Xuất khẩu nông sản: Kỳ vọng bứt phá từ lợi thế vùng nguyên liệu

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của Gia Lai đạt khoảng 3,44 tỷ USD, vượt gần 19,7% so với kế hoạch năm và tăng 14,7% so với năm 2024. Trong cơ cấu đó, xuất khẩu nông sản chiếm tỷ trọng lớn với nhiều mặt hàng chủ lực như cà phê, chuối, chanh dây, mì, gạo… khẳng định vai trò nền tảng của nông nghiệp trong phát triển kinh tế của tỉnh.

Nâng chất lượng, mở rộng thị trường xuất khẩu

Hiện nay, nông sản Gia Lai đã có mặt tại gần 60 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có nhiều thị trường yêu cầu cao về chất lượng và tiêu chuẩn kỹ thuật như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Nhật Bản. Đây là kết quả của quá trình chuẩn hóa sản xuất, đầu tư chế biến và xây dựng vùng nguyên liệu gắn với thị trường xuất khẩu.

Năm 2026, Công ty Cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Hưng Sơn đặt mục tiêu xuất khẩu khoảng 20.000 tấn chuối và đang nghiên cứu mở rộng diện tích để đáp ứng nhu cầu từ các thị trường Singapore, Malaysia và khu vực Trung Đông. Ảnh: Vũ Thảo

Năm 2025, ngành cà phê tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt khi kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 1,5 tỷ USD. Theo ông Thái Như Hiệp - Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam (VICOFA), kết quả này không chỉ đến từ diễn biến giá xuất khẩu thuận lợi mà quan trọng hơn là sự chuyển dịch mạnh mẽ sang xuất khẩu có giá trị gia tăng cao.

Nhiều doanh nghiệp (DN) trên địa bàn tỉnh đã chủ động tái cấu trúc vùng nguyên liệu, đầu tư công nghệ chế biến, xây dựng thương hiệu. Qua đó, góp phần nâng cao vị thế của cà phê Gia Lai nói riêng và cà phê Việt Nam nói chung trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Cà phê không chỉ mang lại nguồn ngoại tệ lớn mà còn tạo sinh kế ổn định cho hàng chục nghìn hộ nông dân, đóng vai trò trụ cột trong phát triển kinh tế nông thôn.

Bên cạnh cà phê, nhóm ngành hàng trái cây tươi và trái cây chế biến cũng ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực với dư địa tăng trưởng lớn cả về sản lượng lẫn thị trường. Gia Lai hiện dẫn đầu khu vực Tây Nguyên về diện tích chanh dây với khoảng 5.650 ha, sản lượng ước đạt trên 210 nghìn tấn/năm.

Trên địa bàn tỉnh đã hình thành sự tham gia sâu của nhiều DN lớn như Công ty CP Nafoods Tây Nguyên, Công ty CP Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (DOVECO), Công ty TNHH Quicornac Gia Lai… Các DN này liên kết chặt chẽ với HTX và nông dân để xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, triển khai mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn của những thị trường lớn như Trung Quốc, EU, Hoa Kỳ và Nhật Bản…

Mặt hàng chuối cũng từng bước khẳng định vị thế trong cơ cấu xuất khẩu nông sản. Công ty CP Chăn nuôi Gia Lai thuộc Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai (xã Lơ Pang) hiện sở hữu 1.700 ha cây ăn quả, trong đó có 1.380 ha chuối đạt chứng nhận GlobalGAP. Năm 2025, DN đã xuất khẩu khoảng 62.000 tấn chuối sang các thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Gia Lai có vùng nguyên liệu cà phê, hồ tiêu rộng lớn. Ảnh: R’PIÊN

Tạo đà bứt phá năm 2026

Theo ông Đoàn Ngọc Có - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, lợi thế lớn nhất của Gia Lai trong xuất khẩu nông sản hiện nay là quỹ đất sản xuất rộng, đa dạng và có khả năng chuẩn hóa cao.

Toàn tỉnh có khoảng 977 nghìn héc ta đất sản xuất nông nghiệp, tổng diện tích gieo trồng hằng năm đạt 777 nghìn héc ta. Trên nền tảng điều kiện đất đai và khí hậu đa dạng, Gia Lai đã hình thành cơ cấu cây trồng phong phú với nhiều ngành hàng quy mô lớn như cà phê (107.400 ha, sản lượng khoảng 333.250 tấn), chuối (7.850 ha, sản lượng khoảng 316.220 tấn), chanh dây (5.650 ha), sầu riêng (8.500 ha, sản lượng khoảng 57.700 tấn) cùng nhiều loại cây trồng khác như dừa, ớt, khoai lang, dưa hấu, thanh long, bơ… Đáng chú ý, khoảng 50% diện tích cây trồng của tỉnh đã được sản xuất theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, Organic.

Việc gắn sản xuất với tiêu chuẩn không chỉ bảo đảm chất lượng sản phẩm mà còn tăng cường sự liên kết giữa nông dân và DN trong toàn bộ chuỗi giá trị từ trồng trọt, thu hoạch, chế biến đến xuất khẩu.

Thời điểm này, nhiều mặt hàng nông sản chủ lực như cà phê, hồ tiêu, chanh dây tiếp tục đón nhận tín hiệu tích cực từ thị trường khi giá duy trì ở mức cao, tạo thêm động lực để người dân, HTX và DN đầu tư nâng cao chất lượng sản phẩm.

Hiện nay, nhu cầu về nguồn nguyên liệu để chế biến chanh dây rất lớn, là cơ hội để nông dân mở rộng diện tích. Ảnh: Vũ Thảo

Ông Lưu Quốc Thạnh - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quicornac (phường Pleiku) - cho hay: Tây Nguyên và khu vực phía Bắc Việt Nam sở hữu điều kiện khí hậu đặc biệt phù hợp để phát triển cây chanh dây. Trong bối cảnh các vùng trồng truyền thống tại Nam Mỹ chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu và dịch bệnh, chanh dây tím của Việt Nam đang nổi lên như nguồn cung tiềm năng.

Hiện nay, khoảng 90% sản lượng của DN đã xuất khẩu thành công sang các thị trường khó tính như châu Âu và Bắc Mỹ, cho thấy dư địa tăng trưởng còn rất lớn.

Cùng với chanh dây, mặt hàng chuối cũng được kỳ vọng tăng trưởng mạnh khi nhu cầu từ các thị trường Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản tiếp tục ở mức cao. Năm 2026, Công ty CP Nông nghiệp công nghệ cao Hưng Sơn (phường An Phú) đặt mục tiêu xuất khẩu khoảng 20.000 tấn chuối và đang nghiên cứu mở rộng diện tích để đáp ứng nhu cầu từ các thị trường Singapore, Malaysia và khu vực Trung Đông.

Theo đánh giá của Sở Công Thương, hệ thống DN xuất khẩu của tỉnh đang phát triển cả về số lượng lẫn năng lực chế biến sâu, từng bước hình thành chuỗi giá trị nông sản gắn với truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn xanh, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường yêu cầu kỹ thuật cao như EU, Hoa Kỳ, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Với đà tăng trưởng của ngành cà phê, sự mở rộng công suất các nhà máy chế biến và những tín hiệu thuận lợi từ ngành hàng trái cây tươi, xuất khẩu nông sản Gia Lai được kỳ vọng sẽ tiếp tục bứt phá trong năm 2026.

THẢO NGUYÊN