3 loại trà theo y học cổ truyền giúp dưỡng gan, kiện tỳ

1. Gan và tỳ có mối liên hệ như thế nào?

Dưỡng gan không chỉ là chăm sóc một cơ quan riêng lẻ mà theo y học cổ truyền còn gắn liền với việc điều hòa chức năng của tỳ vị.

Thức khuya kéo dài, chế độ ăn nhiều dầu mỡ, thực phẩm cay nóng, căng thẳng hoặc thường xuyên cáu gắt không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể mà theo y học cổ truyền còn có thể khiến can khí uất kết (khí của gan lưu thông kém) hoặc can hỏa vượng (gan bị "nóng"), từ đó ảnh hưởng đến chức năng của tỳ vị.

Khi đó, người bệnh có thể gặp một số biểu hiện như đầy bụng, khó tiêu, miệng đắng, khô mắt, mệt mỏi, ngủ không ngon hoặc da kém tươi sáng. Vì vậy, bên cạnh việc chăm sóc gan, y học cổ truyền cũng chú trọng kiện tỳ, điều hòa khí huyết để hỗ trợ tiêu hóa và cải thiện thể trạng.

2. Gợi ý một số công thức trà dưỡng gan

Dưới đây là ba công thức trà, nước uống được sử dụng phổ biến trong y học cổ truyền nhằm hỗ trợ dưỡng gan và kiện tỳ:

2.1 Công thức 1

Nguyên liệu:2 quả mận khô, 6g dâu tằm khô, 4g vỏ quýt khô, 5g táo gai khô, 4 bông hồng khô, 600 ml nước

Cách làm: Ngâm vỏ quýt trong nước ấm khoảng 10 phút rồi cạo bớt phần cùi trắng để giảm vị đắng; rửa sạch các nguyên liệu còn lại. Cho mận khô, dâu tằm, vỏ quýt và táo gai vào nồi, thêm nước, đun sôi rồi hạ nhỏ lửa khoảng 12 phút. Cuối cùng cho hoa hồng vào, hãm thêm 3 phút trước khi lọc lấy nước uống.

Tác dụng:Theo y học cổ truyền dâu tằm có tác dụng dưỡng âm, bổ huyết; mận khô giúp sinh tân dịch, hỗ trợ giảm cảm giác khô miệng; hoa hồng giúp sơ can, điều hòa khí, hỗ trợ giảm căng thẳng; táo gai kết hợp với vỏ quýt giúp tiêu thực, hành khí, hỗ trợ chức năng tiêu hóa. Sự kết hợp này phù hợp với những người thường xuyên thức khuya, căng thẳng, dễ đầy bụng sau ăn hoặc có cảm giác ăn uống kém.

Trà dưỡng gan mận khô, dâu tằm... hỗ trợ chức năng tiêu hóa.

2.2 Công thức 2

Nguyên liệu:5 bông cúc trắng, 6g hạt quyết minh, 550 ml nước sôi.

Cách làm: Rửa sạch hạt quyết minh rồi rang sơ để giảm tính hàn theo quan niệm y học cổ truyền. Cho cả hai nguyên liệu vào cốc, thêm nước sôi và hãm khoảng 10 phút trước khi dùng. Có thể châm thêm nước 1-2 lần.

Tác dụng:Hoa cúc và hạt quyết minh là cặp dược liệu thường được sử dụng trong các bài trà thanh can. Theo y học cổ truyền hoa cúc giúp thanh can, tán phong nhiệt; hạt quyết minh hỗ trợ thanh can minh mục, thường được dùng khi mắt mỏi, khô mắt hoặc khó chịu do làm việc nhiều với màn hình. Việc rang hạt quyết minh được cho là giúp giảm tính hàn, hạn chế ảnh hưởng đến tỳ vị ở những người có hệ tiêu hóa nhạy cảm.

Bài trà này thích hợp với người thường xuyên sử dụng máy tính, thức khuya hoặc có biểu hiện nóng trong theo quan niệm y học cổ truyền.

Trà dưỡng gan hoa cúc thích hợp với người thường xuyên sử dụng máy tính, thức khuya hoặc có biểu hiện nóng trong.

2.3 Công thức 3

Nguyên liệu:20g đậu đen, 12g hạt sen, 2 quả táo đỏ, 6g kỷ tử, 700 ml nước.

Cách làm: Ngâm đậu đen khoảng 1 giờ; hạt sen rửa sạch, bỏ tâm sen nếu không muốn vị đắng; táo đỏ bỏ hạt. Cho đậu đen, hạt sen và táo đỏ vào nồi, nấu nhỏ lửa khoảng 25 phút đến khi đậu mềm. Sau đó cho kỷ tử vào, đun thêm 5 phút rồi sử dụng.

Tác dụng:Y học cổ truyền cho rằng đậu đen có tác dụng bổ can, ích thận; kỷ tử giúp dưỡng can, bổ huyết; hạt sen và táo đỏ có tác dụng kiện tỳ, dưỡng tâm và bổ khí. Nhờ đó, thức uống này thường được sử dụng để hỗ trợ người có thể trạng suy nhược, hay mệt mỏi hoặc ăn ngủ kém theo thể bệnh của y học cổ truyền.

Tuy nhiên, người mắc bệnh gan mạn tính hoặc các bệnh lý nền nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thường xuyên các bài trà hoặc dược liệu.

3. Lưu ý khi dùng trà dưỡng gan

Mặc dù một số loại trà và dược liệu có thể hỗ trợ chăm sóc sức khỏe theo quan điểm y học cổ truyền, nhưng hiện chưa có bằng chứng khoa học khẳng định chúng có thể "thải độc gan" hoặc điều trị các bệnh về gan.

Theo các khuyến cáo của các tổ chức y tế, để duy trì lá gan khỏe mạnh, mỗi người nên:

Hạn chế rượu bia.
Duy trì cân nặng hợp lý.
Ăn nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt.
Hạn chế thực phẩm nhiều chất béo bão hòa và đường.
Tập thể dục đều đặn.
Tiêm phòng viêm gan A và B khi có chỉ định.
Khám sức khỏe định kỳ nếu có yếu tố nguy cơ mắc bệnh gan.