16 tàu chiến Mỹ đang phong tỏa eo biển Hormuz

Động thái này không chỉ làm dấy lên lo ngại về an ninh năng lượng toàn cầu mà còn đặt ra câu hỏi về giới hạn của các biện pháp gây sức ép kinh tế trong xung đột hiện đại.

Mỹ tuyên bố bắt đầu thực thi lệnh phong tỏa đối với hoạt động hàng hải ra vào các cảng của Iran tại Vịnh Ba Tư

The New York Times đưa tin, theo thông báo từ quân đội Mỹ, lệnh phong tỏa eo biển Hormuz của Tổng thống Donald Trump nhằm hạn chế "dòng chảy thương mại" của Iran, qua đó gây sức ép buộc Tehran phải nhượng bộ trên bàn đàm phán. Tổng thống Mỹ tuyên bố, bất kỳ tàu nào của Iran tiếp cận khu vực phong tỏa sẽ “bị tiêu diệt ngay lập tức”, đồng thời khẳng định biện pháp này đã có hiệu lực từ ngày 13/4.

Dù Washington từng kỳ vọng có thêm sự tham gia của các đồng minh, một số quốc gia châu Âu đã từ chối can dự. Điều này phần nào cho thấy sự chia rẽ trong cách tiếp cận đối với cuộc khủng hoảng.

Về triển khai lực lượng, theo hãng tin AP, ngoài tàu sân bay USS Abraham Lincoln, Hải quân Mỹ hiện có 11 tàu khu trục, 3 tàu đổ bộ tấn công và 1 tàu tác chiến ven bờ hoạt động tại Trung Đông. Hàng nghìn binh sĩ Mỹ cũng đang sẵn sàng hỗ trợ thực hiện lệnh phong tỏa. Tuy nhiên, theo các quan chức quốc phòng, không có tàu chiến Mỹ nào hiện diện trực tiếp trong Vịnh Ba Tư - khu vực chiếm phần lớn đường bờ biển của Iran.

Các tàu hộ vệ nhỏ mang theo hệ thống sonar dò mìn AQS-20 có độ nhạy cao tham gia nhiệm vụ tại eo biển Hormuz. Nguồn: Bộ trưởng Hải quân Mỹ

Đáng chú ý, các quan chức quân sự thừa nhận cách thức triển khai phong tỏa trên thực tế “vẫn đang trong quá trình xây dựng”, dù việc tiếp cận các cảng Iran đã bị hạn chế theo thông báo gửi tới giới hàng hải.

Các chuyên gia nhận định phong tỏa hải quân là biện pháp quen thuộc nhằm gây sức ép kinh tế, song hiếm khi đủ để quyết định kết cục xung đột.

Ông Sidharth Kaushal, chuyên gia tại Viện Dịch vụ Hoàng gia Anh cho rằng, phong tỏa là “một công cụ mang tính chất từng bước”. Trong lịch sử, biện pháp này được sử dụng để làm suy yếu nền kinh tế đối phương bằng cách gián đoạn dòng chảy hàng hóa, nhưng cần thời gian và nguồn lực đáng kể.

Đồng quan điểm, ông Raul Pedrozo, Giáo sư tại Trường Cao đẳng Chiến tranh Hải quân Hoa Kỳ nhấn mạnh: “Đây là một hình thức chiến tranh kinh tế”.

Các trực thăng MH-60 Seahawk của Hải quân Mỹ tham gia nhiệm vụ tại eo biển Hormuz. Ảnh: Getty Images

Thực tế, ngay sau khi thông tin phong tỏa được công bố, giá dầu tham chiếu toàn cầu đã tăng, phản ánh lo ngại rằng nguồn cung năng lượng có thể bị gián đoạn và giá cả sẽ duy trì ở mức cao.

Trước đó, phía Iran đã lên tiếng cho rằng, việc Mỹ hành động như vậy sẽ vi phạm lệnh ngừng bắn vẫn đang có hiệu lực giữa hai bên. Theo các điều khoản ngừng bắn được công bố trước đó, eo biển này phải được mở cho tàu thuyền qua lại. Tuy nhiên, trên thực tế, chỉ một số ít tàu chở dầu di chuyển qua khu vực trong những ngày gần đây do lo ngại an ninh. Quân đội Mỹ cho biết đang chặn tàu Iran nhưng vẫn cho phép các tàu khác lưu thông.

Diễn biến hiện nay được xem là phép thử đối với cả Washington và Tehran: bên nào có thể chịu đựng sức ép kinh tế và chính trị lớn hơn trong bối cảnh đối đầu kéo dài. Trong khi Mỹ đặt cược vào hiệu quả của “chiến tranh kinh tế”, các cảnh báo từ cộng đồng quốc tế cho thấy rủi ro leo thang và tác động lan tỏa tới thị trường năng lượng toàn cầu vẫn là những ẩn số khó lường.