Xong dự án 10.000 tỷ đồng, TP.HCM có hết ngập?

Ngập kéo dài, nước rút chậm sau mưa lớn

Ghi nhận của PV, từ giữa tháng 9 đến đầu tháng 10/2026, TP.HCM liên tục xuất hiện những trận mưa lớn vào chiều tối, nhiều đợt trùng với triều cường, khiến nhiều tuyến đường ngập sâu. Đáng lo ngại, nước không chỉ dâng trong và sau cơn mưa mà còn rút rất chậm, có nơi kéo dài đến ngày hôm sau.

Tình trạng ngập lụt sau những trận mưa lớn kết hợp triều cường đã trở thành nỗi ám ảnh của người dân TP.HCM.

Nước ngập khiến nhiều phương tiện chết máy, người đi đường phải dò dẫm qua những đoạn ngập, nguy cơ mất an toàn rình rập. Tại các khu dân cư, nước tràn vào nhà làm ướt đồ đạc, hư hỏng tài sản, đảo lộn sinh hoạt. Việc buôn bán của các hộ ven đường cũng bị ảnh hưởng khi nước ngập kéo dài.

Theo Sở Xây dựng TP.HCM, toàn địa bàn hiện ghi nhận 159 điểm thường xuyên ngập, gồm 76 điểm thuộc TP.HCM cũ, 52 điểm thuộc Bình Dương cũ và 31 điểm thuộc Bà Rịa - Vũng Tàu cũ. Trong đó, 119 điểm ngập do mưa, 10 điểm do triều và các điểm còn lại do mưa kết hợp triều cường.

Một trong những nguyên nhân là hệ thống thoát nước hiện hữu chưa đáp ứng được những trận mưa lớn. Hệ thống được thiết kế để tiêu thoát lượng mưa khoảng 85,3mm trong 3 giờ và ứng phó với mực triều +1,32m. Tuy nhiên, trong các ngày 30/9 và 1/10, nhiều trạm đo ghi nhận lượng mưa trên 100mm chỉ trong 45 phút đến một giờ.

Mưa lớn khiến nước dồn nhanh vào hệ thống thoát nước, trong khi triều cường hạn chế khả năng tiêu thoát ra sông, kênh rạch. Bên cạnh đó, nhiều tuyến cống cũ, khẩu độ nhỏ, thiếu kết nối đồng bộ; kênh rạch bồi lắng, bị thu hẹp cũng khiến nước rút chậm.

Kỳ vọng dự án gần 10.000 tỷ đồng

Dự án Giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu, giai đoạn 1, được khởi công từ năm 2016 theo hợp đồng BT, với tổng mức đầu tư ban đầu gần 10.000 tỷ đồng, do Công ty CP Đầu tư Xây dựng Trung Nam làm nhà đầu tư.

Sau nhiều lần đình trệ, dự án được tái khởi động vào tháng 2/2026 khi các vướng mắc từng bước được tháo gỡ. Theo nhà đầu tư, gần 1.500 cán bộ, kỹ sư, công nhân đang tập trung hoàn thiện các hạng mục, hướng tới bàn giao đồng bộ trong tháng 11/2026.

Dự án gồm 6 cống kiểm soát triều lớn tại Bến Nghé, Tân Thuận, Phú Xuân, Mương Chuối, Cây Khô và Phú Định; hai cống nhỏ tại Cầu Kinh, Bà Bướm; khoảng 6km đê bao, kè ven sông Sài Gòn tại các đoạn xung yếu, kết hợp 43 cống kiểm soát triều nhỏ.

Khi vận hành, hệ thống cống đóng để ngăn triều khi mực nước bên ngoài dâng cao và mở khi điều kiện cho phép để hỗ trợ thoát nước. Công trình được kỳ vọng kiểm soát triều tại khu vực được bảo vệ, giảm tác động của triều cường và hỗ trợ tiêu thoát nước khi mưa lớn.

TS Võ Kim Cương, nguyên Phó kiến trúc sư trưởng TP.HCM, cho biết ông đặt nhiều kỳ vọng vào dự án. Nếu hoàn thành và vận hành đúng yêu cầu, phù hợp quy hoạch, công trình có thể cải thiện đáng kể tình trạng ngập do triều tại khu vực được bảo vệ.

Tuy nhiên, dự án dự kiến vận hành giữa tháng 11, khi mùa mưa gần kết thúc, nên cần thêm thời gian để đánh giá đầy đủ hiệu quả trong điều kiện mưa lớn kết hợp triều cường.

Ông cũng lưu ý, ngăn triều bên ngoài mới giải quyết một phần bài toán chống ngập. Nếu hệ thống cống bên trong không đủ độ dốc, miệng thu nước bị rác bít kín, cửa van vận hành không đúng hoặc các tuyến thoát nước chưa kết nối đồng bộ, nước vẫn có thể ứ đọng.

Do đó, hoàn thành dự án gần 10.000 tỷ đồng không đồng nghĩa toàn bộ điểm ngập của TP.HCM sẽ được xử lý. Hiệu quả còn phụ thuộc vào khả năng tiêu thoát của từng lưu vực, hệ thống cống nội bộ, kênh dẫn và cửa xả.

87 dự án chống ngập đến năm 2030

Theo ông Phạm Quốc Huy, Phó trưởng Phòng Hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng TP.HCM, UBND thành phố đã ban hành Kế hoạch số 537 ngày 2/10/2026, xác định 87 dự án với tổng mức đầu tư khoảng 142.340,7 tỷ đồng, đặt mục tiêu xử lý 50 vị trí ngập trong giai đoạn 2026-2030.

TP.HCM đang chạy đua với thời gian để đưa dự án ngăn triều gần 10.000 tỷ đồng về đích.

Theo lộ trình, năm 2026 hoàn thành 9 dự án, xử lý 3 vị trí ngập; năm 2027 hoàn thành 45 dự án, xử lý 30 vị trí; năm 2028 hoàn thành 9 dự án, xử lý 5 vị trí; năm 2029 hoàn thành 6 dự án, xử lý 2 vị trí; năm 2030 hoàn thành 18 dự án, xử lý 10 vị trí.

Trong năm 2026, thành phố dự kiến hoàn thành các công trình chống sạt lở bán đảo Thanh Đa, đoạn 2, 3 và 4; dự án cải tạo hệ thống thoát nước khu vực chợ Thủ Đức. Dự án cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên được kỳ vọng cải thiện khả năng tiêu thoát nước tại những khu vực thường xuyên ngập, trong đó có đường Nguyễn Văn Quá.

Khu vực Thảo Điền, Quốc Hương và Nguyễn Văn Hưởng cũng nằm trong danh mục điểm ngập nặng được ưu tiên xử lý, dự kiến hoàn thành trong tháng 10/2026. Công trình thủy lợi bờ tả sông Sài Gòn, đoạn từ rạch Cầu Ngang đến khu đô thị Thủ Thiêm, gồm cống ngăn triều và hệ thống bơm, dự kiến được đưa vào quản lý, vận hành trong năm nay.

Thành phố đồng thời đẩy nhanh các dự án cải tạo kênh rạch như Xuyên Tâm, Văn Thánh, kênh Đôi và Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên nhằm tăng khả năng dẫn, tiêu thoát nước.

Khơi thông dòng chảy, tăng không gian trữ nước

Theo TS Võ Kim Cương, chống ngập TP.HCM không thể chỉ dựa vào các công trình đê bao, ngăn triều mà cần kết hợp quy hoạch cao độ nền, hệ thống thoát nước, hồ điều tiết và bảo vệ sông, kênh, rạch tự nhiên.

Quá trình đô thị hóa khiến diện tích xây dựng tăng, ao hồ và vùng trữ nước tự nhiên bị thu hẹp. Trong khi đó, nhiều tuyến cống cũ không còn đáp ứng nhu cầu tiêu thoát. Khả năng thoát nước còn phụ thuộc vào độ dốc, hướng dòng chảy và mực nước tại điểm tiếp nhận.

Ông Cương cho rằng, thành phố cần rà soát toàn bộ hệ thống từ cống nhánh, cống chính đến kênh rạch, cửa xả để xác định các điểm nghẽn. Việc nâng cao độ nền cũng phải được tính toán tổng thể theo từng lưu vực, tránh tình trạng nước từ khu vực được nâng nền dồn sang nơi khác, làm phát sinh điểm ngập mới.

Bên cạnh đó, việc di dời nhà ven kênh rạch, nạo vét và khơi thông các tuyến bị lấn chiếm có ý nghĩa quan trọng. TP.HCM đặt mục tiêu di dời hơn 40.000 căn nhà ven kênh đến năm 2030. Nếu thực hiện đồng bộ với cải tạo dòng chảy, chương trình này có thể góp phần khôi phục không gian thoát nước và tăng khả năng điều tiết tự nhiên.

TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP.HCM, cũng cho rằng, thành phố cần khảo sát thực địa sau các trận mưa ngập, lập bản đồ cao độ chi tiết để xác định điểm trũng, hướng tập trung dòng chảy và điểm cuối của từng lưu vực.

Theo ông, cần tính toán thay thế các tuyến cống cũ có khẩu độ không còn phù hợp, tăng khả năng kết nối với những trục kênh rạch tự nhiên như Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Tàu Hủ, Kênh Tẻ, Tham Lương - Bến Cát và rạch Xuyên Tâm. Tại những nơi phù hợp, thành phố nên xem xét mương hở, cống hở để thuận lợi kiểm tra, nạo vét, duy tu; đồng thời bố trí hồ điều tiết, hồ sinh thái tại các vị trí thích hợp.