Xuân về vùng bưởi đỏ tiến vua

Theo quan niệm của người dân, sắc đỏ của bưởi tượng trưng cho may mắn, phúc lộc.

Bưởi đỏ từ lâu không chỉ là một loại quả đặc sản, trong ký ức của nhiều thế hệ, đó còn là thứ quả gắn với lễ nghĩa, với mâm cỗ tết. Lam Sơn tên gọi hiện nay của vùng đất Thọ Xuân cũ được thành lập trên cơ sở sáp nhập thị trấn Lam Sơn, Xuân Bái và Thọ Xương. Trong không gian địa lý ấy, bưởi đỏ được trồng ở nhiều vùng khác nhau, mang theo những tên gọi gắn với từng địa danh và tập quán canh tác. Tại Thọ Xương cũ, người dân gọi giống bưởi này là bưởi Luận Văn, vùng trồng đã xây dựng được thương hiệu, được cấp chỉ dẫn địa lý và đạt chuẩn OCOP. Còn ở xã Xuân Bái cũ, người dân lại quen gọi là bưởi đỏ tiến vua. Tên gọi khác nhau, song bưởi đỏ ở vùng đất Lam Sơn cùng chung một tầng ý nghĩa, giống bưởi gắn với truyền thống tiến vua, với sắc xuân, với mong ước đủ đầy của mỗi gia đình.

Ở thôn Xuân Tân, anh Lê Công Châu (sinh năm 1973) cùng vợ là chị Ngô Thị Dung đã trồng bưởi được 20 năm. Theo anh Châu, trồng bưởi đỏ không khó, nhưng để cây cho quả đẹp, đúng chất thì cần rất nhiều công chăm sóc. Đất phải được cải tạo kỹ, cây phải được theo dõi sát sao từng giai đoạn sinh trưởng. Đặc biệt, bưởi đỏ cần thời gian để “nuôi màu”, nếu thu hoạch non hoặc chăm sóc không đều tay thì quả sẽ không đạt sắc đỏ tự nhiên. Ở thôn Hồng Sơn, ông Lê Trí Nhạc (72 tuổi) là một trong những người trồng bưởi đỏ lâu năm cho biết: “Cây bưởi cũng như con người, phải hiểu nó thì mới chăm được. Đến mùa phải bọc quả cẩn thận, tránh côn trùng, giữ cho da quả nhẵn, màu lên đều. Bưởi đẹp là bưởi nhìn đã thấy tết”. Với kinh nghiệm nhiều năm, từ vài chục gốc bưởi ban đầu, đến nay gia đình ông đã phát triển lên hơn 300 gốc. Dù thổ nhưỡng tốt nhưng các hộ gia đình trồng bưởi ở thôn Hồng Sơn không ồ ạt mở rộng diện tích. Người dân chủ yếu giữ quy mô vừa phải, coi bưởi như một loại cây lâu năm gắn bó với đất, với nếp nhà. Mỗi mùa bưởi chín, những khu vườn lại rộn ràng người ra vào, chọn từng quả để dành cho khách quen hoặc cho gia đình.

Ông Lê Trí Nhạc, thôn Hồng Sơn, xã Lam Sơn và anh Trần Tiến Hải (Phường Hạc Thành) là những người tâm huyết với bưởi đỏ tiến vua.

Khoảng 15 năm trở lại đây, anh Trần Tiến Hải (phường Hạc Thành) là một trong những người chọn con đường gắn bó bền bỉ với bưởi đỏ tiến vua. Trên diện tích gần 2ha tại xã Lam Sơn với hơn 700 gốc bưởi được canh tác theo hướng hữu cơ, anh Hải không chỉ trồng cây mà còn kiên trì giữ chất lượng. Theo anh Hải, làm bưởi đỏ tiến vua không thể chạy theo số lượng. Cây bưởi cần thời gian, đất cần được nuôi dưỡng, còn người trồng phải đủ kiên nhẫn để không đánh đổi chất lượng lấy sản lượng. Vì thế, dù sản lượng mỗi năm không tăng đột biến, nhưng chất lượng quả được anh giữ ổn định. Không chỉ chăm lo cho vườn bưởi của gia đình, anh Hải còn đứng ra liên kết, bao tiêu sản phẩm cho một số hộ dân trong vùng. Sự liên kết ấy giúp người trồng yên tâm hơn về đầu ra, đồng thời giữ được mặt bằng chất lượng chung cho bưởi đỏ tiến vua. Những năm gần đây, bưởi đỏ tiến vua được thị trường ưa chuộng, đặc biệt vào dịp tết. Tùy theo mẫu mã và thời điểm, giá bưởi đỏ dao động từ 40.000 - 200.000 đồng/kg, thậm chí có quả bưởi rao bán giá tiền triệu. Với mức giá này, bưởi đỏ không chỉ mang lại thu nhập ổn định cho người trồng mà còn góp phần nâng cao giá trị kinh tế trên cùng một đơn vị diện tích đất.

Anh Lê Công Châu, thôn Xuân Tân, xã Lam Sơn đã có gần 20 năm trồng giống bưởi đỏ tiến vua.

Từ câu chuyện của anh Trần Tiến Hải và những người trồng bưởi ở Lam Sơn để khẳng định bưởi đỏ thực sự trở thành sản phẩm giá trị, cần sự chung tay của người nông dân, doanh nghiệp, đến chính quyền và ngành nông nghiệp. Việc xây dựng vùng trồng ổn định, phát triển sản xuất hữu cơ, gắn bưởi đỏ tiến vua với câu chuyện văn hóa và du lịch trải nghiệm là hướng đi cần được tính đến. Khi người trồng yên tâm với đầu ra, khi giá trị được trân trọng đúng mức, bưởi đỏ tiến vua mới có thể bền vững cùng thời gian. Để rồi khi xuân về, những quả bưởi đỏ lại được đặt trang trọng trên mâm cỗ tết, trở thành món quà gửi gắm ước mong về một năm mới an lành, đủ đầy. Và phía sau mỗi quả bưởi ấy là những con người âm thầm giữ hồn bưởi đỏ tiến vua, giữ cho một giá trị văn hóa, lịch sử và kinh tế của vùng đất Lam Sơn được tiếp nối qua từng mùa xuân.

Bài và ảnh: Ngọc Huấn