15 năm Ngày mất nhạc sĩ Văn An (31/8/2011-31/8/2026): Người 'mềm hóa' những ca khúc cách mạng

Âm nhạc của nhạc sĩ Văn An vừa hào hùng, giàu tinh thần cách mạng, vừa ngọt ngào, trữ tình, tạo sức sống lâu bền trong lòng công chúng.

Ghi dấu ấn từ Đường lên Tây Bắc

Nhạc sĩ Văn An, tên thật là Nguyễn Văn An, sinh ngày 5/5/1929 tại Nam Định (nay thuộc Ninh Bình). Tuổi thơ ông gắn bó với miền quê quan họ Bắc Ninh và sớm thừa hưởng tình yêu âm nhạc từ người cha yêu thích đàn bầu.

Năm 1946, khi vừa tròn 17 tuổi, Văn An tham gia quân đội, làm công tác tuyên truyền, văn nghệ. Năm 1947, ông chuyển về Đoàn Văn công Quân khu Việt Bắc; năm 1953 công tác tại Đoàn Văn công Tổng cục Chính trị. Sau khi tham gia lớp bồi dưỡng sáng tác âm nhạc do quân đội tổ chức với sự giảng dạy của các chuyên gia Triều Tiên, năm 1958, ông về Tổng cục Chính trị, phụ trách chương trình Văn nghệ quân đội trên làn sóng Đài Tiếng nói Việt Nam cho đến khi nghỉ hưu.

Trải qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ, Văn An sáng tác nhiều ca khúc về cách mạng, quê hương và người lính.

Nhạc sĩ Văn An.

Năm 1949, khi mới 20 tuổi và đang trên đường tham gia Chiến dịch Tây Bắc, ông sáng tác Đường lên Tây Bắc. Tác phẩm nhanh chóng được phổ biến rộng rãi nhờ giai điệu trong sáng, giàu sức sống, khắc họa hình ảnh quân dân vượt qua khó khăn, gian khổ để giải phóng vùng Tây Bắc.

“Đường lên Tây Bắc xa xôi/ Nếp nhà sàn thấp thoáng/ Đằng xa tiếng hát dân quân/ Tiếng reo lưng đồi nương”.

Thành công của Đường lên Tây Bắc mở đầu cho một loạt ca khúc được công chúng yêu thích như Mùa gặt (1952), Đâu Đảng cần, chúng ta có mặt (1956), Cánh diều miền Bắc (1956), Rẽ sóng ra khơi (1958)...

Các tác phẩm cho thấy phong cách sáng tác đặc trưng của Văn An với cấu trúc khúc chiết, giai điệu gọn gàng, mạch lạc, dễ nhớ, phù hợp với đời sống sinh hoạt và chiến đấu của bộ đội.

Trong kháng chiến chống Mỹ, ông tiếp tục khẳng định dấu ấn qua các ca khúc Thái Văn A đứng đó (1968), Cồn Cỏ vang bài ca anh hùng (1968), Ta ra trận hôm nay (1970), Tiếng nói Hà Nội (1971)...

Dù viết về chiến tranh và cách mạng, âm nhạc của Văn An vẫn giàu chất trữ tình, thể hiện qua Đôi dép Bác Hồ (phổ thơ Tạ Hữu Yên, 1970), Gió sông Hồng gọi nắng sông Hương (phổ thơ Tạ Hữu Yên, 1975), Trên đường hạnh phúc (1975), Nhịp cầu nối những bờ vui (phổ thơ Phan Văn Từ, 1980)...

Theo nhà thơ, nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo, âm nhạc dân gian và âm nhạc lãng mạn Pháp là những nguồn cảm hứng quan trọng trong sáng tác của Văn An. Chính sự kết hợp này giúp ông “mềm hóa” những đề tài chiến tranh, cách mạng bằng giai điệu ngọt ngào, lắng đọng.

Lá cờ Đảng – ca khúc còn mãi với thời gian

Trong sự nghiệp sáng tác của Văn An, Lá cờ Đảng là một dấu ấn đặc biệt. Ca khúc ra đời trong không khí cả nước hân hoan sau ngày đất nước thống nhất, với ca từ giản dị, sâu sắc và giai điệu mềm mại, ân tình.

Tác phẩm thể hiện tình cảm của quân và dân đối với Đảng, niềm tự hào và sự son sắt với lý tưởng cách mạng: “Với Dân giữ vẹn tròn chữ Hiếu, với Đảng vẹn tròn niềm tin yêu. Trọn đời lòng ta gắn bó, sắt son bước theo bóng cờ”.

Ca khúc “Lá cờ Đảng” được trình diễn tại chương trình nghệ thuật đặc biệt chào năm mới. (Nguồn: TTXVN)

Hơn nửa thế kỷ sau khi ra đời, Lá cờ Đảng vẫn được phổ biến rộng rãi, trở thành một trong những ca khúc tiêu biểu viết về Đảng.

Nhạc sĩ Văn An còn được biết đến là một nhạc sĩ có sở trường phổ thơ. Đôi dép Bác Hồ và Nhịp cầu nối những bờ vui là những tác phẩm tiêu biểu, trong đó nhiều câu hát đã trở nên quen thuộc với nhiều thế hệ công chúng.

Với những đóng góp cho nền âm nhạc cách mạng, năm 2001, nhạc sĩ Văn An được trao Giải thưởng Nhà nước về văn học, nghệ thuật đợt I với các tác phẩm Đường lên Tây Bắc, Quân đội ta, quân đội anh hùng và Thái Văn A đứng đó.

Những sáng tác của nhạc sĩ Văn An không chỉ phản ánh một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc mà còn mang vẻ đẹp trữ tình, nhân văn, góp phần làm nên sức sống bền bỉ của âm nhạc cách mạng Việt Nam.