Xuất nhập khẩu vượt 930 tỷ USD, làm thế nào để tăng trưởng trên nền kỷ lục?

Bộ Công Thương đặt ra các mục tiêu trong năm 2026 là chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng khoảng 11%, kim ngạch xuất khẩu tăng trên 8% so với năm 2025. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Vượt qua một giai đoạn đầy biến động của kinh tế toàn cầu, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam trong năm 2025 đã về đích ngoạn mục với tổng kim ngạch đạt con số kỷ lục hơn 930 tỷ USD, xuất siêu trên 20 tỷ USD.

Kết quả ấn tượng này không chỉ là điểm sáng của nền kinh tế mà còn tạo ra nền tảng vững chắc để bước vào năm 2026 với những mục tiêu mới không ít thách thức, đòi hỏi một sự chuyển đổi sâu sắc về mô hình tăng trưởng.

Dấu ấn kỷ lục tạo thách thức lớn cho mục tiêu mới

Theo số liệu Cục Thống kê vừa công bố, hoạt động xuất nhập khẩu trong tháng cuối cùng của năm đã có sự bứt phá mạnh mẽ. Cụ thể, tháng 12/2025, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt 88,72 tỷ USD, tăng 15,1% so với tháng trước và tăng 25,7% so với cùng kỳ năm trước.

Tính chung cả năm 2025, bức tranh xuất nhập khẩu của Việt Nam rực rỡ với những con số kỷ lục. Tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt 930,05 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm trước. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 475,04 tỷ USD, tăng 17,0%, và kim ngạch nhập khẩu hàng hóa đạt 455,01 tỷ USD, tăng 19,4%.

Với kết quả này, cán cân thương mại hàng hóa năm 2025 ghi nhận xuất siêu 20,03 tỷ USD, đánh dấu một năm thành công trong việc cân đối và tối ưu hóa dòng chảy thương mại.

Về cơ cấu hàng hóa, quy mô các mặt hàng tỷ USD tiếp tục được mở rộng. Trong năm 2025, cả nước có 36 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, chiếm tới 94,0% tổng kim ngạch xuất khẩu. Đặc biệt, có 8 mặt hàng xuất khẩu trên 10 tỷ USD, chiếm 70,2%, khẳng định vai trò trụ cột của các ngành hàng chủ lực. Nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục là động lực chính khi chiếm tới 88,7% tổng kim ngạch xuất khẩu, đạt 421,47 tỷ USD.

Ở chiều ngược lại, có 47 mặt hàng nhập khẩu đạt trị giá trên 1 tỷ USD, chiếm 93,8% tổng kim ngạch nhập khẩu. Đáng chú ý, nhóm hàng tư liệu sản xuất chiếm tỷ trọng áp đảo 93,6% (tương đương 426,11 tỷ USD), cho thấy hoạt động nhập khẩu chủ yếu phục vụ cho sản xuất trong nước và gia công xuất khẩu.

Về thị trường, năm 2025 tiếp tục ghi nhận Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 153,2 tỷ USD. Trong khi đó, Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất với kim ngạch đạt 186,0 tỷ USD, phản ánh vai trò quan trọng của hai đối tác thương mại hàng đầu này đối với nền kinh tế Việt Nam.

Dù đạt được những thành tựu vang dội, bước sang năm 2026, các chuyên gia và nhà quản lý đều có chung nhận định về một bối cảnh toàn cầu còn nhiều rủi ro và thách thức. Xung đột địa chính trị, biến đổi khí hậu, chi phí logistics còn cao và xu hướng phục hồi chậm của thương mại toàn cầu có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh đó, Bộ Công Thương đặt ra các mục tiêu trong năm 2026 là chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng khoảng 11%, kim ngạch xuất khẩu tăng trên 8% so với năm 2025 và phấn đấu đạt mức xuất siêu khoảng 25 tỷ USD. Đây là một thách thức không nhỏ, bởi mức tăng trưởng này được tính trên nền cao của năm 2025.

Hàng hóa xuất nhâp khẩu ở cảng container Lạch Huyện, thành phố Hải Phòng. (Ảnh: Vũ Sinh/TTXVN)

Làm gì để về đích?

Để hiện thực hóa mục tiêu, hàng loạt giải pháp trọng tâm đã được xác định. Đại diện Cục Thống kê khuyến cáo cần tiếp tục thúc đẩy xuất khẩu, đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở rộng, đa dạng hóa chuỗi cung ứng và thị trường, gắn liền với nâng cao chất lượng sản phẩm.

Theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), yêu cầu đặt ra đối với xuất nhập khẩu Việt Nam trong thời gian tới không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng cao, mà quan trọng hơn là tái cấu trúc động lực tăng trưởng theo hướng bền vững và tự chủ hơn.

"Xuất nhập khẩu muốn phát triển bền vững thì trước hết phải có hàng hóa," ông Hải nhấn mạnh. Phát triển sản xuất trong nước là nền tảng cốt lõi của mọi chiến lược thương mại. Việt Nam cần đặc biệt chú trọng phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, có khả năng cung ứng nguyên liệu, linh kiện và bán thành phẩm cho các ngành xuất khẩu chủ lực. Việc từng bước giảm phụ thuộc vào nhập khẩu đầu vào không chỉ giúp nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, mà còn tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài. "Khi chủ động được sản xuất, chúng ta mới có thể nói tới việc gia tăng giá trị thực sự trong hàng hóa xuất khẩu," ông Hải nói.

Cùng với công nghiệp, nông sản tiếp tục được xác định là trụ cột quan trọng. Tuy nhiên, lối đi cho nông sản không còn là sản lượng, mà phải chuyển mạnh sang chất lượng, chế biến sâu và xây dựng thương hiệu.

Một hướng đi xuyên suốt khác là làm chủ công nghệ và tiêu chuẩn thị trường. Trong bối cảnh các yêu cầu về phát triển bền vững, giảm phát thải và "xanh hóa" chuỗi cung ứng ngày càng khắt khe, việc đáp ứng tiêu chuẩn không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc. "Doanh nghiệp nào thích ứng sớm sẽ có lợi thế cạnh tranh rõ rệt," Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu nhận định.

Để giảm rủi ro phụ thuộc và mở rộng biên độ tăng trưởng, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu trở thành một trụ cột quan trọng. Ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho biết dù mạng lưới 17 Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) tạo ra không gian thị trường rộng lớn, hàng Việt vẫn chiếm tỷ trọng nhỏ tại nhiều thị trường lớn.

Vì vậy, hoạt động xúc tiến thương mại sẽ tiếp tục tập trung vào các thị trường chủ lực như Hoa Kỳ, EU, Canada, Trung Quốc đồng thời mở rộng kết nối với các khu vực tiềm năng như Nam Á, UAE, châu Phi và Mexico. Song song đó là chuẩn hóa hệ thống trung tâm xúc tiến thương mại địa phương để giúp doanh nghiệp tận dụng tốt hơn lợi thế từ các FTA.

Bộ Công Thương cũng sẽ ưu tiên thúc đẩy đàm phán các FTA thế hệ mới, đẩy nhanh triển khai Chiến lược logistics quốc gia để giảm chi phí, tăng cường công tác phòng vệ thương mại, cảnh báo sớm rủi ro và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa "vươn ra biển lớn" thông qua chương trình "Go Global"./.

(Vietnam+)