Xử lý chuyển hướng người chưa thành niên phạm tội: Gắn trách nhiệm, giúp sửa sai

Hàng trăm trường hợp được chuyển hướng

Từ ngày 1/1/2026, Luật Tư pháp người chưa thành niên chính thức có hiệu lực với quy định nổi bật về xử lý chuyển hướng đối với người chưa thành niên phạm tội đáp ứng đủ các điều kiện theo quy định pháp luật. Đây là bước ngoặt trong chính sách tư pháp, phù hợp hơn với tâm lý, đặc điểm lứa tuổi và khả năng cải tạo của người dưới 18 tuổi. Chuyển hướng không đồng nghĩa với bỏ qua hành vi vi phạm. Người đủ điều kiện vẫn phải tuân thủ các biện pháp quản lý, giáo dục nghiêm ngặt theo quy định. Mục tiêu cốt lõi là giúp các em nhận thức rõ sai lầm, khắc phục hậu quả, hạn chế nguy cơ tái phạm và tái hòa nhập cộng đồng bền vững.

Nhiều thiếu niên trong các vụ gây rối trật tự công cộng đã được chuyển hướng giáo dục tại cộng đồng.

Tính đến nay, toàn thành phố đã có 231 người chưa thành niên được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng, đưa về giáo dục, quản lý tại cộng đồng. Con số cho thấy chính sách mới đã đi vào cuộc sống, đồng thời đặt ra yêu cầu quản lý hoàn toàn mới đối với cơ quan tiến hành tố tụng và chính quyền cơ sở.

Theo Trung tá Nguyễn Mạnh Hùng, Đội trưởng Đội Phòng ngừa, điều tra tội phạm xâm phạm nhân thân (Phòng Cảnh sát hình sự, Công an thành phố), chuyển hướng là chủ trương đúng đắn và giàu tính nhân văn. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là khi trở về môi trường cũ, liệu gia đình và địa phương có đủ năng lực, trách nhiệm để quản lý, giáo dục các em? Thực tế cho thấy, quản lý sau chuyển hướng vẫn là khâu khó. Theo quy định, chủ tịch UBND cấp xã chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện và có thể giao cho các đoàn thể phối hợp theo dõi song nhiệm vụ này hiện chủ yếu vẫn do lực lượng công an cơ sở đảm nhiệm.

Từ đầu năm 2026 đến nay, lực lượng công an đã khởi tố hàng trăm đối tượng dưới 18 tuổi liên quan đến các vụ án gây rối trật tự công cộng, cố ý gây thương tích, cướp và cướp giật tài sản. Thực trạng này phản ánh một thực tế đáng lo ngại: Công tác phòng ngừa, quản lý người chưa thành niên có nguy cơ vi phạm vẫn chưa đủ sức răn đe, đặc biệt là không ít trường hợp đã được trao cơ hội sửa sai vẫn vi phạm.

Gắn trách nhiệm

Một thành phần quan trọng trong quy trình xử lý chuyển hướng là đội ngũ làm công tác xã hội. Họ là những người trực tiếp đánh giá hoàn cảnh, môi trường sống và tham gia hỗ trợ các em trong suốt quá trình xử lý. Theo Quyết định số 454/QĐ-UBND ngày 17/3/2026 của UBND thành phố, trên địa bàn hiện có 31 người làm công tác xã hội ở một số cơ quan, đơn vị tham gia công tác tư pháp người chưa thành niên.

Thành phố Bắc Ninh hiện có 231 người chưa thành niên phạm tội được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng, đưa về quản lý, giáo dục tại cộng đồng.

Tuy nhiên, đội ngũ làm công tác xã hội vẫn gặp nhiều rào cản khi đảm nhận nhiệm vụ mới. Trực tiếp tham gia xác minh điều tra xã hội, chị Nguyễn Minh Hồng (cán bộ Bệnh viện Đa khoa số 1) cho biết, việc tiếp cận thông tin các trường hợp ở ngoại tỉnh rất khó khăn. Bên cạnh đó, dù nằm trong danh sách của tỉnh, chị chưa được tập huấn bài bản về quy trình chuyển hướng nên hầu như phải phụ thuộc vào sự hướng dẫn của cán bộ điều tra. Những hạn chế này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đánh giá hoàn cảnh. Trong khi người chưa thành niên phạm tội do nhiều nguyên nhân như: Gia đình buông lỏng quản lý, bỏ học hay tâm lý lệch chuẩn... Nếu không xác định đúng căn nguyên, các giải pháp hỗ trợ sẽ chỉ dừng lại trên giấy.

Theo ông Lục Xuân An, Chủ tịch UBND xã Sơn Động, địa phương hiện đang quản lý 1 người chưa thành niên áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng. Sau khi tiếp nhận, chính quyền xã phân công lực lượng công an phối hợp cùng an ninh cơ sở, các đoàn thể và gia đình để theo dõi, giáo dục. Dù vậy, công tác quản lý vẫn gặp nhiều thách thức bởi nhiều em dễ bị bạn xấu rủ rê, rời nhà vào ban đêm để sang địa bàn khác vi phạm.

Vụ gây rối trật tự công cộng xảy ra ngày 14/6/2026 tại phường Nếnh là minh chứng. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố đã xác định 42 đối tượng liên quan, gồm 26 người chưa thành niên. Đáng chú ý, Hoàng Anh C. (sinh năm 2009, ở xã Sơn Động) và Trần Đức T. (sinh năm 2009, ở xã Thiện Tân, Lạng Sơn) đều là những trường hợp từng được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng trước đó nhưng vẫn tiếp tục tái phạm. Cụ thể, C. từng được chuyển hướng sau khi gây rối trật tự công cộng ngày 30/1/2026; còn T. từng được trao cơ hội tương tự sau vụ việc ngày 9/11/2025. Việc cả hai tiếp tục tái vi phạm pháp luật nghiêm trọng là lời cảnh báo về hiệu quả quản lý thực tế sau khi quyết định chuyển hướng có hiệu lực.

Để chính sách xử lý chuyển hướng phát huy hiệu quả, vấn đề không chỉ là đưa người chưa thành niên phạm tội trở về cộng đồng mà phải bảo đảm quá trình quản lý, giáo dục được thực hiện thực chất. Cùng với rà soát, kịp thời phát hiện những trường hợp có nguy cơ tái phạm, cần nâng cao năng lực cho lực lượng trực tiếp quản lý, giáo dục tại cơ sở và tăng cường phối hợp giữa chính quyền, nhà trường, gia đình và công an. Chuyển hướng chỉ thực sự có ý nghĩa khi người chưa thành niên được trao cơ hội làm lại và được đồng hành đủ chặt chẽ để không tái phạm.