Xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật đến từng người dân, doanh nghiệp

Ngày 9/11 hằng năm là Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, gắn với sự kiện Quốc hội thông qua bản Hiến pháp đầu tiên ngày 9/11/1946. Nhân dịp này, phóng viên báo Tin tức và Dân tộc (TTXVN) đã có cuộc trao đổi với Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc về ý nghĩa, công tác tổ chức và những điểm mới trong hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc. Ảnh: BTP

Xin Thứ trưởng cho biết về ý nghĩa, thông điệp của Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026, cũng như công tác chuẩn bị và tổ chức Lễ hưởng ứng sự kiện này?

Ngày 9/11/1946, Quốc hội khóa I nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam) đã thông qua bản Hiến pháp đầu tiên, đặt nền móng cho việc xây dựng Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. Ngày 9/11 được Đảng, Nhà nước chọn làm Ngày Pháp luật Việt Nam, được thể chế quy định trong Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012. Trải qua 13 năm tổ chức, Lễ hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam đã trở thành sự kiện chính trị, pháp lý quan trọng, góp phần lan tỏa ý thức tuân thủ, thượng tôn pháp luật trong xã hội và các tầng lớp nhân dân.

Lễ hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm nay được tổ chức trong bối cảnh có nhiều ý nghĩa đặc biệt: toàn Đảng, toàn dân, toàn quân Kỷ niệm 80 năm ngày Bản Hiến pháp đầu tiên ra đời; năm đầu tiên triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng; cả nước đang nỗ lực thi đua lập thành tích thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 với nỗ lực lớn, quyết tâm cao, phấn đấu đạt mức tăng trưởng 2 con số, tạo động lực đưa đất nước phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

Bộ Tư pháp với vai trò là cơ quan Thường trực của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật Trung ương đã chủ động tham mưu cấp có thẩm quyền ban hành Kế hoạch tổ chức Lễ hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026. Đồng thời, xây dựng và giới thiệu Bộ nhận diện truyền thông, cùng các khẩu hiệu truyền thông để các bộ, ngành, địa phương, cơ quan, đơn vị thống nhất khai thác, sử dụng trong các hoạt động thông tin, truyền thông, cổ động trực quan và trên các nền tảng số.

Bên cạnh đó, Bộ Tư pháp đã xây dựng và đưa vào hoạt động chuyên mục "Hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026" trên Cổng Pháp luật quốc gia, Cổng Thông tin điện tử Bộ Tư pháp và Báo Pháp luật Việt Nam để các cơ quan, doanh nghiệp và nhân dân chủ động tiếp cận, tìm hiểu.

Theo kế hoạch, Lễ hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026 sẽ được tổ chức vào ngày 8/11/2026 tại Hội trường Bộ Tư pháp với hình thức trực tiếp (có sử dụng livestream trên nền tảng số của Bộ Tư pháp) với sự tham dự của đại diện Lãnh đạo Chính phủ, các ban, bộ, ngành, cơ quan Trung ương và địa phương. Các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp đang gấp rút chuẩn bị cho buổi lễ.

So với những năm trước, công tác hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026 có những thay đổi đáng chú ý nào về định hướng, nội dung và phương thức tổ chức, thưa ông?

Công tác chỉ đạo, định hướng nội dung hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026 có sự gắn kết chặt chẽ với việc triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị, nhấn mạnh vai trò của pháp luật trong kiến tạo phát triển, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Tinh thần xuyên suốt là gắn công tác phổ biến, giáo dục pháp luật với yêu cầu vận hành của mô hình chính quyền địa phương hai cấp; chú trọng tuyên truyền các quy định về phân cấp, phân quyền, giải quyết thủ tục hành chính và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Nội dung truyền thông phản ánh những dấu ấn nổi bật trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật năm 2026, nhất là hoạt động lập pháp của Quốc hội khóa XVI, công tác rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và đổi mới tổ chức thi hành pháp luật.

Lễ hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026 cũng có những điểm mới trong chương trình tổ chức, gắn hoạt động biểu dương, vinh danh "Gương sáng pháp luật" với việc trao tặng Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ cho các tập thể, cá nhân tiêu biểu có thành tích xuất sắc trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật; tổng kết và trao giải Cuộc thi trực tuyến "Tìm hiểu Hiến pháp và pháp luật" lần đầu tiên tổ chức trên Cổng Pháp luật quốc gia, thu hút 845.348 người tham gia với gần 2,6 triệu lượt dự thi.

Đặc biệt, điểm nhấn đột phá năm nay là thúc đẩy chuyển đổi số trong xây dựng và thi hành pháp luật, tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và khai thác các nền tảng số như Cổng Pháp luật quốc gia, mở rộng hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật trực tuyến, giúp người dân và doanh nghiệp tiếp cận pháp luật thuận tiện, kịp thời.

Những đổi mới này hướng tới đưa Ngày Pháp luật Việt Nam trở thành hoạt động thiết thực, lan tỏa sâu rộng tinh thần thượng tôn Hiến pháp và pháp luật, đồng thời khẳng định vai trò của pháp luật trong kiến tạo và thúc đẩy phát triển đất nước.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc làm việc với các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp về công tác chuẩn bị tổ chức Lễ hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026. Ảnh: BTP

Để Ngày Pháp luật Việt Nam không chỉ dừng lại ở một sự kiện kỷ niệm mang tính phong trào mà thực sự trở thành động lực lan tỏa tinh thần thượng tôn pháp luật trong đời sống xã hội, chúng ta cần tập trung vào những định hướng, nhiệm vụ trọng tâm nào trong thời gian tới, thưa ông?

Trước hết phải nhấn mạnh rằng, việc tôn vinh Hiến pháp và pháp luật phải được cụ thể hóa bằng hành động tháo gỡ điểm nghẽn thể chế trong thực tiễn. Mỗi cơ quan, đơn vị cần biến tinh thần Ngày Pháp luật Việt Nam thành kết quả giải quyết trực tiếp các vấn đề nóng: đẩy mạnh cải cách hành chính, cắt giảm giấy phép con, đơn giản hóa thủ tục thuế, hải quan và môi trường đầu tư kinh doanh. Lấy hiệu quả phát triển và lợi ích của nhân dân làm thước đo cho kết quả tổ chức thi hành pháp luật.

Mục tiêu cao nhất là xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật trở thành chuẩn mực ứng xử tự giác của mọi chủ thể trong xã hội. Không chỉ ngày 9/11, mà 365 ngày trong năm, tinh thần sống và làm việc theo Hiến pháp, pháp luật phải thường trực. Mỗi cán bộ, công chức phải là người tiên phong, kiến tạo sự chuẩn mực; mỗi người dân coi việc tuân thủ pháp luật vừa là trách nhiệm, vừa là nền tảng để xây dựng xã hội an toàn, văn minh.

Cùng với đó, tư duy lập pháp trong bối cảnh mới đòi hỏi sự chuyển dịch trọng tâm, gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và thực thi, trong đó tổ chức thi hành pháp luật phải được coi là khâu đột phá. Việc ban hành luật kịp thời, chất lượng phải luôn đi đôi với tiến độ ban hành đồng bộ các văn bản quy định chi tiết, triệt để khắc phục tình trạng “luật chờ nghị định, thông tư”.

Công tác tổ chức thi hành pháp luật phải được đánh giá bằng hiệu quả thực tế: tháo gỡ kịp thời các điểm nghẽn thể chế, cắt giảm chi phí tuân thủ, khơi thông nguồn lực và mang lại không gian phát triển thuận lợi, an toàn cho người dân, doanh nghiệp. Lợi ích thiết thực của xã hội chính là minh chứng rõ nét nhất cho sức sống của pháp luật.

Bên cạnh đó, các hoạt động hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam phải được triển khai sâu rộng, thực chất đến tận cơ sở, quán triệt nguyên tắc lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Nội dung và hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật cần bám sát hơi thở thực tiễn, xuất phát từ chính nhu cầu tìm hiểu pháp luật hàng ngày và những vấn đề "nóng" mà dư luận đang quan tâm.

Thay vì truyền thông một chiều, cần tăng cường các diễn đàn đối thoại, tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý và hòa giải ở cơ sở để trực tiếp lắng nghe, đồng hành và giải đáp tháo gỡ kịp thời những khó khăn, vướng mắc pháp lý phát sinh trong đời sống dân sinh cũng như hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh. Pháp luật chỉ thực sự có sức sống bền vững khi trở thành công cụ hữu hiệu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng và giải quyết triệt để những bức xúc ngay từ cơ sở.

Trân trọng cảm ơn Thứ trưởng!