Xung đột leo thang, các nước vùng Vịnh đối mặt mối nguy thiếu nước ngọt

Các quốc gia vùng vịnh, trong đó có các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất (UAE), đều phụ thuộc nhiều vào quá trình khử muối nước biển để sản xuất nước ngọt. Đây cũng là "bí quyết" biến những vùng đất khô cằn thành sân golf, công viên nước hay thậm chí là sân trượt tuyết, song cũng là điều khiến khu vực này trở nên rất dễ tổn thương.

Nhà máy xử lý nước biển ở UAE. (Ảnh: Utilities Middle East)

Dầu mỏ và khí đốt đã biến các quốc gia vùng Vịnh từ một khu vực thưa dân trở thành những quốc gia giàu có với những thành phố náo nhiệt và hào nhoáng chỉ trong vài thập kỷ. Song có một điều nhiều người không để ý tới, chính là tầm quan trọng của việc khử muối nước biển, cung cấp nguồn nước cho dân số gia tăng nhanh chóng giữa vùng đất sa mạc khô cằn.

Quá trình khử muối chuyển đổi nước biển thành nước uống được bằng cách loại bỏ muối, khoáng chất và tạp chất, hoặc đun nóng hay đẩy nước qua màng lọc ở áp suất cao. Đây là quá trình tốn kém và tiêu hao nhiều năng lượng.

Theo nhà văn Low, tác giả cuốn sách về vùng Vịnh, các quốc gia này đã trở thành "vương quốc nước mặn". Với nhiên liệu hóa thạch, họ là những siêu cường trong ngành sản xuất nước ngọt nhân tạo.

Sự phụ thuộc vào nhà máy khử muối ngày càng tăng. Tại Kuwait và Oman, khoảng 90% nhu cầu nước ngọt được đáp ứng bởi các nhà máy khử muối nước biển. Con số này ở Bahrain là 85% và Saudi Arabia là 70%. Các thành phố lớn Abu Dhabi, Doha, Kuwait City và Jeddah hầu như phụ thuộc 100% vào nguồn nước từ nhà máy khử muối.

Công nghệ khử muối vừa là phép màu, vừa là điểm yếu của khu vực này.

"Nền kinh tế của họ, thậm chí là cả sinh kế của người dân trong ngắn hạn cũng đều gắn liền với an nguy của các nhà máy khử muối", ông Nader Habibi, giảng viên kinh tế tại Đại học Brandeis cho biết.

Tuy nhiên, vì xung đột, nhiều nhà máy nước của các nước tại khu vực này bị ảnh hưởng. Đơn cử ngày 8/3, giới chức Bahrain thông báo một nhà máy nước của nước này bị thiệt hại. Trước đó, phía Iran cũng cho biết nhà máy nước ở đảo Qeshm (Iran) bị tấn công, ảnh hưởng tới 30 khu dân cư gần đó.

Những thông tin này thể hiện rõ mối nguy đối với hàng trăm nhà máy khử muối nước biển ở vùng Vịnh, nguồn cung nước uống cho 100 triệu người. Ở Iran, phần lớn nguồn nước được khai thác từ các con sông và mạch nước ngầm. Trái lại, các quốc gia vùng Vịnh có rất ít nguồn nước ngọt có sẵn và một số nước như Kuwait, Oman hay Bahrain hầu như phụ thuộc hoàn toàn vào việc khử muối nước biển tạo nước ngọt.

Ngoài nguy cơ bị tấn công trực tiếp, các nhà máy khử muối nước biển có thể bị ảnh hưởng gián tiếp, bởi gắn liền với cơ sở hạ tầng khác như nhà máy điện hay cảng biển.

Đầu tháng 3/2026, đã có báo cáo về thiệt hại ở nhà máy khử muối Fujairah F1 ở UAE và nhà máy Tây Doha ở Kuwait. Những thiệt hại này dường như là hệ quả của đòn tấn công nhắm tới cơ sở hạ tầng gần đó.

Phòng điều khiển tại một nhà máy khử muối nước biển ở Saudi Arabia. (Ảnh: REUTERS/Hamad I Mohammed)

Ông Nabibi (giảng viên Đại học Brandeis) cho biết, khả năng tích trữ của một số quốc gia còn hạn chế và họ rất nhạy cảm với các sự cố kéo dài. Cụ thể, ông chỉ ra Bahrain và Kuwait là hai quốc gia dễ tổn thương nhất bởi họ là các nước nhỏ, nguồn tài nguyên hạn chế và phụ thuộc gần như hoàn toàn vào quá trình khử muối.

Khi thiệt hại xảy ra, đầu tiên các bể bơi và công viên nước sẽ bị hạn chế, sau đó các hoạt động kinh tế tiêu tốn nước sẽ dần dần ngừng lại, bao gồm cả canh tác nông nghiệp, đồng thời người dân sẽ phải giảm thiểu lượng tiêu thụ nước ngọt.

Không chỉ thế, tấn công mạng cũng là vấn đề đáng lo ngại. Dù các nước vùng Vịnh đều có những cơ sở lưu trữ dữ liệu và đủ nguồn lực tài chính để giải quyết tình huống khẩn cấp nhưng nếu các nhà máy lớn cấp nước cho các thành phố chính bị tấn công, hậu quả vẫn sẽ rất nghiêm trọng. Các nhà máy khử nước đều ứng dụng công nghệ cao, hệ thống hạ tầng phức tạp, một khi bị tấn công, sẽ không thể khôi phục trong ngày một ngày hai.

Hải Ninh