3 bí quyết sống thọ từ ngôi làng nhỏ ở Italy

Bolotana là một ngôi làng nhỏ trên đảo Sardinia của Italy. Ảnh: Marisa Montibeller

Bí quyết tuổi thọ từ cuộc sống thường nhật

Bolotana, ngôi làng nằm trên đảo Sardinia của Italy, đang thu hút sự chú ý của giới nghiên cứu tuổi thọ sau khi được xác định là ứng viên tiềm năng cho danh sách các “vùng xanh” - những khu vực có tỷ lệ người sống thọ đặc biệt cao.

Theo National Geographic, số liệu thống kê năm 2024 cho thấy, trong tổng số 2.262 cư dân Bolotana có 10 người từ 100 tuổi trở lên. Tỷ lệ này cao gấp khoảng 10 lần mức trung bình của Sardinia và 11 lần mức trung bình của Mỹ.

Để tìm hiểu hiện tượng này, nhóm nghiên cứu quốc tế, trong đó có Dan Buettner, nhà nghiên cứu của National Geographic và người sáng lập tổ chức Blue Zones chuyên nghiên cứu về tuổi thọ, đã khảo sát lịch sử dân số, môi trường sống và các tập quán sinh hoạt tại địa phương. Kết quả được công bố trên tạp chí Frontiers in Aging.

Ông Dan Buettner (ở giữa) chụp ảnh cùng hai cụ bà trăm tuổi ở Bolotana. Ảnh: Marisa Montibeller

Theo ông Buettner, ba đặc điểm nổi bật trong cuộc sống của người dân Bolotana là vận động thường xuyên, ăn uống chủ yếu dựa vào thực vật và duy trì sự gắn kết xã hội.

Trước hết, người dân đi bộ nhiều trong các hoạt động thường ngày. Những con đường dốc trong làng khiến việc đi bộ trở thành phương thức di chuyển quen thuộc khi đến cửa hàng, quán cà phê, nơi làm việc hoặc nhà bạn bè. Thay vì chỉ vận động vào một khoảng thời gian cố định, cư dân duy trì hoạt động thể chất rải rác suốt ngày.

Những con đường dốc ở Bolotana khuyến khích người dân đi bộ như một phần trong thói quen hàng ngày. Ảnh: Marisa Montibeller

Thứ hai, chế độ ăn truyền thống của Bolotana chủ yếu gồm các loại đậu, rau củ, lúa mì, ô liu và dầu ô liu, bên cạnh một lượng phô mai và thịt nhất định. Đậu đặc biệt quan trọng trong bữa ăn của người dân địa phương.

Thứ ba, các mối quan hệ gia đình và cộng đồng được duy trì thường xuyên. Người dân gặp gỡ bạn bè, người thân và hàng xóm qua những bữa ăn, hoạt động tại nhà thờ và các sinh hoạt chung. Phụ nữ trong làng còn cùng nhau làm bánh mì, chế biến đồ ngọt và tham gia các hoạt động cộng đồng.

Văn hóa nhà thờ ở Bolotana kết nối cư dân nơi đây. Ảnh: Marisa Montibeller

Các nhà nghiên cứu chưa xác định được liệu ba đặc điểm này có trực tiếp tạo nên tuổi thọ cao hay không. Tuy nhiên, những phát hiện ban đầu giúp làm rõ vai trò tiềm năng của môi trường sống và tập quán địa phương đối với sức khỏe khi về già.

Sự gắn kết xã hội

Một điểm đáng chú ý trong nghiên cứu là lợi thế về tuổi thọ của phụ nữ Bolotana. Theo ông Buettner, phụ nữ tại đây đứng thứ hai, sau Hong Kong (Trung Quốc), xét về tuổi thọ ở tuổi 70 và khả năng sống từ 70 đến 100 tuổi.

Ông cho rằng cách phân công công việc trong gia đình có thể là một yếu tố cần được xem xét. Bolotana vừa duy trì các hoạt động chăn nuôi truyền thống, vừa là cộng đồng nông nghiệp. Theo giả thuyết của Buettner, nam giới tại đây có thể dành nhiều thời gian hơn ở nhà và tham gia công việc gia đình, giúp giảm bớt áp lực mà phụ nữ phải gánh vác.

Hai cụ già thọ hơn trăm tuổi, Salvatore và Nina, ở Bolotana. Ảnh: Marisa Montibeller

Bên cạnh đó, các hoạt động giao tiếp thường xuyên được cho là góp phần tạo nên mạng lưới hỗ trợ tinh thần giữa những người dân. Buettner nhận xét phụ nữ Bolotana có mức độ gắn kết xã hội nổi bật, thể hiện qua việc cùng nhau làm bánh, gặp gỡ tại thư viện và đi nhà thờ.

Theo ông, những cuộc trò chuyện với người thực sự quan tâm, việc chia sẻ khó khăn và cảm giác thuộc về một cộng đồng có thể mang lại lợi ích đáng kể đối với sức khỏe tinh thần.

Chế độ ăn truyền thống giàu các loại đậu

Ẩm thực tại Bolotana cũng là một khía cạnh được các nhà nghiên cứu quan tâm. Bữa sáng của người dân thường đơn giản, gồm bánh mì hoặc phô mai, ô liu địa phương và cà phê. Bữa trưa, thường là bữa ăn chính trong ngày, có thể bắt đầu vào đầu giờ chiều và gần như luôn có súp minestrone nấu từ rau củ theo mùa cùng nhiều loại đậu.

Ông Buettner cho biết các loại đậu như đậu gà, đậu lăng, đậu pinto và đậu cannellini là thành phần quan trọng trong chế độ ăn truyền thống. Thịt thường chỉ xuất hiện khoảng 5 lần mỗi tháng, chủ yếu trong những dịp đặc biệt.

Anh Giaccomo Nieddu là chủ một vườn ô liu ở Bolotana. Các nhà khoa học đang tìm hiểu liệu hàm lượng tương đối cao của một số axit béo chuỗi lẻ trong loại dầu này có liên quan đến tuổi thọ hay không. Ảnh: Marisa Montibeller

Theo ông, khẩu phần ăn của những người sống trên 100 tuổi tại đây có tỷ lệ thực phẩm nguồn gốc thực vật rất cao, với carbohydrate phức hợp đóng vai trò đáng kể. Tuy nhiên, chế độ ăn của người dân không hoàn toàn giống nhau và còn phụ thuộc vào từng gia đình, điều kiện sống cũng như sự thay đổi theo thời gian.

Một hướng nghiên cứu khác tập trung vào dầu ô liu được sản xuất từ những cây ô liu cổ thụ tại địa phương. Các nhà khoa học đang tìm hiểu liệu hàm lượng tương đối cao của một số axit béo chuỗi lẻ trong loại dầu này có liên quan đến tuổi thọ hay không. Hiện chưa có đủ bằng chứng để khẳng định mối liên hệ đó.

Tuổi thọ có thể đến từ môi trường sống

Theo ông Buettner, điều đáng chú ý ở Bolotana là người dân không chủ động theo đuổi tuổi thọ thông qua những chương trình tập luyện khắt khe hay các phương pháp tối ưu hóa sức khỏe. Thay vào đó, nhiều hành vi có lợi được hình thành tự nhiên từ môi trường sống và nếp sinh hoạt.

Cư dân Bolotana thường xuyên giao lưu với nhau. Ảnh: Marisa Montibeller

“Đây là những con người bình thường, có bộ gene bình thường. Họ không phải siêu nhân với kỷ luật phi thường hay gene tốt hơn người khác”, ông Buettner nói. “Người dân không chạy theo tuổi thọ. Tuổi thọ là sản phẩm của môi trường sống của họ”.

Địa hình dốc, thói quen đi bộ, chế độ ăn truyền thống và những mối quan hệ xã hội gần gũi khiến vận động và giao tiếp trở thành một phần bình thường của cuộc sống, thay vì những nhiệm vụ phải bổ sung vào lịch trình mỗi ngày.

Dù tuổi thọ còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như di truyền, điều kiện kinh tế, chăm sóc y tế và môi trường, Bolotana cho thấy cuộc sống trường thọ có thể gắn liền với những điều đơn giản. Đây cũng là những đặc điểm đáng để tiếp tục nghiên cứu nhằm hiểu rõ hơn cách môi trường và lối sống góp phần giúp con người sống khỏe mạnh khi về già.