Xuất khẩu tôm tăng mạnh nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức

Xuất khẩu tôm tiếp tục là điểm sáng của ngành thủy sản trong nửa đầu năm 2026 khi đạt tốc độ tăng trưởng hai con số, với động lực chủ yếu đến từ thị trường Trung Quốc và sự bứt phá của mặt hàng tôm hùm. Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức từ chính sách thuế tại Hoa Kỳ và chi phí logistics gia tăng...

Xuất khẩu tôm đạt 2,35 tỷ USD trong nửa đầu năm 2026. Nguồn: VASEP

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), trong tháng 6/2026, xuất khẩu tôm Việt Nam đạt khoảng 458 triệu USD, tăng 24% so với cùng kỳ năm 2025; lũy kế 6 tháng đầu năm 2026 đạt 2,35 tỷ USD, tăng 14,2% so với cùng kỳ năm trước.

Với kết quả này, tôm tiếp tục là nhóm sản phẩm xuất khẩu lớn nhất của ngành thủy sản, đóng góp 40,7% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Trong cơ cấu sản phẩm, tôm chân trắng tiếp tục giữ vai trò chủ lực khi đạt gần 1,39 tỷ USD, tăng 8,7% so với cùng kỳ năm 2025. Trong khi đó, tôm hùm tiếp tục tạo dấu ấn với mức tăng trưởng vượt trội, đạt gần 585 triệu USD, tăng hơn 44%, trở thành một trong những mặt hàng có tốc độ tăng trưởng cao nhất trong nhóm thủy sản xuất khẩu.

TRUNG QUỐC DẪN DẮT ĐÀ TĂNG TRƯỞNG XUẤT KHẨU TÔM VIỆT NAM

Về thị trường, Trung Quốc và Hồng Kông tiếp tục là động lực tăng trưởng quan trọng nhất của ngành tôm Việt Nam. Trong 6 tháng đầu năm, xuất khẩu sang khu vực này đạt khoảng 845 triệu USD, tăng 44% so với cùng kỳ năm trước và chiếm 36% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm của cả nước.

Riêng thị trường Trung Quốc, xuất khẩu tôm từ Việt Nam sang thị trường này đạt gần 809 triệu USD trong 6 tháng đầu năm, tăng tới 47% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy nhu cầu nhập khẩu vẫn duy trì ở mức cao và tiếp tục đóng vai trò đầu tàu trong tăng trưởng xuất khẩu tôm.

Trung Quốc tiếp tục là điểm sáng của thị trường tôm toàn cầu khi nhu cầu nhập khẩu duy trì tăng trưởng mạnh trong những tháng đầu năm 2026.

Theo số liệu Hải quan Trung Quốc, tháng 5/2026, nước này nhập khẩu 85.458 tấn tôm, tăng 15% so với cùng kỳ năm 2025; lũy kế 5 tháng đầu năm nhập khẩu 429.077 tấn tôm, tăng 25%, với kim ngạch đạt 2,2 tỷ USD, tăng 21%.

Đối với Việt Nam, Trung Quốc vẫn là thị trường nhiều tiềm năng, song cạnh tranh ngày càng gay gắt. Để duy trì lợi thế, doanh nghiệp cần tiếp tục nâng cao chất lượng, tăng cường truy xuất nguồn gốc và bảo đảm nguồn cung ổn định.

Ngoài Trung Quốc, nhiều thị trường truyền thống của tôm cũng ghi nhận kết quả tích cực. Trong 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu tôm từ Việt Nam sang Nhật Bản đạt khoảng 271 triệu USD, sang Hàn Quốc đạt khoảng 169 triệu USD và sang Australia đạt khoảng 126 triệu USD, đều duy trì tăng trưởng so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, xuất khẩu sang Liên minh châu Âu (EU) chỉ tăng nhẹ khoảng 2%, phản ánh nhu cầu tại thị trường này vẫn phục hồi chậm.

Đối với thị trường Hoa Kỳ, bức tranh có sự phân hóa giữa kết quả trong tháng và lũy kế 6 tháng. Riêng trong tháng 6/2026, xuất khẩu tôm sang Hoa Kỳ đạt khoảng 62 triệu USD, tăng 32% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, tính chung 6 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này vẫn giảm 15%, xuống còn khoảng 290 triệu USD.

Trong thời gian tới, xuất khẩu tôm sang Hoa Kỳ vẫn phải đối mặt với nhiều sức ép, bao gồm thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, các yêu cầu ngày càng chặt chẽ về truy xuất nguồn gốc, cùng với sự cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia cung ứng tôm lớn trên thế giới. Bên cạnh đó, chi phí logistics vẫn là một trong những yếu tố gây áp lực lên hoạt động sản xuất, chế biến và xuất khẩu của doanh nghiệp, dù kết quả xuất khẩu chung trong nửa đầu năm vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực.

NÂNG CHẤT LƯỢNG GIỐNG, TĂNG SỨC CẠNH TRANH NGÀNH TÔM

Theo VASEP,cạnh tranh trên thị trường tôm toàn cầu đang gia tăng khi các nước xuất khẩu lớn ghi nhận diễn biến trái chiều. Trong 5 tháng đầu năm 2026, Ecuador tiếp tục bứt phá với 668.763 tấn tôm xuất khẩu, trị giá 3,52 tỷ USD, tăng 13% về lượng và tăng 12% về giá trị, nhờ lợi thế quy mô sản xuất và giá thành cạnh tranh.

Ngược lại, Indonesia xuất khẩu 78.341 tấn, đạt 696 triệu USD, giảm 16% về lượng và giảm 9% về giá trị, dù xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 53%. Thái Lan cũng suy giảm, với 46.201 tấn, trị giá 13,789 tỷ baht, giảm 6,51% về sản lượng và 10,42% về giá trị.

Trước áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, ngành tôm Việt Nam cần đẩy mạnh chế biến sâu, nâng cao chất lượng, giảm chi phí sản xuất và đa dạng hóa thị trường để tăng sức cạnh tranh.

Ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), nhận định tôm nước lợ tiếp tục giữ vai trò là ngành hàng xuất khẩu chủ lực của thủy sản Việt Nam. Năm 2025, cả nước có khoảng 750.000 ha nuôi tôm nước lợ, với sản lượng ước đạt 1,29 triệu tấn. Trong 6 tháng đầu năm 2026, diện tích nuôi đạt hơn 658.759 ha, tăng 2,6% so với cùng kỳ năm trước; sản lượng đạt 702 nghìn tấn, tăng 17,8%.

Hiện cả nước có 1.910 cơ sở sản xuất và ương dưỡng giống, cung ứng khoảng 167,58 tỷ con giống mỗi năm, đáp ứng phần lớn nhu cầu sản xuất. Tuy nhiên, chất lượng con giống giữa các cơ sở vẫn chưa đồng đều, ngành tôm vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn tôm bố mẹ nhập khẩu. Bên cạnh đó, công tác truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng và chứng nhận an toàn dịch bệnh còn bộc lộ nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường xuất khẩu.

Theo các chuyên gia, để nâng cao sức cạnh tranh của ngành tôm, cần đẩy mạnh đầu tư cho nghiên cứu, chọn tạo giống chất lượng cao, ứng dụng công nghệ sinh học và tăng cường năng lực kiểm soát dịch bệnh. Đồng thời, các cơ sở sản xuất giống cần thực hiện nghiêm các quy định về an toàn sinh học, minh bạch nguồn gốc và quản lý chất lượng, nhằm cung cấp nguồn giống sạch bệnh, chất lượng cao, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của ngành tôm Việt Nam.