Xuất khẩu cá tra chịu áp lực kép

Cá tra xuất khẩu hiện chịu sức ép lớn từ thị trường Mỹ. Ảnh: C.Khôi

Áp lực thuế quan

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep), 8 tháng năm 2026, xuất khẩu cá tra sang Hoa Kỳ giảm gần 14% so với cùng kỳ. Riêng tháng 8, kim ngạch xuất khẩu giảm trên 50%.

Từ ngày 24/2/2026, Hoa Kỳ áp dụng phụ thu nhập khẩu 10% trong thời hạn 150 ngày. Khi biện pháp này kết thúc vào ngày 24/7, hàng hóa Việt Nam tiếp tục chịu mức thuế bổ sung 12,5% theo Điều 301. Đối với cá tra, mức thuế này được cộng thêm vào các nghĩa vụ thuế hiện hành, đáng chú ý là thuế chống bán phá giá.

Bà Lê Hằng - Phó Tổng thư ký Vasep cho biết, năm 2026 là năm nhiều thách thức đối với xuất khẩu cá tra sang Hoa Kỳ. Trong khi xuất khẩu sang một số thị trường vẫn duy trì tăng trưởng, thì thị trường Hoa Kỳ lại suy giảm rõ rệt. Sức ép đáng kể đối với doanh nghiệp (DN) đến từ các chính sách thuế.

Thuế chống bán phá giá tiếp tục là một trong những khoản chi phí đáng kể. Tháng 8/2026, Bộ thương mại Hoa Kỳ công bố kết quả cuối cùng của kỳ rà soát hành chính lần thứ 21, với mức thuế 1 USD/kg đối với Công ty Biển Đông; 0,38 USD/kg đối với NTSF; 0,84 USD/kg đối với Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Thủy sản Cần Thơ và Công ty Nam Việt. Mức thuế áp dụng đối với thực thể Việt Nam là 2,39 USD/kg. Việc các khoản thuế được áp dụng đồng thời làm tăng chi phí đưa cá tra vào thị trường Hoa Kỳ, gây sức ép lên giá bán và biên lợi nhuận của DN.

Bên cạnh chính sách thuế, ngành cá da trơn Việt Nam còn đối mặt với xu hướng thúc đẩy sản xuất nội địa của Hoa Kỳ. Tháng 7/2026, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) công bố kế hoạch mua tới 20 triệu USD cá da trơn nuôi tại nước này trong tổng gói mua thực phẩm trị giá 76,5 triệu USD để phục vụ các chương trình hỗ trợ lương thực và dinh dưỡng. Đáng chú ý, Dự luật S.4945 - Home Market Restoration Act of 2026 - đề xuất áp dụng hạn ngạch thuế quan đối với philê cá da trơn nhập khẩu. Theo đề xuất, Việt Nam được phân bổ hạn ngạch 84 triệu kg/năm; lượng trong hạn ngạch chịu thuế 50% theo giá trị, trong khi phần vượt hạn ngạch chịu thuế 200%. Tuy nhiên, đây là dự luật mới được trình và chưa phải quy định có hiệu lực. Nếu được thông qua, cơ chế này có thể tạo thêm áp lực đối với cá da trơn nhập khẩu, trong đó có cá tra Việt Nam.

Động lực từ châu Á

Giới chuyên gia kinh tế nhận định, nếu sức ép thuế quan, xu hướng bảo hộ và nhu cầu tiêu dùng yếu tiếp tục kéo dài, DN sẽ phải tính toán kỹ hơn về giá bán, cơ cấu sản phẩm, khách hàng và mức độ phụ thuộc vào thị trường này. Trong khi đó, sự tăng trưởng tại Trung Quốc và nhóm thị trường CPTPP cho thấy dư địa đa dạng hóa thị trường vẫn còn đáng kể. Đây có thể là hướng đi quan trọng để ngành cá tra giảm bớt mức độ phụ thuộc vào Hoa Kỳ và chủ động hơn trước những thay đổi ngày càng khó dự đoán của thương mại quốc tế.

Theo ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng Thư ký Vasep, cơ hội của cá tra cũng được củng cố bởi diễn biến tích cực tại một số thị trường xuất khẩu chủ lực. Trung Quốc hiện là thị trường tiêu thụ thủy sản lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 24% tổng kim ngạch. Trong 7 tháng đầu năm, xuất khẩu thủy sản sang Trung Quốc tăng 37,1%, cao hơn đáng kể mức tăng tại Hoa Kỳ và Nhật Bản, lần lượt tăng 2,5% và 2,3%. Đáng chú ý, xuất khẩu thủy sản sang thị trường Hồng Kông (Trung Quốc) trong 8 tháng đạt khoảng 2,03 tỷ USD, tăng 33,4%. Thị trường này đóng góp hơn 60% phần tăng thêm của tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản, với nhu cầu gia tăng ở nhiều nhóm sản phẩm, trong đó có cá tra.

Ở một diễn biến khác, số liệu của Cục Hải quan Việt Nam (Bộ Tài chính) cho thấy, 8 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu cá tra sang Nhật Bản đạt 36,31 triệu USD, tăng 20,8% so với cùng kỳ. Riêng tháng 8 đạt 5,47 triệu USD, tăng 23,7%. Hiện cá tra Việt Nam cũng đã xuất hiện trong hệ thống phân phối thực phẩm chuyên nghiệp của Kyokuyo tại Nhật. Đại diện của Vasep nhận định, việc Kyokuyo liên tục giới thiệu cá tra cho thấy sản phẩm đang có thêm dư địa tại thị trường Nhật Bản. Lợi thế của cá tra nằm ở giá cạnh tranh, nguồn cung ổn định và khả năng chế biến đa dạng.

Tuy nhiên, Nhật Bản cũng là thị trường đặt ra yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm, độ đồng đều và tính ổn định của chuỗi cung ứng. Vì vậy, việc mở rộng thị phần không chỉ phụ thuộc vào giá mà còn đòi hỏi DN phát triển sản phẩm phù hợp khẩu vị và các kênh tiêu thụ tại đây.

Tổng Thư ký Vasep cho hay, Trung Quốc và Nhật Bản có thể tiếp tục là động lực tăng trưởng quan trọng trước mắt, nhưng về dài hạn, ngành cá tra cần mở rộng không gian thị trường sang EU, CPTPP, Trung Đông, Mỹ Latinh và các thị trường mới nổi. Đây không chỉ là bài toán mở rộng doanh số mà còn nhằm giảm rủi ro khi hoạt động xuất khẩu phụ thuộc quá lớn vào một thị trường. Những thay đổi về chính sách thương mại, tiêu chuẩn nhập khẩu, nhu cầu tiêu dùng hay các yếu tố địa chính trị đều có thể tác động trực tiếp đến DN.