3.600 năm trước, con người đã vẽ cả bầu trời lên một chiếc đĩa đồng

Có đường kính khoảng 30 cm, Đĩa thiên văn Nebra thoạt nhìn giống một món đồ trang trí màu xanh đồng với những mảnh vàng gắn trên bề mặt. Nhưng khi nhìn kỹ, người ta nhận ra đây có thể là một trong những hình ảnh cổ xưa nhất mà con người từng tạo ra để mô tả bầu trời. UNESCO gọi nó là hình ảnh cụ thể cổ nhất được biết đến về các hiện tượng vũ trụ.

Ảnh: stern

Trên nền đồng là hàng chục chấm vàng. Chúng được cho là những ngôi sao, trong đó một cụm nổi bật chính là Thất Nữ tinh (Pleiades). Bên cạnh đó là một hình tròn lớn và một lưỡi liềm vàng. Chúng có thể biểu thị Mặt Trời và Mặt Trăng, hoặc Mặt Trăng ở hai trạng thái khác nhau. Điều đặc biệt là sự xuất hiện đồng thời của trăng lưỡi liềm và cụm Pleiades có thể liên quan đến việc nhận biết thời điểm cần thêm một tháng để điều chỉnh năm Mặt Trăng với năm Mặt Trời.

Hai dải vàng cong ở hai bên lại khiến chiếc đĩa trở nên thú vị hơn. Chúng có thể biểu thị đường đi của Mặt Trời giữa hai điểm chân trời trong chu kỳ năm. Khi đặt Đĩa Nebra theo một hướng nhất định tại nơi phát hiện, các đầu của dải vàng còn tương ứng với những điểm trên đường chân trời nơi Mặt Trời mọc hoặc lặn vào những thời điểm đặc biệt trong năm.

Ảnh: deutschland

Và rồi có một chi tiết kỳ lạ: một con thuyền vàng nằm ở phía dưới. Các nhà nghiên cứu cho rằng nó có thể tượng trưng cho “con thuyền Mặt Trời” di chuyển qua bầu trời hoặc thế giới bên kia vào ban đêm – một mô-típ thần thoại xuất hiện ở nhiều nền văn hóa cổ đại. Vì thế, Đĩa Nebra không đơn thuần là một “bản đồ sao”. Nó dường như kết hợp quan sát thiên văn, lịch pháp và thế giới quan tôn giáo của cư dân châu Âu thời Đồ đồng.

Điều đáng kinh ngạc là chiếc đĩa không phải một sản phẩm hoàn thành trong một lần. Các dấu vết cho thấy nó đã được sửa đổi qua nhiều giai đoạn: ban đầu có bầu trời với các ngôi sao, Mặt Trăng và Mặt Trời; sau đó các dải chân trời và những chi tiết khác được bổ sung, rồi chiếc đĩa tiếp tục được thay đổi công năng. Cuối cùng, khoảng 1600 trước Công nguyên, nó được chôn cùng kiếm, rìu, vòng tay và một chiếc đục đồng như một vật hiến dâng.

Ảnh: deutschlandfunk

Nhưng câu chuyện về Đĩa Nebra lại bắt đầu rất hiện đại. Năm 1999, nó bị những người săn tìm kho báu khai quật trái phép rồi qua tay nhiều người buôn bán cổ vật. Đến năm 2002, cảnh sát thu hồi được kho báu. Ngày nay, Đĩa Nebra thuộc bộ sưu tập của Bảo tàng Tiền sử bang Sachsen-Anhalt tại Halle và từ năm 2013 được UNESCO ghi vào Memory of the World.

Có lẽ điều hấp dẫn nhất ở chiếc đĩa không nằm ở câu hỏi “người xưa biết thiên văn giỏi đến đâu”, mà ở việc một cộng đồng không để lại văn bản vẫn có thể ghi lại cách họ nhìn vũ trụ bằng kim loại và vàng. Hơn ba thiên niên kỷ sau, chúng ta vẫn đang cố đọc bầu trời mà họ từng nhìn.