Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản: Nỗ lực bứt tốc cuối năm

8 tháng đầu năm 2026 sản phẩm chăn nuôi đạt 511,9 triệu USD, tăng 30%. Ảnh: Chu Khôi

Theo số liệu ước tính của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, riêng tháng 8/2026, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 6,47 tỷ USD, tăng 3,6% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 8 tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt gần 49,31 tỷ USD, tăng 7%.

Điểm đáng chú ý trong bức tranh xuất khẩu năm nay là tăng trưởng không còn phụ thuộc quá lớn vào một vài nhóm hàng truyền thống. Kim ngạch xuất khẩu nông sản đạt 25,66 tỷ USD, tăng 2,7%; lâm sản đạt 12,57 tỷ USD, tăng 5,4%; thủy sản đạt 7,94 tỷ USD, tăng 10,9%. Đáng chú ý, sản phẩm chăn nuôi đạt 511,9 triệu USD, tăng 30%; nhóm hàng đầu vào sản xuất đạt 2,61 tỷ USD, tăng 64,8%; xuất khẩu muối đạt 10,4 triệu USD, tăng 44,4% so với cùng kỳ. Những con số này phản ánh khả năng mở rộng ở các nhóm hàng có quy mô khác nhau, đồng thời cho thấy tăng trưởng không chỉ dựa vào một vài mặt hàng truyền thống.

Trong tháng 8/2026, kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam ước đạt 1,24 tỷ USD, đưa tổng kim ngạch xuất khẩu 8 tháng năm 2026 lên 6,02 tỷ USD, tăng 24,9% so với cùng kỳ năm trước. Thị trường Trung Quốc chiếm 58,9% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả; Hoa Kỳ và Hàn Quốc lần lượt chiếm 7,6% và 4,2%. Trong cơ cấu xuất khẩu rau quả, sầu riêng vẫn là mặt hàng chủ lực.

Bên cạnh những gam màu sáng từ rau quả, thủy sản hay chăn nuôi, bức tranh xuất khẩu 8 tháng đầu năm 2026 cũng bộc lộ không ít gam màu trầm đòi hỏi sự nhìn nhận thấu đáo. Sự tăng trưởng của toàn ngành thực tế chưa thực sự đồng đều, khi một số mặt hàng nông sản chủ lực từng là thế mạnh lại đang chịu áp lực giảm sút rõ rệt về giá trị. Đơn cử như ngành cà phê, dù khối lượng xuất khẩu trong 8 tháng đạt khoảng 1,3 triệu tấn, tăng 13,1%, nhưng tổng kim ngạch thu về lại sụt giảm 9,1%, dừng lại ở mức 6 tỷ USD. Nguyên nhân cốt lõi đến từ việc giá xuất khẩu bình quân sụt giảm mạnh tới 19,7%, rơi xuống ngưỡng khoảng 4.538 USD/tấn, đặt ra thách thức lớn về bài toán biên độ lợi nhuận.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại mặt hàng gạo và cao su, nơi sức ép từ thị trường quốc tế khiến cả lượng và giá trị xuất khẩu đều đối mặt với nhiều khó khăn. Trong 8 tháng, xuất khẩu gạo đạt khoảng 6 triệu tấn với trị giá 2,86 tỷ USD, giảm 6,3% về lượng và 11,9% về giá trị, với giá bình quân giảm 6% xuống còn 480,9 USD/tấn. Mặc dù Philippines vẫn duy trì vị thế là thị trường tiêu thụ lớn nhất chiếm 43,2% thị phần, áp lực chung về nguồn cung và sự cạnh tranh vẫn hiện hữu. Tương tự, mặt hàng cao su ghi nhận khối lượng đạt 936,1 nghìn tấn với trị giá 1,86 tỷ USD, giảm 16,1% về lượng và 6,2% về giá trị, dù giá xuất khẩu bình quân có nhích lên được 1.986 USD/tấn.

Để hướng tới mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản khoảng 74 tỷ USD trong năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết là tiếp tục hoàn thiện thể chế, coi đây là nhiệm vụ đột phá nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất, chế biến và xuất khẩu. Cùng với đó là mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Việc khai thác tốt hơn các thị trường tiềm năng như Ấn Độ, Trung Đông, châu Phi và các thị trường có nhu cầu cao đối với nông sản nhiệt đới sẽ giúp giảm áp lực phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống. Một nhiệm vụ quan trọng khác là đẩy nhanh cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và vận hành hiệu quả hệ thống truy xuất nguồn gốc. Đây không còn là yêu cầu mang tính kỹ thuật đơn thuần mà đã trở thành “tấm vé” để nông sản Việt Nam bước vào những thị trường có tiêu chuẩn cao.

Đối với các ngành hàng chủ lực đang gặp khó khăn, cần chủ động tháo gỡ từng điểm nghẽn, chuẩn bị đầy đủ điều kiện đáp ứng quy định mới của các thị trường nhập khẩu. Đặc biệt, ngành thủy sản cần tiếp tục triển khai quyết liệt các giải pháp gỡ cảnh báo “thẻ vàng” IUU, tạo nền tảng để khôi phục và mở rộng thị trường xuất khẩu bền vững.