4 điểm nghẽn đang cản trở sự phát triển của doanh nghiệp

Tại Diễn đàn "Kích hoạt tăng trưởng: Chính sách vĩ mô đột phá và mục tiêu hai con số" diễn ra sáng 14/7 tại Hà Nội, TS Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, khẳng định kinh tế Việt Nam muốn tăng trưởng cao phải dựa nhiều hơn vào năng suất và năng lực doanh nghiệp.

TS Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới

Nhắc lại mục tiêu tăng trưởng 10% trở lên trong giai đoạn 2026 - 2030, ông Tuấn cho rằng khu vực doanh nghiệp Việt Nam chính là chủ thể trung tâm quyết định khả năng hiện thực hóa mục tiêu này.

Tuy nhiên, điểm lại một số mục tiêu về số lượng và chất lượng doanh nghiệp mà Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân đề ra, ông Phạm Anh Tuấn chỉ ra đây là những mục tiêu không hề dễ dàng.

“Chúng ta phấn đấu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế. Thống kê đến đầu năm 2026 cho thấy có khoảng trên 1 triệu doanh nghiệp. Như vậy, 5 năm tiếp theo phải thêm được ít nhất 200.000 doanh nghiệp mỗi năm. Nhưng thực tế trong 10 năm qua chưa năm nào vượt được con số 100.000 doanh nghiệp tăng thêm mỗi năm”, ông Tuấn dẫn chứng.

Không chỉ về số lượng, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cũng dẫn các số liệu mới nhất của VCCI và các cơ quan thống kê phản ánh thực trạng chất lượng và sức khỏe doanh nghiệp.

Cụ thể, số lượng doanh nghiệp báo lỗ vẫn cao hơn số doanh nghiệp báo lãi trong 6 tháng đầu năm 2026. Dù số doanh nghiệp tăng thêm rất tốt thì số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường cũng cao tương đối, gần 24.000 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 94,7% so với cùng kỳ.

Ngoài ra, nhiều con số đáng suy ngẫm khác như 70% doanh nghiệp có số vốn dưới 10 tỷ đồng - một con số chưa cải thiện nhiều trong 10 năm qua; 81,4% doanh nghiệp đang sử dụng dưới 10 lao động và tỷ suất lợi nhuận bình quân (số liệu mới nhất từ năm 2024) chỉ đạt 2,2% - thấp hơn lãi suất ngân hàng.

“Bức tranh chung của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn rất nhiều điểm băn khoăn. Chúng ta có một vài doanh nghiệp lớn đang phát triển rất tốt nhưng nhìn chung các doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ đang gặp rất nhiều khó khăn. Với một lực lượng doanh nghiệp như vậy, tôi cho rằng khả năng tích lũy đổi mới công nghệ, mở rộng thị trường hoặc lớn lao hơn như tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu là vô cùng khó”, chuyên gia này nhìn nhận.

Ông Phạm Anh Tuấn chỉ ra 4 điểm nghẽn vi mô cản trở sự phát triển của doanh nghiệp, cũng như mục tiêu tăng trưởng cao: thể chế (chi phí tuân thủ, tính ổn định, thực thi), nguồn lực (vốn, đất đai, nhân lực, công nghệ, dữ liệu), thị trường (đầu ra, tiêu chuẩn, liên kết chất lượng) và đổi mới (R&D, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh).

Về nguồn lực, doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn, đất đai, công nghệ và dữ liệu. “6 tháng đầu năm, lãi suất của hệ thống ngân hàng thương mại tăng lên cao khiến doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tiếp cận vốn..., Chúng ta nói dữ liệu là nguồn lực mới của nền kinh tế số, tuy nhiên doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa có cách nào để tiếp cận được dữ liệu”, ông Tuấn dẫn chứng.

Trong bối cảnh hiện nay, doanh nghiệp cũng chịu áp lực chuyển đổi tiên tiến, hiện đại như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, tiêu chuẩn quốc tế và quản trị hiện đại.

Trên cơ sở nhận định những điểm nghẽn và thách thức trên, TS Phạm Anh Tuấn đề xuất có những giải pháp cải thiện cho chính sách vi mô, hỗ trợ doanh nghiệp.

Trong đó, ông Tuấn cho rằng cần hỗ trợ doanh nghiệp theo năng lực và giai đoạn phát triển, trên nguyên tắc hỗ trợ phải tạo năng lực mới, để năng lực của doanh nghiệp cải thiện về chất, không dừng ở những chính sách hỗ trợ trong ngắn hạn.

“Chúng ta hiện giờ cần phải có cả 4 loại hình doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế. Bao gồm: các hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ đảm bảo một phần an sinh của xã hội. Nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ tạo công ăn việc làm cho nền kinh tế, đảm bảo cân đối chung của hệ thống doanh nghiệp. Nhóm doanh nghiệp lớn có sự tăng trưởng cao, kỳ vọng trở thành những doanh nghiệp lớn dẫn dắt nền kinh tế. Và cuối cùng, phải có những doanh nghiệp đóng vai trò tiên phong dẫn dắt có năng lực cạnh tranh toàn cầu, đại diện cho nền kinh tế Việt Nam đi ra thị trường quốc tế”, ông Tuấn nêu.

Chuyên gia cũng cho rằng cần có nhóm chính sách vi mô đột phá cải cách thể chế vi mô, khơi thông nguồn lực, phát triển thị trường vốn, thuế hỗ trợ đầu tư, dữ liệu và hạ tầng số, cụm ngành và chuỗi giá trị.

Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới kết luận, để kích hoạt tăng trưởng, chính sách cần chuyển mạnh từ hỗ trợ chung sang chính sách vi mô đột phá, tập trung tháo gỡ rào cản thể chế, giảm chi phí tuân thủ, mở rộng tiếp cận nguồn lực, thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cấp năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

“Kích hoạt tăng trưởng là kích hoạt khả năng sống sót, lớn lên, đổi mới và tham gia chuỗi giá trị của doanh nghiệp Việt Nam”, TS Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh.