Xóa bỏ hình thức thuế khoán, hơn 100.000 hộ kinh doanh Bắc Ninh trước yêu cầu chuyển đổi số

Chuyển đổi số phải đi vào từng hoạt động kinh doanh

Đây là một trong những vấn đề trọng tâm được đặt ra tại Hội nghị Kế hoạch phối hợp triển khai thí điểm hỗ trợ cửa hàng, hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ chuyển đổi số trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh vào ngày 20/8.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh Mai Sơn cho biết, dư địa chuyển đổi số trong khu vực hộ kinh doanh tại Bắc Ninh còn rất lớn. Toàn tỉnh có 106.537 hộ kinh doanh đang hoạt động, nhưng mới hơn 2.000 hộ sử dụng phần mềm quản lý bán hàng, tương đương chưa đến 2%. Trong khi đó, phần lớn hộ đã quen với quét mã QR, chuyển khoản qua điện thoại nhưng quản lý bán hàng, kê khai vẫn chủ yếu dựa vào ghi chép thủ công.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương phát biểu tại Hội nghị

Theo đánh giá của tỉnh, trở ngại hiện nay không chỉ nằm ở công nghệ. Tâm lý ngại thay đổi, kỹ năng số hạn chế, khó lựa chọn giải pháp phù hợp, lo ngại chi phí ban đầu và an toàn dữ liệu đều là những rào cản đối với hộ kinh doanh. Bởi vậy, chỉ tuyên truyền hay giới thiệu phần mềm là chưa đủ; các hộ cần được hướng dẫn trực tiếp tại chỗ, với những giải pháp đơn giản, chi phí phù hợp và sự đồng hành rõ ràng của nhà cung cấp.

Từ thực tế trên, kế hoạch đặt mục tiêu tiếp cận, hướng dẫn tối thiểu 10.000 cửa hàng, hộ kinh doanh; trong đó phấn đấu ít nhất 50% được cài đặt phần mềm, nền tảng số. Các chủ thể, hộ kinh doanh, làng nghề cũng được hỗ trợ xây dựng thương hiệu trên tên miền quốc gia, với mục tiêu hoàn thành trước ngày 31/12/2026. Tuy nhiên, lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh nhấn mạnh kết quả cần được đo bằng số hộ thực tế sử dụng và tiếp tục duy trì nền tảng số sau chương trình, thay vì chỉ dựa trên số hội nghị hay lớp tập huấn được tổ chức.

Cách tiếp cận này cũng được Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh khi cho rằng chuyển đổi số không phải là ứng dụng một vài phần mềm đơn lẻ hay số hóa những công việc vốn có, mà phải trở thành phương thức phát triển mới, tạo ra mô hình sản xuất, kinh doanh mới và nâng cao năng lực cạnh tranh. Bắc Ninh là một trong 5 địa phương đầu tiên được Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp triển khai chương trình, qua đó đưa chuyển đổi số tới khu vực kinh tế cơ sở.

Để chương trình không dừng lại ở việc “cài phần mềm”, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương đề nghị các giải pháp trước hết phải dễ hiểu, dễ sử dụng, phù hợp với quy mô và năng lực của hộ kinh doanh. Những nhu cầu thiết yếu như quản lý bán hàng, quản lý kho và thanh toán không dùng tiền mặt cần được ưu tiên. Quá trình triển khai đồng thời phải bảo đảm “rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm và rõ kết quả”, gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh mạng, an toàn dữ liệu.

Một mắt xích quan trọng khác là chuyển đổi phương thức thực hiện nghĩa vụ thuế. Theo đại diện cơ quan Thuế tỉnh Bắc Ninh, tỷ lệ hộ kinh doanh đã kê khai thuế trên địa bàn hiện đạt 83%; tỷ lệ cài đặt và sử dụng eTax Mobile đạt 94%, tỷ lệ nộp tờ khai đúng hạn đạt 99%. Toàn bộ hộ thuộc diện triển khai hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền đã đăng ký và sử dụng.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh Mai Sơn phát biểu tại Hội nghị

Dù vậy, quá trình triển khai thực tế cho thấy mức độ sẵn sàng về công nghệ và kỹ năng số giữa các nhóm hộ chưa đồng đều. Một bộ phận hộ vẫn cần được hướng dẫn trực tiếp khi đăng ký, kê khai, sử dụng hóa đơn điện tử và thanh toán điện tử; các giải pháp quản lý bán hàng, lập hóa đơn và thanh toán cũng cần tiếp tục được đơn giản hóa, bảo đảm chi phí phù hợp. Đây là lý do Thuế tỉnh đề xuất hình thành mô hình phối hợp giữa cơ quan Thuế, UBND xã, phường, ngân hàng và doanh nghiệp công nghệ, trong đó mỗi bên đảm nhiệm một khâu hỗ trợ cụ thể.

Việc hỗ trợ tại cơ sở cũng được xác định là yếu tố quyết định. Tỉnh Bắc Ninh dự kiến mỗi xã, phường tổ chức tối thiểu một hội thảo hoặc lớp tập huấn về chuyển đổi số cho hộ kinh doanh trước ngày 30/11/2026; đồng thời huy động tổ công nghệ số cộng đồng, đoàn thanh niên, tổ dân phố và doanh nghiệp hướng dẫn trực tiếp tại cửa hàng theo phương châm “đến tận nơi, cầm tay chỉ việc”.

Từ “lên môi trường số” đến “kinh doanh được trên môi trường số”

Nếu số hóa quản lý và nghĩa vụ thuế là một vế của bài toán, mở rộng thị trường và tạo thêm doanh thu là vế còn lại. Từ góc độ thương mại điện tử, ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), đặt vấn đề chuyển đổi số cần trả lời được những nhu cầu rất cụ thể của người kinh doanh: công nghệ có giúp bán thêm hàng, tìm thêm khách, quản lý cửa hàng thuận tiện và giảm chi phí hay không.

Bắc Ninh đã có nền tảng đáng kể để phát triển theo hướng này. Riêng tháng 7/2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa trên địa bàn ước đạt 10.274 tỷ đồng, tăng 26,86% so với cùng kỳ. Đến hết năm 2025, Bắc Ninh có 179.038 shop trên hai sàn Shopee và TikTok Shop. Địa phương cũng có 721 sản phẩm OCOP được công nhận tính đến giữa năm 2026, bên cạnh hệ thống làng nghề, nông sản và sản phẩm đặc trưng phong phú.

Những con số này cũng cho thấy bài toán không còn đơn thuần là đưa thêm hộ kinh doanh lên mạng. Theo ông Hoàng Ninh, chương trình cần chuyển trọng tâm từ giúp người kinh doanh “lên môi trường số” sang “kinh doanh được trên môi trường số”. Việc mở một gian hàng hay cài đặt phần mềm tương đối dễ, nhưng quan trọng hơn là người bán có tạo thêm khách hàng, đơn hàng, doanh thu và tiếp tục sử dụng công cụ đó sau ba tháng, sáu tháng hay không.

Ký kết Kế hoạch phối hợp, triển khai thí điểm hỗ trợ cửa hàng, hộ kinh doanh bán buôn, chuyển đổi số trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh giữa Bộ Khoa học và Công nghệ và UBND tỉnh Bắc Ninh.

Do đó, thay vì triển khai dàn trải ngay từ đầu, đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đề xuất lựa chọn một số nhóm hộ, chợ, cửa hàng bán lẻ, chủ thể OCOP, hợp tác xã hoặc cơ sở làng nghề có nhu cầu thực sự để hỗ trợ. Cách làm cũng cần bám vào từng hoạt động cụ thể: nơi cần quản lý hàng hóa, thanh toán thì hỗ trợ công cụ tương ứng; nơi có sản phẩm tốt nhưng thị trường còn hẹp thì tập trung vào kênh bán, nội dung và giao nhận. Người kinh doanh cần được hướng dẫn ngay trên cửa hàng và sản phẩm của mình, từ đưa thông tin lên mạng, nhận và quản lý đơn hàng đến kết nối giao hàng, tổ chức livestream, với mục tiêu cuối cùng là có thể tự vận hành sau thời gian hỗ trợ.

Như vậy, hỗ trợ chuyển đổi số cần bám sát nhu cầu thực tế của từng nhóm hộ, từ quản lý hàng hóa, thanh toán đến bán hàng trực tuyến, giao nhận và livestream. Quan trọng hơn, sau quá trình hỗ trợ, hộ kinh doanh phải có khả năng tự sử dụng công nghệ để quản lý thuận tiện hơn, tiếp cận thêm khách hàng và nâng cao hiệu quả kinh doanh.