Xuất khẩu thủy sản quý IV đối mặt sức ép lớn

Xuất khẩu thủy sản đối mặt nhiều thách thức trong quý IV

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản Việt Nam tháng 8/2026 đạt 1,14 tỷ USD, tăng 6,4% so với cùng kỳ năm trước.

Lũy kế 8 tháng đạt hơn 8,0 tỷ USD, tăng 11,9%. Kim ngạch vẫn duy trì trên 1 tỷ USD/tháng, tuy nhiên, qua theo dõi, VASEP nhận thấy tốc độ tăng của tháng 8 chỉ bằng gần một nửa mức tăng lũy kế.

Điều này cho thấy kết quả 8 tháng được nâng đỡ đáng kể bởi các tháng tăng cao trước đó, trong khi thị trường đang bước vào giai đoạn khó dự báo hơn.

Tôm tiếp tục là nhóm xuất khẩu lớn nhất, đạt 478,5 triệu USD trong tháng 8 và gần 3,28 tỷ USD sau 8 tháng. Cá tra đạt 204,9 triệu USD trong tháng 8 và 1,52 tỷ USD lũy kế. Cá ngừ, mực và bạch tuộc vẫn tăng nhưng tốc độ đã chậm lại. Cua ghẹ và giáp xác khác nổi bật với mức tăng 50,2% trong tháng 8 và 34,1% trong 8 tháng, song quy mô chưa đủ lớn để quyết định xu hướng chung.

Về thị trường, Mỹ trở thành biến số lớn nhất của xuất khẩu thủy sản trong quý IV/2026.Xuất khẩu sang Mỹ tháng 8 giảm 3,8%, còn 182,0 triệu USD. Trong đó, tôm giảm 12,6% và cá tra giảm 49,3%. Lũy kế 8 tháng, thị trường Mỹ vẫn tăng 1,5%, nhưng mức tăng này chưa bền vững khi 2 mặt hàng xuất khẩu chủ lực sang thị trường này là tôm và cá tra đã giảm lần lượt 11,7% và 13,2%.

Sự sụt giảm xuất khẩu thủy sản sang Mỹ có nguyên nhân từ cầu giảm, các nhà phân phối hiện vẫn ưu tiên giải phóng hàng tồn kho. Trong khi đó, thủy sản Việt Nam xuất khẩu hiện phải chịu nhiều loại thuế và yêu cầu từ thị trường.

Nhu cầu từ các thị trường khác như: EU, Trung Quốc, ASEAN… cũng chưa hoàn toàn thuận lợi.

VASEP dự báo, mục tiêu xuất khẩu thủy sản khoảng 12,0 tỷ USD trong năm 2026 vẫn có thể đạt được nếu bốn tháng cuối năm duy trì bình quân gần 1,0 tỷ USD mỗi tháng. Nhưng rủi ro giảm tốc đang tăng lên, đặc biệt nếu sức mua tại Mỹ không phục hồi, thuế tôm đầu tháng 11 bất lợi hoặc chứng từ IUU và MMPA tiếp tục làm chậm giao hàng.

“Doanh nghiệp xuất khẩu sang Mỹ cần tính tổng nghĩa vụ thuế theo từng mặt hàng và từng pháp nhân, không sử dụng một mức thuế bình quân cho toàn bộ kế hoạch kinh doanh. Hợp đồng nên quy định rõ trách nhiệm khi thuế thay đổi, thời điểm xác định nghĩa vụ, cơ chế điều chỉnh giá và chia sẻ chi phí phát sinh.

Với tôm, cần xây dựng ít nhất hai kịch bản trước kết quả đầu tháng 11, đồng thời hạn chế tích trữ hàng chưa có đầu ra chắc chắn. Với cá tra, cần chuyển nhanh hơn sang EU, Trung Đông, ASEAN và các phân khúc cá thịt trắng thay thế. Đối với hải sản khai thác, hồ sơ IUU, MMPA và truy xuất nguồn gốc phải được kiểm tra ngay từ khâu mua nguyên liệu.

Trong bối cảnh giá nguyên liệu, thức ăn và chi phí tuân thủ đều tăng, chạy theo kim ngạch bằng cách giảm giá sẽ làm rủi ro lan từ thị trường sang tài chính doanh nghiệp. Ưu tiên của quý IV vì vậy không chỉ là có thêm đơn hàng, mà là lựa chọn đơn hàng có thể kiểm soát thuế, hồ sơ, công nợ và biên lợi nhuận”- VASEP khuyến nghị.