Xuất khẩu khí đốt Nga sụt giảm: Tái định hình bản đồ năng lượng và địa chính trị 2026
Mất thị phần tại châu Âu, Nga quyết liệt đẩy mạnh các dự án đường ống sang châu Á, thắt chặt liên minh năng lượng với Trung Quốc và Ấn Độ để đối phó với các lệnh trừng phạt phương Tây.
Sự sụt giảm 44% xuất khẩu khí đốt Nga sang châu Âu vào năm 2025 đang tạo ra cuộc đại tu địa chính trị toàn cầu. Ảnh: TASS
Theo trang tin châu Âu EUToday ngày 5/1, sự sụt giảm kỷ lục trong xuất khẩu khí đốt qua đường ống của Nga sang châu Âu không chỉ là một con số thống kê đơn thuần, mà đã trở thành chất xúc tác cho cuộc đại tu cấu trúc năng lượng và trật tự địa chính trị toàn cầu khi bước sang năm 2026.
EUToday lưu ý, lượng khí đốt Nga cung cấp qua đường ống cho lục địa già đã giảm tới 44% vào năm 2025, chạm mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ. Sự đứt gãy này đang buộc cả phương Đông lẫn phương Tây phải viết lại chiến lược của mình.
Châu Âu: Từ phụ thuộc đến tự chủ chiến lược
Tác động rõ nét nhất là việc Liên minh châu Âu (EU) đẩy nhanh lộ trình đa dạng hóa nguồn cung, thoát khỏi sự lệ thuộc nhiên liệu hóa thạch vào Moskva. Với việc dòng chảy qua Ukraine bị gián đoạn, nguồn cung còn lại của Nga hiện chỉ còn tập trung chủ yếu vào tuyến TurkStream. Theo các quy định mới, EU đặt mục tiêu đầy tham vọng: Cấm hoàn toàn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và khí đốt đường ống từ Nga vào cuối năm 2026 và mùa thu năm 2027.
Lộ trình này, kết hợp cùng chiến lược REPowerEU, đang thúc đẩy thị trường châu Âu vận hành theo ba trụ cột chính: Thứ nhất, tăng cường LNG. Nguồn cung từ Mỹ và Qatar đã thay thế phần lớn khoảng trống mà Nga để lại.
Thứ hai, cắt giảm nhu cầu. Những tiến bộ trong hiệu suất năng lượng và năng lượng tái tạo giúp giảm tổng lượng tiêu thụ, hạn chế rủi ro từ bên ngoài. Thứ ba, củng cố quyền tự chủ. Khí đốt không còn là “vũ khí chính trị” hữu hiệu của Moskva đối với Brussels như trước đây.
Dù vậy, quá trình này không thiếu thách thức. Chi phí nhập khẩu LNG và đầu tư cơ sở hạ tầng mới vẫn đang tạo ra gánh nặng tài chính đáng kể cho các nền kinh tế châu Âu trong giai đoạn chuyển đổi.
Nga và chiến lược “xoay trục sang phía Đông”
Trước sự quay lưng của thị trường truyền thống, Nga đang quyết liệt định hướng lại dòng chảy năng lượng sang châu Á. Các dự án như đường ống "Power of Siberia" sang Trung Quốc và kế hoạch mở rộng "Power of Siberia-2" là minh chứng rõ nhất cho nỗ lực này.
Sự dịch chuyển đó mang lại những hệ quả địa chính trị sâu sắc. Trung Quốc đang nhanh chóng trở thành khách hàng mua khí đốt dài hạn quan trọng nhất, giúp Nga giảm bớt áp lực từ các lệnh trừng phạt của phương Tây.
Đồng thời, việc mở rộng đường ống sang Trung Á cũng cho thấy Moskva đang nỗ lực tích hợp dòng chảy năng lượng vào các liên minh khu vực mới. Tuy nhiên, giới chuyên gia lưu ý rằng chiến lược này cũng làm tăng sự phụ thuộc của Moskva vào các đối tác như Trung Quốc, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ.
Biến động thị trường và liên minh mới
Cuộc khủng hoảng nguồn cung từ Nga đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện giá cả toàn cầu. Việc châu Âu chuyển sang dùng LNG khiến giá năng lượng tại lục địa này gắn chặt với các biến động quốc tế. Dự kiến trong năm 2026, khi năng lực sản xuất LNG toàn cầu tăng mạnh, sự biến động giá có thể sẽ hạ nhiệt nhờ nguồn cung dư thừa.
Về mặt ngoại giao, sự sụt giảm khí đốt Nga đã tạo ra một sự thống nhất hiếm hoi trong nội bộ EU về chính sách năng lượng. Đồng thời, mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương giữa Mỹ và châu Âu ngày càng khăng khít hơn thông qua các thỏa thuận thương mại LNG và hợp tác hạ tầng bền vững.
Có thể thấy khi bước sang năm 2026, trạng thái cân bằng năng lượng mới sẽ được xác lập dựa trên các yếu tố: công nghệ lưu trữ, năng lượng tái tạo và vai trò điều tiết của thị trường LNG toàn cầu.
Tóm lại, sự sụp đổ của xuất khẩu khí đốt Nga không phải là một biến động tạm thời mà là cuộc tái cấu trúc mang tính hệ thống. Những gì từng là đòn bẩy nay đã trở thành động lực để châu Âu tìm kiếm sự tự chủ, đồng thời mở ra một chương mới đầy phức tạp trong mối quan hệ giữa năng lượng và ngoại giao toàn cầu.
