Xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD: Bài toán nâng tầm doanh nghiệp Việt

Một trong những dấu mốc đáng chú ý của kinh tế Việt Nam những tháng cuối năm 2026 là tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 10 tháng  đạt 1.010,55 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là mức cao nhất từ trước đến nay, cho thấy quy mô giao thương và mức độ hội nhập của nền kinh tế ngày càng mở rộng.

Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 499,24 tỷ USD, tăng 27,5% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này tiếp tục khẳng định vai trò của xuất khẩu đối với sản xuất, đầu tư và tăng trưởng kinh tế.

Mốc 1.000 tỷ USD và bài toán nâng tầm doanh nghiệp Việt

Thị trường xuất nhập khẩu hàng hoá chủ yếu 10 tháng năm 2026. 

Tại Diễn đàn Xúc tiến xuất khẩu Việt Nam 2026 do Ban Chỉ đạo Chương trình Go Global, Bộ Công Thương tổ chức sáng 4/11 tại Hà Nội, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại Vũ Bá Phú cũng nhấn mạnh ý nghĩa của dấu mốc này.

Theo ông, sau gần 40 năm Đổi mới, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nền tảng sản xuất ngày càng vững chắc, mạng lưới hiệp định thương mại tự do (FTA) rộng khắp và những doanh nghiệp tiên phong trên thị trường quốc tế.

Thực tế, một số doanh nghiệp Việt Nam đã từng bước khẳng định vị thế ở nước ngoài. Ông Phú dẫn chứng, Viettel hiện đầu tư tại 10 thị trường, dẫn đầu thị phần tại 7 thị trường, với doanh thu quốc tế năm 2025 khoảng 3,3 tỷ USD. Trong khi đó, FPT đạt hơn 35.000 tỷ đồng doanh thu công nghệ thông tin ở nước ngoài, với Nhật Bản và Hoa Kỳ là những thị trường chủ lực.

Tuy nhiên, quy mô xuất nhập khẩu ngày càng lớn cũng đặt ra yêu cầu mới về chất lượng tăng trưởng. Kinh tế thế giới biến động nhanh, các thị trường liên tục nâng cao tiêu chuẩn về chất lượng, môi trường, phát triển xanh và truy xuất nguồn gốc. Chuỗi cung ứng toàn cầu cũng đang tái cấu trúc, kéo theo cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các quốc gia và doanh nghiệp.

Bối cảnh mới đó đã đặt ra câu hỏi mới với xuất khẩu Việt Nam. "Không chỉ là xuất khẩu thêm bao nhiêu, mà doanh nghiệp Việt giữ vai trò nào trong chuỗi giá trị, sở hữu thương hiệu nào, hiện diện đến đâu?", ông Vũ Bá Phú đặt vấn đề. Theo Cục trưởng, doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển sang giai đoạn phát triển mới, từ tận dụng hội nhập sang chủ động tạo dựng vị thế.

Đây cũng là thông điệp được Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái nhấn mạnh tại diễn đàn. Theo Thứ trưởng, chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước hiện nay là đã đến thời điểm phải khẳng định vị thế doanh nghiệp Việt Nam ở mức cao hơn, chủ động vươn ra thị trường thế giới.

Yêu cầu này càng trở nên rõ nét khi nhìn vào cơ cấu thương mại 10 tháng năm 2026. Dù tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vượt mốc 1.000 tỷ USD với mức xuất khẩu tăng cao, Việt Nam vẫn nhập siêu 12,07 tỷ USD. Đáng chú ý, khu vực doanh nghiệp FDI chiếm tới 80% kim ngạch xuất khẩu.

Những con số này cho thấy quy mô thương mại tăng trưởng mạnh, nhưng cũng đặt ra bài toán nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước. Việc gia tăng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ, mở rộng khả năng cung ứng và xây dựng thương hiệu riêng cần trở thành những ưu tiên trong giai đoạn tới.

Từ xuất khẩu hàng hóa đến quốc tế hóa doanh nghiệp

Trong bối cảnh đó, Chương trình Go Global của Chính phủ ra đời, thể hiện bước chuyển trong tư duy hội nhập kinh tế quốc tế. Từ chỗ chủ yếu khai thác lợi thế trong nước để sản xuất, gia công và xuất khẩu, Việt Nam xác định từng bước chủ động xây dựng năng lực cạnh tranh, phát triển thương hiệu, mở rộng hệ thống phân phối, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và gia tăng sự hiện diện của doanh nghiệp tại các thị trường quốc tế.

Theo định hướng của chương trình, Go Global không chỉ dừng lại ở hoạt động xuất khẩu hàng hóa. Doanh nghiệp còn có thể vươn ra thế giới thông qua kinh doanh số xuyên biên giới, trở thành nhà cung ứng, đối tác của các tập đoàn lớn hoặc trực tiếp đầu tư, kinh doanh tại nước ngoài. Chương trình đặt ra các mục tiêu, định hướng, hoạt động trọng tâm và cơ chế hỗ trợ để doanh nghiệp Việt lựa chọn con đường quốc tế hóa phù hợp với năng lực, nguồn lực và đặc thù ngành hàng.

Chương trình Go Global đặt ra các mục tiêu cụ thể đến năm 2030.

Một trong những vấn đề được nhiều doanh nghiệp quan tâm là làm thế nào để doanh nghiệp vừa và nhỏ, vốn còn hạn chế về tài chính, nhân lực và kinh nghiệm thị trường, có thể tham gia vào quá trình này.

Theo bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm xã hội và hợp tác chiến lược, TikTok Shop, Go Global không chỉ dành cho các tập đoàn lớn mà còn mở ra cơ hội cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Thực tế, thương mại điện tử xuyên biên giới đang tạo thêm kênh tiếp cận thị trường quốc tế với chi phí phù hợp hơn cho các doanh nghiệp có quy mô nhỏ. Bà Tân gợi ý, các doanh nghiệp Việt Nam chú trọng xây dựng thương hiệu gắn với văn hóa Việt Nam và tạo dựng niềm tự hào đối với sản phẩm Việt Nam.

Chung quan điểm, ông Vũ Bá Phú cho biết đã chứng kiến nhiều câu chuyện thành công của các doanh nghiệp gia đình và startup khi tận dụng nền tảng trực tuyến để bán sản phẩm mang thương hiệu riêng, thay vì chỉ làm OEM.

Tuy nhiên, thương mại điện tử chỉ là một trong những con đường để doanh nghiệp vươn ra thế giới. Về dài hạn, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng năng lực cạnh tranh thực chất, chủ động tiếp cận thị trường, phát triển hệ thống phân phối và từng bước mở rộng hoạt động đầu tư ở nước ngoài.

Ông Sử Thanh Long, Giám đốc dự án sữa quốc tế, Tập đoàn TH từ kinh nghiệm thực tế, nhấn mạnh doanh nghiệp dễ dàng ra thế giới vì xác định tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế ngay từ đầu. Trong bối cảnh thị trường ngày càng khắt khe, ông cho rằng các doanh nghiệp hướng tới đi ra thế giới cần tập trung vào các tiêu chuẩn xanh như ESG. Ông Long cũng đặt vấn đề doanh nghiệp cần nỗ lực xuất khẩu gắn với sản phẩm chất lượng cao thay vì xuất khẩu sản phẩm giá rẻ vào các thị trường mở cửa dễ dàng.

Có thể thấy, để vươn ra thế giới thành công, yếu tố quyết định vẫn nằm ở chính nội lực của doanh nghiệp. Nhà nước có vai trò kiến tạo môi trường, xây dựng cơ chế và tạo điều kiện thuận lợi, nhưng doanh nghiệp phải chủ động nâng cao năng lực quản trị, chất lượng sản phẩm, công nghệ và khả năng thích ứng với thị trường quốc tế.

Bên cạnh những kết quả tích cực, việc quy mô thương mại vượt 1.000 tỷ USD cũng đặt ra yêu cầu mới về phát triển bền vững. Đó là không chỉ tăng trưởng về quy mô mà cần tiếp tục nâng cao chất lượng tăng trưởng, gia tăng giá trị tạo ra trong nước, giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài và nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông Nguyễn Anh Sơn Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu

Chúng tôi nhận thức rõ rằng quy mô xuất nhập khẩu lớn chưa đồng nghĩa với năng lực cạnh tranh và mức độ tự chủ cao. Xuất khẩu của Bắc Ninh vẫn tập trung chủ yếu vào một số nhóm hàng điện tử và linh kiện; khả năng tham gia trực tiếp của doanh nghiệp nội địa vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao, năng lực phát triển thương hiệu và mạng lưới phân phối quốc tế còn dư địa lớn để nâng lên. Một bộ phận doanh nghiệp SME cũng gặp khó khăn về vốn, thông tin thị trường, nhân lực, tiêu chuẩn quốc tế và quản trị rủi ro. Yêu cầu đối với TP không chỉ là xuất khẩu nhiều hơn, mà là xuất khẩu bền vững hơn, giá trị cao hơn và có thêm nhiều doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực vươn ra toàn cầu.

Ông Nguyễn Thế Thi   Phó Giám đốc Sở Công Thương TP Bắc Ninh

Xuất khẩu là một trong những yếu tố quan trọng cùng với đầu tư công, đầu tư trong nước và tiêu dùng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đặc biệt trong những năm tiếp theo chúng ta đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số. VCCI đã đưa ra sáng kiến thành lập  VietCham - hội doanh nghiệp Việt Nam hoạt động ở nước ngoài, qua đó tăng cường gắn kết giữa các doanh nghiệp, đem lại lợi ích, đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của Việt Nam.

Ông Nguyễn Quang Vinh Phó Chủ tịch VCCI