328 thí sinh Tuyên Quang được thi lại khi chưa có kết luận điều tra: Luật sư nói gì?

Bộ GD-ĐT tổ chức họp báo thông tin về phương án xử lý đối với thí sinh tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.

Vụ án vẫn đang được điều tra

Tại họp báo thông tin về phương án xử lý đối với thí sinh tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 diễn ra sáng 5/8, Đại tá Nguyễn Tuấn Hưng, Phó Cục trưởng Cục An ninh điều tra (A09), Bộ Công an, cho biết ngay sau khi phát hiện dấu hiệu bất thường, cơ quan điều tra đã khẩn trương vào cuộc. Chỉ trong thời gian chưa đầy một tháng, lực lượng chức năng đã triển khai các hoạt động điều tra ban đầu nhằm phục vụ việc xử lý trước mắt đối với kết quả kỳ thi.

Theo Đại tá Nguyễn Tuấn Hưng, kết quả điều tra bước đầu xác định sai phạm mang tính tập thể, xảy ra tại Hội đồng thi và toàn bộ điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang. Trên cơ sở những tài liệu, chứng cứ ban đầu thu thập được, cơ quan điều tra đã thông báo kết quả cho Bộ Giáo dục và Đào tạo để làm căn cứ xây dựng phương án tổ chức thi lại đối với toàn bộ 328 thí sinh của điểm thi này.

Đại tá Nguyễn Tuấn Hưng, Phó Cục trưởng Cục An ninh điều tra (A09), Bộ Công an trao đổi tại họp báo

Đại diện Bộ Công an cho biết quá trình điều tra gặp không ít khó khăn do vụ việc có phạm vi rộng, liên quan đến nhiều cá nhân và có dấu hiệu được tổ chức. Bên cạnh đó, 328 thí sinh của điểm thi phần lớn đã đủ hoặc sắp đủ 18 tuổi, có năng lực nhận thức và chịu trách nhiệm trước pháp luật, song trên thực tế, nhận thức pháp luật của nhiều em còn hạn chế, khiến việc thu thập tài liệu, xác minh thông tin và làm rõ bản chất vụ việc gặp nhiều trở ngại.

"Đến nay, cơ quan điều tra đã khởi tố 29 bị can. Trong số này có Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Tuyên Quang và Điểm trưởng điểm thi", Đại tá Nguyễn Tuấn Hưng thông tin.

Lãnh đạo Cục An ninh điều tra cũng cho biết, đến thời điểm hiện tại, vụ án được khởi tố về tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ". Trong quá trình điều tra, nếu phát hiện thêm dấu hiệu của các tội phạm khác, cơ quan điều tra sẽ tiếp tục xem xét, khởi tố theo đúng quy định của pháp luật.

Khi Bộ GD-ĐT quyết định tổ chức thi lại đối với các thí sinh tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang, nhiều ý kiến bày tỏ sự đồng tình nhằm bảo đảm công bằng cho kỳ thi. Tuy nhiên, cũng có không ít băn khoăn khi vụ án hình sự liên quan đến nghi vấn gian lận thi cử vẫn đang trong quá trình điều tra và chưa có kết luận cuối cùng.

Trao đổi với PV Báo PNVN, các chuyên gia pháp lý cho rằng đây là vấn đề cần được nhìn nhận dưới 2 góc độ là quản lý Nhà nước về giáo dục và nguyên tắc tố tụng hình sự. Luật sư Nguyễn Xuân Phú, Công ty Luật TNHH Công Minh cho rằng nhiều người đang nhầm lẫn giữa việc xử lý hành chính trong lĩnh vực giáo dục và việc xác định trách nhiệm hình sự.

Theo ông, cơ quan điều tra đang giải quyết vụ án "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ". Quá trình điều tra nhằm xác định hành vi vi phạm của các cá nhân, tổ chức có liên quan và chỉ khi có kết luận điều tra, truy tố, xét xử thì mới xác định đầy đủ trách nhiệm hình sự của từng bị can.

"Tuy nhiên, quyết định tổ chức thi lại của Bộ GD-ĐT không phải là một biện pháp xử lý hình sự đối với thí sinh hay bất kỳ cá nhân nào. Đây là quyết định quản lý hành chính nhằm khôi phục tính trung thực, khách quan của kỳ thi nếu có căn cứ cho rằng kết quả thi không còn bảo đảm độ tin cậy", Luật sư Phú phân tích.

Theo vị luật sư, 2 quá trình này diễn ra độc lập và không phụ thuộc tuyệt đối vào nhau. Theo đó, nếu cơ quan quản lý giáo dục đã có đủ căn cứ chuyên môn để xác định kết quả của một điểm thi không còn bảo đảm giá trị đánh giá năng lực thì họ có quyền áp dụng các biện pháp khắc phục theo thẩm quyền mà không nhất thiết phải chờ bản án hình sự có hiệu lực.

Ở góc độ khác, Luật sư Nguyễn Xuân Phú, cho rằng mặc dù việc thi lại có thể là giải pháp nhằm bảo vệ sự công bằng của kỳ thi nhưng mọi quyết định đều cần dựa trên căn cứ pháp lý rõ ràng. Ông nhấn mạnh, theo Bộ luật Tố tụng hình sự, mọi cá nhân đều được hưởng nguyên tắc suy đoán vô tội cho đến khi có bản án có hiệu lực của tòa án.

"Nếu cơ quan quản lý giáo dục áp dụng các biện pháp ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của thí sinh thì cần chứng minh rằng biện pháp đó xuất phát từ yêu cầu bảo đảm giá trị của kỳ thi, chứ không phải coi các em là người có hành vi gian lận", luật sư Phú nói.

Theo ông, trong vụ việc ở Tuyên Quang, nếu việc tổ chức thi lại áp dụng đối với toàn bộ thí sinh tại điểm thi thì đây là biện pháp hành chính mang tính khắc phục hậu quả của một kỳ thi có dấu hiệu bị tác động, chứ không phải là chế tài xử phạt đối với từng cá nhân.

Ông Phú cho rằng, điều quan trọng là Bộ GD-ĐT phải công khai căn cứ, cơ sở chuyên môn và quy trình đưa ra quyết định để bảo đảm tính minh bạch, tránh phát sinh khiếu kiện hoặc những tranh cãi về sau.

Vị luật sư phân tích thêm, Kỳ thi tốt nghiệp THPT không chỉ quyết định việc xét tốt nghiệp mà còn là căn cứ tuyển sinh đại học của hàng trăm cơ sở đào tạo. Vì vậy, nếu tồn tại nghi vấn nghiêm trọng về tính khách quan của kết quả thi thì cơ quan quản lý không thể chờ đến khi vụ án hình sự kết thúc mới có biện pháp xử lý. Bởi lẽ, quá trình điều tra, truy tố và xét xử có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí lâu hơn, trong khi công tác tuyển sinh đại học phải diễn ra theo kế hoạch của năm học.

Tuy nhiên, cùng với quyết định thi lại, cơ quan quản lý cần bảo đảm tối đa quyền lợi hợp pháp của các thí sinh trung thực, như xây dựng đề thi tương đương về độ khó, tổ chức thi nghiêm túc, minh bạch và có phương án xét tuyển phù hợp để không làm ảnh hưởng đến cơ hội học tập của các em.

Ông Phú cũng cho rằng, sau khi vụ án có kết luận điều tra và bản án có hiệu lực pháp luật, nếu phát sinh những tình tiết mới ảnh hưởng đến quyền lợi của người học, các cơ quan có thẩm quyền vẫn cần tiếp tục xem xét, xử lý theo đúng quy định của pháp luật.