Xử phạt 'mạnh tay', ngăn chặn trẻ em tiếp xúc với thuốc lá

Từ ngày 15/5/2026, bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính từ 3-5 triệu đồng. Ảnh: ST

Bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi bị phạt đến 5 triệu đồng

Tại Điều 25 Nghị định 90 quy định hành vi vi phạm quy định về bán, cung cấp thuốc lá sẽ bị phạt cao nhất lên đến 5.000.000 đồng.

Phạt tiền từ 1.000.000 - 3.000.000 đồng đối với hành vi không có biển thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi tại điểm bán của đại lý bán buôn, đại lý bán lẻ thuốc lá.

Mức phạt từ 3.000.000 - 5.000.000 đồng được áp dụng đối với một trong các hành vi: Trưng bày quá một bao hoặc một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu thuốc lá tại đại lý bán lẻ, điểm bán lẻ thuốc lá; bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi; bán, cung cấp thuốc lá không ghi nhãn, không in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá theo quy định của pháp luật.

Nghị định 90 cũng đưa ra mức răn đe trực tiếp đối với nhóm thanh thiếu niên. Cụ thể, Điều 29 quy định, phạt tiền từ 200.000 đồng - 500.000 đồng đối với người từ đủ 16 tuổi nhưng chưa đủ 18 tuổi có hành vi sử dụng thuốc lá.

Phạt tiền từ 500.000 đồng - 1.000.000 đồng đối với một trong các hành vi: Vận động, ép buộc người khác sử dụng thuốc lá; sử dụng người chưa đủ 18 tuổi mua thuốc lá.

Phạt tiền từ 3.000.000 đồng - 5.000.000 đồng đối với một trong các hành vi: Sử dụng hình ảnh thuốc lá trên báo chí, xuất bản phẩm dành riêng cho trẻ em; cung cấp thông tin không có cơ sở khoa học, không chính xác về thuốc lá và tác hại của thuốc lá;

Nghị định cũng nêu rõ việc không đưa nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá vào kế hoạch hoạt động hằng năm, không đưa quy định cấm hút thuốc lá tại nơi làm việc vào quy chế nội bộ; không hạn chế hình ảnh diễn viên sử dụng thuốc lá trong các tác phẩm sân khấu, điện ảnh theo quy định của pháp luật cũng sẽ bị phạt từ 3.000.000 - 5.000.000 đồng.

Công cụ pháp lý bảo vệ trẻ em khỏi tác hại thuốc lá

Có thể thấy, các quy định trên đã tạo công cụ pháp lý khá chặt chẽ với mục tiêu ngăn chặn tác hại của thuốc lá với trẻ em: Vừa cấm người lớn đẩy trẻ em vào con đường tiếp xúc với thuốc lá, cấm các cơ sở buôn bán thuốc lá bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi, vừa răn đe trực tiếp thanh thiếu niên có ý định sử dụng sản phẩm này.

Thực tế tại Việt Nam, hình ảnh trẻ em cầm tiền chạy ra tiệm tạp hóa mua thuốc lá cho ông, cho bố hay chú, bác trong nhà không phải là điều hiếm gặp. Nhiều người lớn coi đây là chuyện hết sức bình thường song thực tế cho thấy, khi một đứa trẻ thường xuyên tiếp xúc với vỏ bao thuốc lá, ngửi mùi khói thuốc và trực tiếp thực hiện hành vi mua bán mặt hàng này sẽ rất dễ bị kích thích. Từ việc cầm hộ, mua giúp đến việc lén lút hút thử một điếu thuốc là vô cùng mong manh.

Việc tăng cường các biện pháp xử phạt vi phạm hành chính là biện pháp răn đe nhằm ngăn chặn trẻ em tiếp xúc với thuốc lá. Ảnh: ST

Việc sai trẻ đi mua thuốc lá chính là cách người lớn vô tình "mở đường" cho con em mình tiếp cận sớm với môi trường độc hại, đi ngược lại những nỗ lực phòng, chống tác hại của thuốc lá mà toàn xã hội đang chung tay xây dựng.

Hay như việc trưng bày thuốc lá với những bao bì bắt mắt, cách sắp xếp nổi bật tại quầy thanh toán, vị trí ngang tầm mắt… khiến sản phẩm thuốc lá dễ dàng thu hút sự chú ý của người tiêu dùng. Đặc biệt, với thanh thiếu niên - nhóm đối tượng dễ bị tác động việc thường xuyên tiếp xúc với hình ảnh thuốc lá làm gia tăng nguy cơ thử hút và hình thành hành vi sử dụng.

Một nghiên cứu thực hiện tại 240 trường học ở Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh cho thấy, trong bán kính 100m xung quanh trường, trung bình có tới 13 điểm bán thuốc lá. Đáng chú ý, có tới 65% điểm bán vẫn bán thuốc lá điếu lẻ - hình thức bị cấm theo quy định.

Bên cạnh đó,65,0% điểm bán có bán thuốc lá điếu lẻ 57,6% điểm bán trưng bày thuốc lá ngang tầm mắt trẻ em 33,5% điểm bán có yếu tố quảng cáo thuốc lá 27,9% trưng bày gần bánh kẹo, đồ chơi trẻ em Trung bình 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường (bán kính 100m).

Những con số này cho thấy thuốc lá vẫn đang "hiện diện" một cách phổ biến trong môi trường sống hàng ngày, vô hình trung làm gia tăng nguy cơ tiếp cận và kích thích hành vi thử hút ở thanh thiếu niên. Trong khi đó, các nghiên cứu quốc tế cho thấy, việc loại bỏ hình ảnh thuốc lá khỏi không gian bán lẻ có thể làm giảm đáng kể mức độ "bình thường hóa" của hành vi hút thuốc trong xã hội.

Vì vậy, việc thiết lập các biện pháp hành chính bên cạnh các hoạt động tuyên truyền phòng, chống tác hại thuốc lá là một chiến lược dài hạn nhằm bảo vệ thế hệ tương lai của đất nước.