Xoá khoảng trống pháp lý dữ liệu ở cấp xã

Định hình lại diện mạo của hạ tầng pháp lý số

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Duy Thắng cho biết, sau hơn 10 năm triển khai Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật theo Nghị định số 52/2015/NĐ-CP, nhiều vấn đề mới đặt ra trong bối cảnh công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số phát triển mạnh. Quá trình thực hiện Nghị định số 52/2015/NĐ-CP cũng phát sinh một số bất cập cần được bổ sung, sửa đổi.

Trong đó đối tượng, phạm vi văn bản đăng tải, thời hạn gửi văn bản, thời hạn đăng tải văn bản trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật theo Nghị định số 52/2015/NĐ-CP không còn phù hợp, thống nhất với quy định tại một số văn bản quy phạm pháp luật, dẫn đến hệ thống pháp luật về công tác này thiếu tính thống nhất, đồng bộ, gây khó khăn trong triển khai thực hiện giữa các bộ, ngành, địa phương. Đáng lưu ý, 100% văn bản của cấp xã chưa được đăng tải trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật…

Phó Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật Nguyễn Duy Thắng chủ trì hội thảo. Ảnh: Phạm Kiên

Dự thảo nghị định thay thế Nghị định số 52/2015/NĐ-CP đã thể hiện rõ 3 đột phá nhằm định hình lại hoàn toàn diện mạo của hạ tầng pháp lý số. Theo đó, dự thảo áp dụng nguyên tắc kết nối tự động toàn trình. Dữ liệu được tạo lập một lần tại nơi phát sinh văn bản gốc (Hệ thống Quản lý văn bản và điều hành hoặc công báo điện tử) và thực hiện cơ chế kéo dữ liệu tự động về Cơ sở dữ liệu quốc gia.

Việc vận hành trên hạ tầng Trung tâm Dữ liệu quốc gia không chỉ là thay đổi về địa điểm đặt máy chủ, mà là sự tích hợp vào Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số. Điều này giúp dữ liệu pháp luật liên thông hoàn toàn với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đất đai, doanh nghiệp, tạo thành một mạng lưới dữ liệu sạch, giúp giảm thiểu tối đa sai lệch thông tin và lãng phí nguồn lực xã hội.

Đột phá thứ hai, đó là cấu trúc dữ liệu sâu và chỉ dẫn pháp luật bằng AI. Theo đó, dự thảo yêu cầu một tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe hơn: Cấu trúc hóa nội dung văn bản đến cấp phần, chương, mục, tiểu mục, điều, khoản, điểm (nếu có).

Đây là điều kiện cần để các thuật toán xử lý ngôn ngữ tự nhiên có thể bóc tách, phân tích nội dung. Nếu không có cấu trúc hoá dữ liệu sâu, AI sẽ chỉ nhìn thấy một khối văn bản đóng khung và không thể khai thác. Khi có cấu trúc, AI có thể hỗ trợ đưa ra các chỉ dẫn pháp luật chính xác đến từng điểm, khoản cho người dùng; có thể khai thác, biểu diễn dữ liệu theo ngôn ngữ đơn giản, thuận tiện cho người dân, doanh nghiệp tra cứu, sử dụng.

Để tránh hiểm họa "hộp đen" pháp lý, dự thảo quy định bắt buộc phải " gắn nhãn nhận biết AI. Các thông tin do AI tạo lập chỉ có giá trị tham khảo; tính chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất vẫn thuộc về bản gốc đã được ký số. Điều này đảm bảo AI là công cụ hỗ trợ tiếp cận, không phải chủ thể thay thế con người trong áp dụng pháp luật.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Phạm Kiên

Mở rộng phạm vi dữ liệu

Bên cạnh đó, dự thảo đã mở rộng phạm vi dữ liệu, xóa khoảng trống pháp lý dữ liệu ở cấp xã. Theo đó, dữ liệu không chỉ dừng lại ở văn bản quy phạm pháp luật mà còn bao phủ các văn bản hành chính có liên quan trực tiếp đến hiệu lực như: Lệnh công bố, văn bản đính chính, văn bản bãi bỏ một phần, văn bản tạm ngưng hiệu lực, văn bản hướng dẫn áp dụng...

Đặc biệt, dự thảo quy định đầy đủ trách nhiệm đăng tải, quy trình đăng tải bao phủ 100% văn bản cấp xã, bù đắp khoảng trống pháp lý, xoá bỏ "vùng xám" dữ liệu văn bản do cấp xã ban hành…

Tại hội thảo, các đại biểu đã trao đổi, góp ý đối với từng điều khoản của dự thảo Nghị định, trong đó chú trọng các nội dung mới, mang tính đột phá. Các ý kiến cũng đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định, trong đó quy định trách nhiệm đăng tải, cập nhật dữ liệu văn bản cấp xã nhằm bảo đảm tính khả thi trong quá trình triển khai Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật.

Theo Bộ Tư pháp, Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật không thể tiếp tục tồn tại như một kho lưu trữ tệp tin tĩnh, mà phải trở thành trụ cột cốt lõi của hệ thống hạ tầng pháp lý số quốc gia hoặc Cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật – nơi cung cấp nguồn dữ liệu "đúng - đủ - sạch - sống" về văn bản quy phạm pháp luật và các thông tin liên quan đến văn bản quy phạm pháp luật cho toàn bộ bộ máy hành chính và xã hội.