã nhấn mạnh vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu các cấp, các ngành trong việc tổ chức thực hiện phong trào; đồng thời yêu cầu quán triệt sâu sắc các chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển văn hóa, lấy người dân làm trung tâm, phát huy vai trò tự quản của cộng đồng. Xây dựng và nhân rộng các mô hình văn hóa không thể theo cách áp đặt từ trên xuống, mà phải xuất phát từ nhu cầu, điều kiện và đặc trưng của từng địa bàn, từng vùng miền.

Thực tế cho thấy, những mô hình như “Gia đình văn hóa”, “Khu dân cư văn hóa”, “Cơ quan, đơn vị đạt chuẩn văn hóa” đã và đang tạo nền tảng quan trọng cho việc hình thành môi trường văn hóa lành mạnh ở cơ sở. Với tỷ lệ trên 90% hộ gia đình, thôn, tổ dân phố và trên 92% cơ quan, đơn vị đạt danh hiệu văn hóa, phong trào đã thực sự lan tỏa sâu rộng, góp phần chăm lo đời sống tinh thần của người dân, khơi dậy niềm tự hào dân tộc, củng cố niềm tin và khát vọng phát triển đất nước.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, phong trào cũng đang đối mặt với không ít khó khăn, hạn chế. Việc khai thác, sử dụng một số thiết chế văn hóa, thể thao ở cơ sở còn chưa hiệu quả; còn tình trạng lãng phí cơ sở vật chất, chưa đảm bảo vệ sinh, môi trường. Công tác đánh giá, xét tặng các danh hiệu văn hóa ở một số địa phương còn lúng túng, thiếu thống nhất; nguồn lực đầu tư cho phong trào còn hạn chế; cơ chế xã hội hóa chưa được khai thác đầy đủ.

Trước yêu cầu mới, việc xây dựng và nhân rộng các mô hình, giá trị văn hóa phù hợp với đời sống người dân cần được đặt trong tổng thể Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2026–2035. Các tiêu chí, tiêu chuẩn văn hóa cần được rà soát, hoàn thiện theo hướng thiết thực, khả thi, do chính người dân và cơ sở tham gia đề xuất, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế. Đồng thời, cần kiên quyết đấu tranh với các hành vi phản văn hóa, lệch chuẩn, làm xói mòn giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

Đẩy mạnh xã hội hóa, huy động sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân và cộng đồng trong xây dựng, quản lý và tổ chức hoạt động của các thiết chế văn hóa – thể thao là giải pháp quan trọng để tạo nguồn lực bền vững cho phong trào. Bên cạnh đó, việc tăng cường cơ chế theo dõi, đánh giá, tổng kết thực tiễn sẽ giúp kịp thời điều chỉnh chính sách, nhân rộng các mô hình hiệu quả, góp phần đưa văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội và là động lực nội sinh cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Xây dựng và nhân rộng các mô hình, giá trị văn hóa phù hợp, gắn bó chặt chẽ với đời sống của người dân không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành văn hóa, mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Khi văn hóa thực sự thấm sâu vào từng gia đình, từng khu dân cư, từng cơ quan, đơn vị, đó chính là lúc sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc được phát huy cao độ, tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, giàu bản sắc và bền vững.

V.X.B - N.T.D

Vũ Xuân Bân - Nguyễn Tiến Dũng