Xe điện thắng thế trong cuộc đua giao hàng đô thị

Trong chuỗi logistics, “last mile” (chặng giao hàng cuối) được xem là khâu tốn kém và phức tạp nhất. Đây là quãng đường ngắn nhưng phải di chuyển qua các khu dân cư đông đúc, thường xuyên dừng đỗ và chịu áp lực về thời gian giao hàng.

Các nghiên cứu cho chỉ ra rằng chặng giao hàng cuối chiếm tới 60 - 70% tổng chi phí vận chuyển và tạo ra khoảng 30% lượng khí CO₂ của toàn ngành logistics. Chính vì vậy, nhiều thành phố châu Âu thúc đẩy lộ trình loại bỏ xe giao hàng chạy diesel khỏi khu vực trung tâm, thay thế bằng xe.

Xe tải giao hàng chạy điện hoạt động trên một tuyến phố ở Hà Lan. (Ảnh: DHL)

Từ đầu năm 2025, nhiều thành phố tại Hà Lan bắt đầu triển khai các khu vực phát thải bằng 0 (Zero Emission Zone) dành cho xe tải và xe giao hàng. Mặc dù một số phương tiện vẫn được phép hoạt động trong giai đoạn chuyển tiếp đến năm 2030, xu hướng chuyển sang phương tiện không phát thải gần như không thể đảo ngược.

Trong quý I/2026, xe điện đã chiếm hơn 20% doanh số ô tô mới tại châu Âu, với tốc độ chuyển đổi đặc biệt nhanh tại khu vực Benelux và Bắc Âu.

Xe điện không chỉ xanh mà còn rẻ hơn

Nếu trước đây yếu tố môi trường là động lực chính thúc đẩy quá trình điện hóa, thì hiện nay bài toán chi phí mới là lý do khiến doanh nghiệp logistics quyết định chuyển đổi.

Chi phí sử dụng điện thấp hơn khoảng 60 - 70% so với nhiên liệu diesel. Động cơ điện cũng có cấu tạo đơn giản hơn, ít chi tiết chuyển động nên giảm đáng kể chi phí bảo dưỡng.

Lợi thế này càng rõ rệt trong môi trường đô thị, nơi phương tiện phải liên tục dừng và tăng tốc. Trong khi xe diesel tiêu hao nhiều nhiên liệu ở điều kiện vận hành này, xe điện có thể thu hồi năng lượng khi giảm tốc nhờ hệ thống phanh tái sinh, giúp cải thiện hiệu suất sử dụng điện thêm 10 - 25%.

Những lợi thế về chi phí đang thúc đẩy thị trường xe giao hàng chạy điện tăng trưởng nhanh. Các tổ chức nghiên cứu dự báo quy mô thị trường toàn cầu sẽ vượt 39 tỷ USD trong năm 2026 và tiến gần 140 tỷ USD vào năm 2033.

Điện hóa phương tiện cũng kéo theo sự thay đổi trong cách tổ chức vận chuyển.

Thay vì sử dụng xe tải cỡ lớn khó di chuyển trong các khu phố hẹp, nhiều doanh nghiệp chuyển sang xe điện cỡ nhỏ hoặc xe đạp chở hàng.

Một mẫu xe chở hàng nhỏ gọn và linh hoạt trên đường phố nội đô ở Hà Lan. (Ảnh: Qarry)

Bên cạnh đó là mô hình microhub - các điểm trung chuyển quy mô nhỏ đặt ở rìa thành phố. Xe tải lớn chỉ vận chuyển hàng đến các điểm này, sau đó xe điện hạng nhẹ hoặc xe đạp chở hàng đảm nhận những km cuối cùng.

Mô hình này giúp giảm lượng xe tải đi vào khu dân cư, hạn chế ùn tắc, tiếng ồn và khí thải. Dự án CodeZERO hiện đang thử nghiệm giải pháp tại Utrecht (Hà Lan) và Antwerp (Bỉ).

Hạ tầng điện trở thành bài toán mới

Rào cản lớn nhất của quá trình điện hóa hiện nay không còn nằm ở phương tiện mà ở hệ thống điện.

Nhiều đô thị châu Âu đang đối mặt với tình trạng quá tải lưới điện khi số lượng xe điện tăng nhanh. Không ít doanh nghiệp logistics muốn mở rộng đội xe nhưng không thể lắp đặt đủ trạm sạc tại các trung tâm phân phối.

Để giải quyết vấn đề này, các doanh nghiệp bắt đầu áp dụng chiến lược sạc thông minh, ưu tiên sạc xe vào những khung giờ nhu cầu sử dụng điện thấp nhằm giảm áp lực lên lưới điện.

Bên cạnh đó, pin lưu trữ tại các kho hàng đang được xem là giải pháp giúp doanh nghiệp sạc nhanh mà không cần nâng cấp công suất kết nối.

Trong tương lai, xe điện cũng có thể trở thành nguồn lưu trữ năng lượng phân tán, cung cấp điện ngược trở lại lưới vào giờ cao điểm.

Các chuyên gia nhận định quá trình chuyển đổi sang logistics không phát thải sẽ tiếp tục tăng tốc trong những năm tới.

Chi phí đầu tư ban đầu cho xe điện và hạ tầng sạc vẫn còn cao, nhưng có thể được bù đắp nhờ việc tối ưu tuyến đường bằng trí tuệ nhân tạo, kết hợp đơn hàng tại các điểm trung chuyển và giảm chi phí vận hành trong dài hạn.

Người hưởng lợi cuối cùng là các cư dân. Khi xe diesel dần biến mất khỏi các tuyến phố, tiếng ồn giảm, chất lượng không khí được cải thiện và môi trường sống trở nên dễ chịu hơn.